Khi trẻ bị thương ở nhóm trẻ tư thục hay lúc đang được người khác trông, người phải bồi thường thường là bên nhận trông giữ trẻ nếu họ có lỗi: chỗ chơi không an toàn, trông không đủ người, để trẻ tiếp cận vật nguy hiểm. Với trẻ dưới 6 tuổi, gần như mọi thương tích đều đặt ra câu hỏi về mức độ trông coi, vì trẻ chưa tự nhận biết được nguy hiểm.
Mô hình gửi trẻ ở Việt Nam rất đa dạng: trường mầm non công lập, trường tư thục, nhóm trẻ độc lập trong nhà dân, người giúp việc theo giờ, ông bà, hàng xóm trông giúp. Trách nhiệm pháp lý của mỗi bên khác nhau, và điểm hay bị bỏ qua là nhóm trẻ không có giấy phép vẫn phải chịu trách nhiệm như bất kỳ ai nhận trông trẻ, thậm chí còn bất lợi hơn khi xảy ra chuyện.
Trách nhiệm trông giữ trẻ đến từ đâu
Khi bạn gửi con cho một cơ sở hay một người, giữa hai bên hình thành một thoả thuận, có thể bằng văn bản, có thể chỉ bằng lời nói và tiền học phí hằng tháng. Nội dung cốt lõi của thoả thuận đó là bên nhận trông phải giữ an toàn cho trẻ trong thời gian trẻ ở với họ. Nếu trẻ bị thương vì bên nhận trông không làm tròn việc đó, họ phải bồi thường, dù hai bên có ký giấy hay không.
Bên cạnh thoả thuận, còn có trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự: ai có lỗi gây thiệt hại về sức khoẻ cho người khác thì phải bồi thường. Với cơ sở mầm non, các quy định chuyên ngành về an toàn trường học, về tỷ lệ trẻ trên mỗi giáo viên, về điều kiện phòng nhóm cũng là thước đo để xác định cơ sở đã đủ cẩn trọng chưa.
Người giúp việc gia đình làm theo thoả thuận với bạn thì là người lao động của chính gia đình bạn. Nếu người giúp việc sơ suất làm trẻ bị thương, bạn vẫn có quyền yêu cầu bồi thường, nhưng thực tế thường cân nhắc đến khả năng tài chính và mức độ lỗi; còn nếu người giúp việc do một công ty cung ứng, trách nhiệm của công ty phụ thuộc vào hợp đồng dịch vụ.
So sánh các mô hình gửi trẻ khi xảy ra tai nạn
Mỗi mô hình có một đầu mối trách nhiệm và một bộ giấy tờ nên giữ. Bảng dưới giúp bạn nhìn nhanh.
| Mô hình | Đầu mối chịu trách nhiệm | Giấy tờ nên có | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Trường mầm non công lập, tư thục | Nhà trường (pháp nhân) | Đơn nhập học, thông báo thu, nội quy | Có quy định về tỷ lệ trẻ, an toàn, sơ cứu để đối chiếu |
| Nhóm trẻ độc lập có phép | Chủ nhóm trẻ | Phiếu đăng ký, biên nhận học phí | Do UBND xã, phường quản lý; có thể phản ánh lên đó |
| Nhóm trẻ không phép | Người tổ chức nhóm | Tin nhắn, chuyển khoản học phí, ảnh lớp | Hoạt động không phép không làm giảm trách nhiệm bồi thường |
| Người giúp việc gia đình | Người giúp việc, tuỳ mức lỗi | Thoả thuận làm việc, tin nhắn giao việc | Cân nhắc khả năng chi trả và mức lỗi |
| Ông bà, người thân, hàng xóm trông giúp | Thường không đặt vấn đề bồi thường | Không có | Chỉ đặt ra khi có lỗi rõ và thiệt hại lớn |
Nếu bạn không chắc nhóm trẻ có phép hay không, có thể hỏi UBND xã, phường nơi nhóm hoạt động. Thông tin này hữu ích cả khi thương lượng lẫn khi phản ánh.
Những dấu hiệu cho thấy bên trông trẻ có lỗi
Quá nhiều trẻ cho một người trông. Một cô trông cả chục trẻ dưới hai tuổi trong một phòng, cô quay vào bếp thì không còn ai để mắt. Đây là chỗ hay hỏng nhất ở các nhóm trẻ tự phát.
Đồ vật nguy hiểm trong tầm tay trẻ. Ấm nước nóng đặt thấp, ổ điện không nắp che, thuốc, hoá chất tẩy rửa để dưới gầm bàn, đồ chơi có chi tiết nhỏ cho trẻ đang tuổi cho mọi thứ vào miệng.
