Không đồng ý với tỷ lệ thương tích, bạn có hai đường: đề nghị giám định bổ sung khi kết luận còn thiếu hoặc có vấn đề mới phát sinh, và đề nghị giám định lại khi có căn cứ nghi ngờ chính kết quả của lần đầu. Cả hai đều phải đề nghị qua cơ quan đang giải quyết vụ việc, bằng văn bản, nêu lý do cụ thể.
Người bị thương thường thấy tỷ lệ thấp, người bị cho là gây thương tích thường thấy tỷ lệ cao; cả hai đều có quyền đề nghị. Bài này giúp bạn phân biệt hai loại đề nghị, nhận ra lý do nào có sức nặng và lý do nào gần như chắc bị bác, đi qua trình tự trong một vụ án thông thường, và biết khi nào nên có người làm nghề hỗ trợ.
Giám định bổ sung và giám định lại khác nhau thế nào
Hai loại đề nghị dễ nhầm với nhau. Bảng dưới tóm tắt theo nguyên lý chung của pháp luật tố tụng và pháp luật về giám định tư pháp; chi tiết thủ tục từng giai đoạn hãy đối chiếu văn bản hiện hành.
| Tiêu chí | Giám định bổ sung | Giám định lại |
|---|---|---|
| Khi nào dùng | Kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ; hoặc phát sinh vấn đề mới liên quan tới điều đã kết luận | Có nghi ngờ về kết quả của lần giám định trước; hoặc các kết luận mâu thuẫn nhau |
| Câu hỏi đặt ra | Còn tổn thương nào chưa được đánh giá? Tổn thương đã thay đổi thế nào? | Kết quả lần trước có đúng không? |
| Ai thực hiện | Có thể chính người, tổ chức đã giám định trước hoặc nơi khác | Người, tổ chức khác với lần đầu thực hiện |
| Lý do cần có | Chỉ ra phần thiếu, phần chưa rõ hoặc vấn đề mới, kèm tài liệu | Chỉ ra căn cứ nghi ngờ cụ thể: hồ sơ không khớp, đánh giá sai mức, bỏ sót tài liệu quan trọng |
Pháp luật tố tụng hình sự còn có cơ chế giám định lại trong trường hợp đặc biệt khi vẫn còn mâu thuẫn sau lần giám định lại, do cấp có thẩm quyền rất cao quyết định. Người dân hiếm khi cần tới bước này; nếu vụ việc của bạn đi tới đây, gần như chắc chắn bạn nên có luật sư.
Lý do có sức nặng và lý do thường bị bác
Có sức nặng: tổn thương có trong hồ sơ nhưng không có trong kết luận. Ví dụ giả định, bệnh án ghi gãy hai xương nhưng kết luận chỉ nêu một. Đây là lý do rõ ràng để đề nghị bổ sung, kèm bản sao bệnh án và phim.
Có sức nặng: tổn thương được xếp ở mức thấp nhất của khung trong khi hồ sơ cho thấy ảnh hưởng chức năng rõ. Bạn cần tài liệu chứng minh mức ảnh hưởng, như kết quả đo tầm vận động, ý kiến của cơ sở phục hồi chức năng, kết quả đo thị lực, thính lực.
Có sức nặng: thương tích đã nặng lên sau giám định. Di chứng mới xuất hiện, phải mổ lại, biến chứng được ghi nhận trong hồ sơ là vấn đề mới, phù hợp với đề nghị giám định bổ sung.
Có sức nặng với phía bên kia: tổn thương được tính có dấu hiệu có từ trước. Phía bị cho là gây thương tích có thể đề nghị giám định lại nếu có tài liệu cho thấy tổn thương đó tồn tại trước sự việc.
Thường bị bác: "thấy đau nhiều mà tỷ lệ thấp". Mức đau là cảm nhận, không phải căn cứ trong bảng tỷ lệ. Nếu cơn đau đi kèm hạn chế chức năng thì hãy chứng minh phần hạn chế đó.
Thường bị bác: "người quen bị nhẹ hơn mà được nhiều phần trăm hơn". Mỗi ca khác nhau về vị trí, mức độ, hồ sơ. So sánh với ca khác không phải là căn cứ.
Trình tự đề nghị trong một vụ án thông thường
Các bước dưới mô tả nguyên lý chung khi vụ việc đang được cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết. Hãy hỏi cán bộ thụ lý về thời điểm và hình thức cụ thể ở giai đoạn của vụ việc bạn.
- Nhận và đọc kỹ kết luận giám định ngay khi được thông báo; xin bản sao nếu được phép.
- Đối chiếu từng tổn thương với hồ sơ y tế; tự soát phép cộng tỷ lệ.
