Giám định thương tích cho trẻ em đi theo cùng quy trình như người lớn: cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu, hoặc đương sự yêu cầu theo luật giám định tư pháp, tổ chức pháp y khám và đưa ra tỷ lệ tổn thương cơ thể. Điểm khác nằm ở ba chỗ: cha mẹ là người đại diện đi cùng và ký giấy tờ, việc khám cần làm sao để trẻ bớt sợ, và cơ thể trẻ đang lớn nên một số di chứng chỉ lộ ra về sau.
Bài này không bàn chuyện chẩn đoán hay điều trị, vốn là việc của bác sĩ. Bài giúp phụ huynh hiểu giám định dùng để làm gì trong vụ việc của con, chuẩn bị hồ sơ thế nào cho đủ, và khi nào nên đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại. Phần so sánh chung giữa giám định pháp y và giám định y khoa có ở danh mục giám định của trang.
Giám định để làm gì trong vụ việc của con
Kết luận giám định là chứng cứ về mức độ thương tích. Trong vụ việc có dấu hiệu hình sự, như học sinh bị đánh hay người lớn gây thương tích cho trẻ, tỷ lệ tổn thương cơ thể là căn cứ quan trọng để cơ quan điều tra xác định có khởi tố hay không, theo khung nào. Trong tranh chấp dân sự, kết luận giám định giúp chứng minh thương tích có thật, nặng đến đâu, có để lại di chứng lâu dài hay không, từ đó làm cơ sở cho các khoản bồi thường.
Không phải vụ nào cũng cần giám định. Một vết thương nhẹ, hai gia đình đã thương lượng xong dựa trên hồ sơ bệnh viện, thì giám định có khi là thủ tục không cần thiết. Ngược lại, khi thương tích ảnh hưởng đến chức năng, để lại sẹo vùng mặt, hoặc khi hai bên tranh cãi về mức độ, giám định là bước khó bỏ qua.
Với trẻ em, cha mẹ thường lo việc đưa con đi giám định sẽ làm con thêm sợ hãi. Lo lắng đó chính đáng, và nó là lý do để chuẩn bị kỹ chứ không phải lý do để bỏ qua một bước có thể quyết định quyền lợi của con nhiều năm sau.
Ai yêu cầu giám định và đi đâu
Đường đi của một yêu cầu giám định phụ thuộc vào việc vụ việc đang ở giai đoạn nào. Bảng sau tóm tắt các đường phổ biến.
| Tình huống | Ai đưa ra yêu cầu | Nơi thực hiện thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vụ việc đã trình báo, có dấu hiệu hình sự | Cơ quan điều tra trưng cầu | Tổ chức pháp y của tỉnh, thành phố | Gia đình đưa trẻ đến theo giấy hẹn |
| Vụ án dân sự đang ở toà | Toà án trưng cầu theo đề nghị của đương sự | Tổ chức giám định do toà chỉ định | Đương sự có thể tự yêu cầu khi đề nghị không được chấp nhận |
| Hai gia đình đang thương lượng | Thường chưa cần giám định tư pháp | Hồ sơ y tế, giấy chứng nhận thương tích của cơ sở y tế | Có thể thoả thuận đi giám định nếu tranh cãi về mức độ |
| Hồ sơ bảo hiểm tai nạn | Doanh nghiệp bảo hiểm | Theo chỉ định trong quy tắc bảo hiểm | Bảng tỷ lệ của bảo hiểm khác bảng pháp y |
Kết luận giám định tư pháp do cơ quan tố tụng trưng cầu thường có sức nặng lớn nhất khi tranh chấp. Bạn nên hỏi cơ quan đang thụ lý vụ việc về thủ tục cụ thể và mọi khoản phí liên quan trước khi đi.
Hồ sơ cần chuẩn bị trước buổi giám định
Tổ chức giám định đánh giá dựa trên việc khám trực tiếp và hồ sơ y tế. Hồ sơ càng đầy đủ, kết luận càng phản ánh đúng thương tích của con. Bạn nên mang:
- Giấy trưng cầu hoặc giấy hẹn của cơ quan yêu cầu giám định.
- Giấy chứng nhận thương tích do cơ sở y tế cấp lần đầu, nếu có.
- Hồ sơ bệnh án hoặc tóm tắt bệnh án, giấy ra viện của tất cả các lần điều trị.
