Nếu thương tích nặng lên sau khi đã có kết luận giám định, con đường chính là ghi nhận diễn tiến bằng hồ sơ y tế rồi đề nghị giám định bổ sung, vì đây là vấn đề mới phát sinh liên quan tới điều đã kết luận; còn khoản bồi thường đã thoả thuận hoặc đã được quyết định thì pháp luật dân sự cho phép yêu cầu thay đổi khi không còn phù hợp với thực tế.
Một kết luận giám định chỉ phản ánh tình trạng tại thời điểm khám. Có những tổn thương ổn định nhanh, có những tổn thương thay đổi trong nhiều tháng. Bài này không bàn chuyện chuyên môn y khoa, mà giải thích cách giữ dấu vết diễn tiến, thủ tục đề nghị trong từng giai đoạn, và những sai lầm khiến quyền của người bị thương bị thu hẹp.
Vì sao tổn thương có thể thay đổi sau kết luận
Kết luận giám định thường được lập khi thương tích đã tương đối ổn định, nhưng "tương đối" không có nghĩa là xong hẳn. Trong thực tế, gia đình người bị thương hay gặp những diễn tiến như: ổ gãy liền chậm hoặc phải can thiệp lại; vết sẹo co kéo làm hạn chế vận động; sau chấn thương vùng đầu xuất hiện những biểu hiện mới mà bác sĩ điều trị ghi nhận là có liên quan; tổn thương răng, mắt, tai diễn tiến trong thời gian dài. Bài này không đánh giá những diễn tiến đó về chuyên môn; việc đó thuộc về bác sĩ điều trị và giám định viên.
Đôi khi chính kết luận đã báo trước khả năng này, bằng những câu như "tổn thương chưa ổn định", "đề nghị đánh giá lại sau một thời gian". Nếu kết luận của bạn có ghi chú kiểu đó, hãy đánh dấu lại và theo dõi sát, vì đó là căn cứ thuận lợi để đề nghị giám định bổ sung sau này.
Điều quan trọng về mặt pháp lý là phân biệt diễn tiến của chính tổn thương do sự việc gây ra với một vấn đề sức khoẻ mới không liên quan. Mối liên hệ này phải được thể hiện qua hồ sơ y tế liên tục, chứ không chỉ qua lời kể của gia đình.
Giữ dấu vết diễn tiến: hồ sơ cần có
Phần lớn các đề nghị giám định bổ sung thất bại không phải vì thương tích không nặng lên, mà vì không có hồ sơ cho thấy nó nặng lên như thế nào và từ khi nào. Những việc nên làm từ ngày ra viện:
- Tái khám đúng hẹn tại cơ sở đã điều trị, giữ đầy đủ phiếu hẹn, sổ khám và kết quả mỗi lần.
- Khi có dấu hiệu bất thường, đi khám sớm và kể rõ với bác sĩ về sự việc gây thương tích ban đầu, để hồ sơ ghi nhận mối liên hệ.
- Xin giấy ra viện, tóm tắt bệnh án cho mỗi lần nhập viện lại hay phẫu thuật lại.
- Lưu phim chụp và kết quả các lần chụp kiểm tra, sắp theo thời gian.
- Giữ chứng từ chi phí điều trị phát sinh, kể cả chi phí phục hồi chức năng.
- Ghi một cuốn sổ theo dõi ngắn: ngày, triệu chứng, việc phải nghỉ làm, ai chăm sóc. Sổ này không thay hồ sơ y tế nhưng giúp bạn nhớ và trình bày mạch lạc.
Nếu phải đổi nơi điều trị, hãy mang theo hồ sơ cũ và nói rõ với nơi mới về tiền sử, để chuỗi hồ sơ không bị đứt. Một khoảng trống dài không có ghi nhận y tế là chỗ bên kia hay dựa vào để cho rằng diễn tiến mới không liên quan tới sự việc.
Khi vụ việc còn đang được giải quyết
Nếu vụ án hoặc vụ việc dân sự chưa kết thúc, thương tích nặng lên là vấn đề mới cần đưa vào hồ sơ. Trình tự chung:
- Lấy giấy tờ y tế mới nhất ghi nhận diễn tiến: giấy ra viện lần sau, phiếu phẫu thuật, kết quả chụp chiếu.