Không gian không phù hợp. Cầu thang không có cửa chặn, ban công không lưới, sàn trơn, bể nước, xô nước không đậy. Trẻ dưới ba tuổi có thể gặp nguy chỉ với vài phân nước.
Chậm xử lý sau khi trẻ bị thương. Không sơ cứu, không gọi cho cha mẹ, đợi đến giờ đón mới báo, hoặc tự ý cho trẻ uống thuốc. Việc chậm trễ có thể làm thương tích nặng thêm và là một phần lỗi riêng.
Che giấu sự việc. Xoá đoạn camera, nói sai giờ, yêu cầu các cô khác không kể. Hành vi này không chỉ làm mất lòng tin mà còn khiến bên trông trẻ bất lợi khi có tranh chấp.
Khi nhận tin con bị thương ở nhóm trẻ
Phản ứng đầu tiên của cha mẹ thường là hoảng. Danh sách sau giúp bạn làm đúng thứ tự mà không bỏ sót.
- Đến ngay, đưa con đi khám dù vết thương trông nhẹ, nhất là va đập vùng đầu, bỏng, hóc dị vật; mọi đánh giá về mức độ để bác sĩ làm.
- Hỏi người trông trẻ diễn biến cụ thể và ghi âm hoặc ghi chép ngay, ghi cả tên những người có mặt.
- Đề nghị xem và sao lưu đoạn camera (nếu có) càng sớm càng tốt, vì nhiều đầu ghi tự xoá sau vài ngày.
- Chụp ảnh khu vực xảy ra sự việc và vật gây thương tích.
- Giữ tin nhắn, biên nhận học phí, ảnh lớp học; với nhóm trẻ không có hợp đồng, đây là chứng cứ cho thấy có việc nhận trông trẻ.
- Tập hợp chứng từ y tế và chi phí phát sinh, kể cả ngày công bạn phải nghỉ để chăm con.
- Đề nghị một buổi gặp với chủ cơ sở, nói rõ yêu cầu: chi trả chi phí, khắc phục chỗ nguy hiểm, cam kết bằng văn bản.
Nhóm trẻ không phép: những điều cha mẹ cần biết
Ở nhiều khu công nghiệp và khu đô thị đông dân, nhóm trẻ tự phát mọc lên vì nhu cầu thật của công nhân và người làm ca. Cha mẹ thường lo rằng gửi con vào chỗ không phép thì khi có chuyện sẽ không đòi được gì. Thực tế ngược lại: việc không có phép không xoá đi trách nhiệm của người nhận trông trẻ. Người đó vẫn phải bồi thường nếu có lỗi, và việc hoạt động không phép còn có thể bị cơ quan quản lý xử lý riêng.
Khó khăn thật nằm ở khả năng chi trả và ở chứng cứ. Người tổ chức nhóm trẻ tự phát thường là một hộ gia đình, tài sản hạn chế; nếu thương tích nặng, số tiền bồi thường có thể vượt xa khả năng của họ. Đây là lý do việc thương lượng nên thực tế, có lộ trình trả, có người làm chứng, thay vì đòi một con số mà bên kia không bao giờ trả được.
Khi việc nghiêm trọng, có dấu hiệu bạo hành hoặc che giấu, bạn nên báo công an xã, phường và cơ quan quản lý giáo dục tại xã. Việc báo cáo không chỉ vì con mình mà còn vì những trẻ khác đang được gửi ở đó.
Thương lượng với bên trông trẻ: giữ mục tiêu rõ ràng
Mục tiêu đầu tiên là con được chữa trị đầy đủ, kể cả các lần tái khám và phục hồi chức năng nếu có. Mục tiêu thứ hai là các khoản chi phí hợp lý được bù đắp, gồm chi phí điều trị, đi lại, thu nhập bạn mất khi nghỉ làm chăm con, và khoản bù đắp tổn thất tinh thần nếu hai bên thoả thuận được. Mục tiêu thứ ba, thường bị quên, là chỗ nguy hiểm được sửa để không trẻ nào khác gặp lại.
Hãy đưa yêu cầu bằng văn bản ngắn, liệt kê từng khoản kèm chứng từ. Khi bên kia đề nghị một khoản gộp, bạn có thể nhận theo đợt nhưng nên ghi rõ phần nào là bồi thường cho chi phí đã phát sinh và để mở khả năng xem lại nếu con cần điều trị tiếp. Với trẻ nhỏ, một số di chứng chỉ lộ ra sau vài tháng hoặc khi trẻ lớn lên, nên tránh ký cam kết kiểu "nhận đủ, không yêu cầu gì thêm" quá sớm.