- Phim chụp X-quang, kết quả chụp cắt lớp, cộng hưởng từ, siêu âm, kèm kết quả đọc.
- Giấy khai sinh hoặc căn cước của trẻ (nếu đã làm), giấy tờ tuỳ thân của cha mẹ.
- Sổ khám bệnh, đơn thuốc các lần tái khám; ghi chú của gia đình về diễn biến hồi phục.
- Ảnh chụp vết thương ở các thời điểm khác nhau, nhất là với tổn thương phần mềm, sẹo.
Hãy sắp xếp theo ngày và làm bản sao. Bản chính chỉ đưa khi được yêu cầu, và nên xin giấy biên nhận nếu phải để lại.
Một lỗi hay gặp là gia đình chỉ mang giấy ra viện của lần nằm viện cuối, bỏ quên hồ sơ cấp cứu ban đầu ở trạm y tế hoặc bệnh viện tuyến dưới. Chính hồ sơ ban đầu ghi nhận thương tích lúc mới xảy ra, trước khi được xử lý, nên rất có giá trị. Nếu con được chuyển viện nhiều lần, hãy xin tóm tắt hồ sơ ở từng nơi.
Giúp con bớt sợ trong buổi giám định
Nói trước với con bằng lời đơn giản. Giải thích rằng các bác sĩ sẽ xem lại chỗ con bị đau để biết con đã khỏi đến đâu, không có gì để con phải lo. Tránh dùng giám định để doạ hay để trách con.
Chọn giờ con khoẻ. Nếu có thể đề nghị đổi giờ, chọn buổi con không mệt, không đói. Mang theo nước, đồ ăn nhẹ, một món đồ quen thuộc giúp con yên tâm.
Cha mẹ có mặt. Với trẻ chưa thành niên, cha mẹ hoặc người đại diện đi cùng. Hãy hỏi giám định viên bạn có được ở cạnh con khi khám không; với trẻ nhỏ, điều này thường được tạo điều kiện.
Đừng trả lời thay con mọi câu. Giám định viên có thể hỏi trẻ về cảm giác, cử động. Nên cho con tự trả lời trong khả năng, bạn bổ sung khi con chưa diễn đạt được.
Không nhắc lại chi tiết đau lòng trước mặt con. Phần diễn biến vụ việc đã có trong hồ sơ. Kể đi kể lại trước mặt con chỉ làm con thêm hoảng sợ.
Cơ thể đang lớn: những di chứng có thể lộ ra muộn
Trẻ em không phải người lớn thu nhỏ. Một số tổn thương ở trẻ có thể chưa bộc lộ hết vào thời điểm giám định: tổn thương ở vùng xương đang phát triển có thể ảnh hưởng đến chiều dài chi về sau; sẹo có thể thay đổi khi trẻ lớn; tổn thương răng sữa và răng vĩnh viễn được nhìn nhận khác nhau; ảnh hưởng tâm lý sau một vụ bạo lực có khi chỉ thấy rõ sau nhiều tháng. Đánh giá cụ thể từng trường hợp là việc của bác sĩ và giám định viên, nhưng phụ huynh nên biết khả năng này để không vội chốt mọi thứ.
Khi có căn cứ cho thấy thương tích tiến triển, xuất hiện di chứng mới hoặc kết luận trước chưa đầy đủ, pháp luật có cơ chế giám định bổ sung và giám định lại. Giám định bổ sung thường dùng khi nội dung kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc phát sinh vấn đề mới; giám định lại dùng khi có nghi ngờ về kết quả. Yêu cầu đi theo cơ quan đang giải quyết vụ việc.
Ngoài phần giám định, cách bảo vệ con tốt nhất là theo dõi y tế đều đặn theo chỉ định, giữ toàn bộ hồ sơ tái khám, và khi ký thoả thuận bồi thường, để mở điều khoản về di chứng phát sinh sau này.
Đọc kết luận giám định cùng con số
Kết luận giám định pháp y thường có phần mô tả thương tích, phần đối chiếu với bảng tỷ lệ và phần kết luận tỷ lệ tổn thương cơ thể. Khi có nhiều tổn thương, tỷ lệ chung không phải phép cộng đơn giản mà được tính theo phương pháp quy định, nên tổng có thể thấp hơn bạn tưởng. Đây là chỗ nhiều gia đình thắc mắc nhất.