- Viết văn bản đề nghị giám định bổ sung gửi cơ quan đang thụ lý, nêu kết luận trước, diễn tiến mới và tài liệu kèm theo.
- Theo dõi phản hồi; nếu được chấp nhận, cơ quan ra quyết định trưng cầu giám định bổ sung.
- Có mặt theo giấy hẹn, mang toàn bộ hồ sơ cũ và mới.
- Nhận kết luận bổ sung và cập nhật các yêu cầu bồi thường tương ứng nếu đang thương lượng hoặc đang kiện.
Đừng chờ tới sát ngày xét xử mới đề nghị. Đưa vấn đề mới vào hồ sơ càng sớm, càng tránh được việc vụ việc phải tạm dừng hoặc hoãn, và càng ít bị nghi ngờ rằng diễn tiến được "tạo ra" để kéo dài vụ việc.
Khi đã có thoả thuận hoặc bản án về bồi thường
Bộ luật Dân sự có quy định về việc thay đổi mức bồi thường: khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế, bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại có quyền yêu cầu toà án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác thay đổi. Đây là cơ sở để người bị thương yêu cầu xem xét lại khi di chứng mới làm thiệt hại tăng lên đáng kể, và cũng là cơ sở để bên gây thiệt hại yêu cầu khi hoàn cảnh thay đổi theo hướng ngược lại.
Với thoả thuận tự nguyện, nhiều thoả thuận có điều khoản "đã giải quyết xong, không yêu cầu gì thêm". Điều khoản đó có ảnh hưởng tới quyền yêu cầu thêm hay không, ảnh hưởng tới đâu, phụ thuộc vào nội dung cụ thể và hoàn cảnh ký. Đây là chỗ nên hỏi người làm nghề trước khi quyết định. Cách viết thoả thuận để dự liệu trước tình huống tái phát được trình bày ở danh mục thương lượng và thoả thuận của trang này.
Với vụ án hình sự đã có bản án, tỷ lệ thương tích tăng lên sau đó không tự làm thay đổi bản án. Phần trách nhiệm hình sự đã được quyết định theo kết luận tại thời điểm giải quyết; việc xem xét lại bản án đã có hiệu lực thuộc các thủ tục đặc biệt với điều kiện chặt chẽ. Phần bồi thường dân sự là chỗ người bị thương thường vẫn còn hướng đi, theo cơ chế thay đổi mức bồi thường nói trên.
Ví dụ giả định: một diễn tiến từ đầu tới cuối
Chị Hạnh ở Bắc Ninh bị một xe máy tông khi đang đi bộ, gãy xương cẳng chân, được mổ kết hợp xương. Bốn tháng sau, khi xương đã liền tương đối, cơ quan thụ lý trưng cầu giám định; kết luận ghi tỷ lệ tổn thương cơ thể và có câu cho biết cần đánh giá lại nếu xuất hiện di chứng. Hai bên thương lượng, người điều khiển xe đã bồi thường một phần, phần còn lại hẹn trả sau.
Vài tháng tiếp theo, chị thấy đi lại khó hơn. Chị tái khám đúng nơi đã mổ, kể rõ về tai nạn, bác sĩ ghi nhận ổ gãy có diễn tiến không thuận lợi và chỉ định can thiệp thêm. Chị giữ giấy ra viện lần hai, phim chụp trước và sau can thiệp, chứng từ chi phí và giấy nghỉ việc.
Vì vụ việc chưa khép lại, chị gửi văn bản đề nghị giám định bổ sung tới cơ quan thụ lý, kèm toàn bộ hồ sơ mới. Kết luận bổ sung phản ánh tình trạng sau can thiệp. Chị cập nhật bảng yêu cầu bồi thường gồm chi phí điều trị thêm và thu nhập bị mất trong thời gian nghỉ, rồi tiếp tục thương lượng trên căn cứ mới. Điểm then chốt trong ví dụ này là chuỗi hồ sơ không bị đứt và chị không ký thoả thuận khép lại mọi yêu cầu khi kết luận còn ghi chú chưa ổn định.
Lỗi hay gặp làm mất quyền
Ngừng tái khám vì thấy đỡ. Khi di chứng xuất hiện sau đó, khoảng thời gian không có hồ sơ khiến việc chứng minh mối liên hệ trở nên khó khăn.