Một điểm nữa là người ký với bạn phải đúng người. Với trường mầm non tư thục, người có thẩm quyền ký thoả thuận bồi thường thường là người đại diện theo pháp luật của trường hoặc người được uỷ quyền bằng văn bản, không phải cô giáo trực lớp. Với nhóm trẻ gia đình, nên để chủ nhóm ký, ghi rõ họ tên, số căn cước, nơi cư trú. Thoả thuận do người không có thẩm quyền ký rất dễ bị chối bỏ khi đến hạn trả tiền.
Nếu không thương lượng được, bạn có thể đề nghị hoà giải ở cơ sở hoặc khởi kiện ra toà án nhân dân khu vực nơi bên kia cư trú. Trẻ là người chưa thành niên nên cha mẹ đứng ra với tư cách người đại diện theo pháp luật.
Phòng ngừa: những câu nên hỏi trước khi gửi con
Nhiều tai nạn ở nhóm trẻ có thể đoán trước nếu cha mẹ hỏi đúng câu ngay từ buổi đầu đến xem lớp. Đây cũng là những thông tin giúp bạn khi chẳng may có chuyện.
- Nhóm trẻ có giấy phép hoạt động không, do cơ quan nào quản lý, có thể xem giấy tờ đó không.
- Mỗi lớp bao nhiêu trẻ, bao nhiêu người trông, giờ ăn và giờ ngủ trưa ai trực.
- Người trông trẻ đã qua tập huấn sơ cứu chưa, tủ thuốc sơ cứu để ở đâu, khi trẻ bị thương thì gọi cho cha mẹ trong bao lâu.
- Có camera không, lưu được bao nhiêu ngày, cha mẹ được xem trong trường hợp nào.
- Cầu thang, ban công, bếp, nhà vệ sinh, bể nước được che chắn thế nào; đồ chơi có phù hợp độ tuổi không.
- Cơ sở có mua bảo hiểm cho trẻ hoặc bảo hiểm trách nhiệm không; nếu có, phạm vi chi trả ra sao.
- Nội quy đưa đón: ai được đón trẻ, trẻ ở lại sau giờ thì ai trông.
Ghi lại câu trả lời, hoặc chụp lại nội quy, bảng thông báo khi được phép. Nếu bên trông trẻ né tránh những câu hỏi cơ bản này, đó đã là một tín hiệu đáng cân nhắc trước khi gửi con.
Câu hỏi thường gặp
Gửi con ở nhóm trẻ không ký hợp đồng thì có đòi bồi thường được không?
Được. Thoả thuận gửi trẻ có thể bằng lời nói; tin nhắn trao đổi, biên nhận hoặc chuyển khoản học phí, lời người làm chứng đều cho thấy có việc nhận trông trẻ. Trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng cũng áp dụng khi có lỗi gây thương tích.
Nhóm trẻ yêu cầu ký giấy miễn trách nhiệm khi nhập học thì giấy đó có giá trị không?
Một điều khoản loại bỏ hoàn toàn trách nhiệm của bên nhận trông trẻ đối với thương tích do chính họ gây ra khó được chấp nhận, vì đi ngược nguyên tắc bảo vệ sức khoẻ con người. Dù vậy, bạn nên đọc kỹ và hỏi lại trước khi ký, đừng ký cho xong.
Con bị bạn cùng nhóm cắn, cào thì ai chịu trách nhiệm?
Với trẻ còn rất nhỏ, những va chạm này thường được xem là chuyện sinh hoạt. Câu hỏi là người trông có để mắt và can thiệp kịp không. Nếu thương tích đáng kể và do trông coi lơ là, bên trông trẻ chịu trách nhiệm trước, gia đình trẻ kia ít khi phải đứng ra.
Nhóm trẻ không cho xem camera thì làm sao?
Bạn có thể đề nghị bằng văn bản và nói rõ mục đích. Nếu sự việc đã được trình báo, cơ quan công an có quyền yêu cầu cung cấp dữ liệu. Việc cố tình xoá dữ liệu sau khi xảy ra chuyện sẽ gây bất lợi cho chính bên trông trẻ.
Người giúp việc làm con bị bỏng có phải đuổi việc ngay không?
Đó là quyết định của gia đình, nhưng nên tách hai việc: chấm dứt thoả thuận làm việc theo đúng cách đã thống nhất, và xử lý phần bồi thường tuỳ mức lỗi. Nếu có dấu hiệu cố ý gây hại, hãy trình báo công an.
Có nên cho con quay lại nhóm trẻ đó sau khi đã thương lượng xong?
Việc này tuỳ gia đình đánh giá. Hãy nhìn vào việc bên trông trẻ đã sửa chỗ nguy hiểm chưa, đã thay đổi cách trông coi chưa, và cảm giác của con khi quay lại. Không có câu trả lời đúng cho mọi trường hợp.