Hãy đọc kỹ phần mô tả: có ghi đủ các tổn thương con đã điều trị không, có bỏ sót vết thương nào không, có ghi là thương tích còn tiến triển không. Nếu thấy thiếu, đề nghị cơ quan trưng cầu xem xét giám định bổ sung, kèm hồ sơ y tế làm căn cứ. Đừng vội phản đối chỉ vì con số thấp hơn mong muốn; hãy chỉ ra chỗ cụ thể chưa đúng.
Pháp luật nghiêm cấm việc làm sai lệch kết quả giám định, từ việc khai không đúng triệu chứng đến việc tác động để nâng tỷ lệ. Ngoài hậu quả pháp lý, việc này có thể làm mất toàn bộ giá trị chứng cứ của hồ sơ con bạn.
Sau khi có kết luận: dùng thế nào trong vụ việc của con
Trong vụ việc hình sự, kết luận giám định đi vào hồ sơ vụ án và cơ quan điều tra thông báo cho người bị hại hoặc người đại diện. Bạn có quyền được biết kết luận, có quyền trình bày ý kiến và đề nghị giám định bổ sung, giám định lại theo thủ tục. Với người bị hại là trẻ em, cha mẹ thực hiện các quyền này thay con, nên đừng ngại hỏi cán bộ thụ lý khi chưa hiểu một thuật ngữ trong kết luận.
Trong thương lượng dân sự, kết luận giám định giúp hai bên bớt tranh cãi về mức độ thương tích, nhưng nó không tự quy ra tiền. Tỷ lệ tổn thương cơ thể không phải là hệ số nhân để ra số tiền bồi thường; các khoản vẫn được tính theo thiệt hại thực tế như chi phí điều trị, người chăm sóc, tổn thất tinh thần. Tỷ lệ cao chủ yếu cho thấy thương tích nặng, từ đó ảnh hưởng đến mức bù đắp tinh thần và các khoản chăm sóc lâu dài.
Khi thoả thuận dựa trên một kết luận giám định đã có, bạn nên ghi rõ trong văn bản rằng thoả thuận căn cứ vào kết luận đó và tình trạng của trẻ tại thời điểm ký. Nếu sau này có giám định bổ sung cho thấy di chứng mới, điều khoản này là căn cứ để mở lại cuộc nói chuyện. Với hồ sơ phức tạp, có nhiều lần giám định và số tiền lớn, nên có người làm nghề đọc cùng trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bao nhiêu tuổi thì được giám định thương tích?
Không có giới hạn tuổi tối thiểu. Trẻ sơ sinh cũng có thể được giám định khi vụ việc cần. Với trẻ nhỏ, việc khám dựa nhiều hơn vào hồ sơ y tế và quan sát của giám định viên.
Cha mẹ có thể tự đưa con đi giám định khi chưa có vụ án không?
Trong vụ việc dân sự, luật giám định tư pháp cho phép đương sự tự yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu mà không được chấp nhận. Ngoài tố tụng, gia đình có thể khám tại cơ sở y tế để có hồ sơ về thương tích.
Kết luận giám định thấp hơn mong đợi thì có được giám định lại không?
Có thể đề nghị giám định lại khi có căn cứ cho rằng kết luận chưa chính xác. Đề nghị gửi đến cơ quan đang giải quyết vụ việc, nêu rõ lý do và kèm hồ sơ y tế làm căn cứ.
Con bị sang chấn tâm lý sau vụ việc thì có giám định được không?
Tổn thương tâm thần có loại giám định riêng là giám định pháp y tâm thần, do tổ chức chuyên môn thực hiện khi được trưng cầu. Phụ huynh nên đưa con khám chuyên khoa và giữ hồ sơ trước, rồi hỏi cơ quan giải quyết vụ việc về khả năng giám định.
Có nên đợi con lành hẳn mới giám định?
Với vụ việc hình sự, giám định thường theo lịch của cơ quan trưng cầu, có khi sớm để ghi nhận thương tích. Trong tranh chấp dân sự, giám định khi thương tích đã ổn định giúp đánh giá đầy đủ hơn. Di chứng muộn có thể xử lý bằng giám định bổ sung.
Tỷ lệ giám định pháp y có dùng được cho hồ sơ bảo hiểm của con không?
Có thể nộp kèm làm tài liệu, nhưng doanh nghiệp bảo hiểm sẽ áp bảng tỷ lệ trong quy tắc bảo hiểm của họ. Hai con số có thể khác nhau, vì mỗi bảng phục vụ một mục đích khác nhau.