Đi khám ở nơi mới mà không kể tiền sử. Hồ sơ mới chỉ ghi tình trạng hiện tại, không ghi gì về sự việc cũ; giám định viên sau này khó nối hai giai đoạn.
Ký thoả thuận "dứt điểm" khi thương tích chưa ổn định. Nếu kết luận còn ghi tổn thương chưa ổn định, việc ký một thoả thuận khép lại mọi yêu cầu là quyết định cần cân nhắc rất kỹ.
Tự kết luận di chứng là do sự việc cũ. Mối liên hệ cần được bác sĩ ghi nhận và giám định viên đánh giá. Khẳng định không có căn cứ dễ khiến đề nghị bị bác và làm căng thẳng thêm quan hệ giữa hai bên.
Để quá lâu mới hành động. Quyền khởi kiện và quyền yêu cầu có thời hiệu. Thời hiệu đòi bồi thường ngoài hợp đồng được trình bày ở trang chuyên về thời hạn; ở đây chỉ cần nhớ rằng chờ đợi quá lâu có thể làm mất quyền.
Khi nào nên có người làm nghề
Diễn tiến nặng lên sau giám định thường kéo theo nhiều câu hỏi cùng lúc: đề nghị giám định bổ sung ở giai đoạn nào, có yêu cầu thay đổi mức bồi thường được không, thoả thuận đã ký ràng buộc tới đâu, còn trong thời hiệu hay không. Đây là tình huống người bị thương nên có luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý xem hồ sơ, nhất là khi di chứng ảnh hưởng lâu dài tới khả năng lao động.
Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu, mang theo kết luận giám định cũ, hồ sơ y tế mới, và văn bản thoả thuận hoặc bản án nếu có. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh.
Ở phía bên gây thiệt hại, việc nhận được yêu cầu mới sau khi đã bồi thường thường gây bức xúc. Cách giải quyết bền vững vẫn là xem xét hồ sơ y tế, đề nghị giám định nếu có nghi ngờ, và nói chuyện trên căn cứ, thay vì từ chối mọi liên lạc.
Câu hỏi thường gặp
Đã có kết luận giám định, thương tích nặng thêm thì có được giám định lại không?
Trường hợp này thường là giám định bổ sung, vì có vấn đề mới phát sinh liên quan tới điều đã kết luận. Bạn đề nghị qua cơ quan đang giải quyết vụ việc, kèm hồ sơ y tế ghi nhận diễn tiến. Nếu chưa có vụ việc, có thể tự yêu cầu giám định để làm căn cứ thương lượng.
Đã nhận tiền bồi thường rồi có đòi thêm được không?
Pháp luật dân sự cho phép yêu cầu thay đổi mức bồi thường khi không còn phù hợp với thực tế. Tuy vậy, nội dung thoả thuận đã ký và hoàn cảnh cụ thể ảnh hưởng nhiều tới kết quả. Hãy mang thoả thuận và hồ sơ y tế mới tới người làm nghề để được xem trước khi yêu cầu.
Làm sao chứng minh di chứng mới là do sự việc cũ?
Bằng chuỗi hồ sơ y tế liên tục: tái khám đều, khi có dấu hiệu mới thì đi khám và kể tiền sử để bác sĩ ghi nhận. Cuối cùng giám định viên là người đánh giá mối liên hệ, dựa trên hồ sơ đó. Lời kể của gia đình không thay được hồ sơ.
Bản án hình sự đã xử, tỷ lệ thương tích tăng thì có xử lại không?
Tỷ lệ tăng sau đó không tự làm thay đổi bản án đã có hiệu lực. Việc xem xét lại bản án thuộc các thủ tục đặc biệt với điều kiện chặt chẽ. Phần bồi thường dân sự thì có thể còn hướng yêu cầu thay đổi mức bồi thường; nên hỏi luật sư cho trường hợp cụ thể.
Bên gây thiệt hại có được yêu cầu giảm mức bồi thường định kỳ không?
Có. Cơ chế thay đổi mức bồi thường áp dụng cho cả hai phía khi mức đang trả không còn phù hợp với thực tế, ví dụ sức khoẻ người bị thương đã hồi phục đáng kể. Yêu cầu phải có căn cứ và gửi tới toà án hoặc cơ quan có thẩm quyền.