- Xác định đề nghị của bạn thuộc loại bổ sung hay giám định lại, dựa trên lý do bạn có.
- Viết văn bản đề nghị gửi cơ quan đang thụ lý: nêu kết luận nào, điểm nào bạn không đồng ý, lý do cụ thể, tài liệu kèm theo, đề nghị cụ thể.
- Nộp văn bản, giữ bản có xác nhận đã nhận hoặc biên nhận.
- Chờ cơ quan xem xét: chấp nhận thì ra quyết định trưng cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại; không chấp nhận thì thông báo cho bạn biết lý do.
- Nếu không được chấp nhận, cân nhắc quyền tự yêu cầu giám định theo pháp luật về giám định tư pháp, hoặc trình bày lại ở giai đoạn tố tụng tiếp theo.
Đừng để quá lâu sau khi nhận kết luận. Đề nghị càng sớm, cơ quan càng dễ xem xét trong tiến độ của vụ việc, và hồ sơ y tế càng dễ đối chiếu.
Văn bản đề nghị cần có những nội dung gì
Không có "mẫu chuẩn" bắt buộc cho văn bản đề nghị giám định bổ sung hay giám định lại; điều quan trọng là đủ nội dung để cơ quan hiểu bạn muốn gì và vì sao. Một văn bản tốt thường có:
- Thông tin người đề nghị: họ tên, tư cách trong vụ việc (người bị hại, đương sự, người bị buộc tội, người đại diện), địa chỉ liên lạc.
- Nơi nhận: tên cơ quan đang thụ lý vụ việc, kèm số hồ sơ hoặc thông tin vụ việc nếu bạn biết.
- Kết luận bị đề nghị: tổ chức đã giám định, ngày kết luận, số kết luận nếu có.
- Nội dung không đồng ý: chỉ rõ từng điểm, ví dụ tổn thương nào bị bỏ sót, mức nào bạn cho là chưa phù hợp, tổn thương nào bạn cho là có từ trước.
- Căn cứ: các tài liệu chứng minh, liệt kê theo thứ tự và đánh số để đối chiếu.
- Đề nghị cụ thể: giám định bổ sung nội dung gì, hoặc giám định lại toàn bộ hay một phần.
- Ngày tháng, chữ ký của người đề nghị.
Viết ngắn, đúng trọng tâm, tránh lời lẽ nặng nề nhắm vào giám định viên. Cơ quan xem xét căn cứ, không xem xét mức độ bức xúc. Giữ lại một bản và bản sao các tài liệu đã nộp kèm.
Khi giám định chỉ để thương lượng, chưa có vụ án
Nếu kết luận là do bạn hoặc hai bên tự yêu cầu để thương lượng, không có cơ quan tố tụng nào đứng giữa. Khi một bên không đồng ý, các bên có thể thoả thuận cùng yêu cầu một tổ chức giám định khác đánh giá lại, và thống nhất trước rằng sẽ dùng kết quả nào làm căn cứ.
Ví dụ giả định: một khách bị ngã ở hành lang toà nhà văn phòng tại Hà Nội, tự giám định ra một con số; ban quản lý toà nhà cho rằng con số quá cao. Thay vì mỗi bên giữ quan điểm, hai bên có thể cùng chọn một tổ chức giám định pháp y có thẩm quyền khác, chia nhau chi phí theo thoả thuận, và ghi lại thoả thuận đó bằng văn bản.
Nếu không thể thống nhất, tranh chấp sẽ đi tới toà án; khi đó toà xem xét các kết luận đã có và có thể trưng cầu giám định theo đề nghị của đương sự. Vì vậy ngay ở giai đoạn thương lượng, hãy giữ mọi tài liệu và văn bản trao đổi như thể chúng sẽ được đưa ra toà.
Cả hai phía đều có quyền, và đều có giới hạn
Quyền đề nghị giám định bổ sung, giám định lại thuộc về người bị hại, đương sự, và cả người bị buộc tội, người bào chữa. Pháp luật đặt ra quyền này để kết luận cuối cùng khách quan hơn. Không bên nào nên coi đề nghị của bên kia là hành động thù địch.
Giới hạn chung là đề nghị phải có căn cứ, gửi đúng nơi, đúng hình thức. Mọi tác động ngoài thủ tục, như tìm gặp riêng giám định viên, gây áp lực với người bị thương để họ "rút" hay "nhận" một con số, đều có thể bị coi là cản trở hoạt động giám định hoặc hoạt động tố tụng.
Ở phía người bị thương, đề nghị giám định lại cũng có rủi ro: kết quả lần sau có thể không cao hơn, thậm chí thấp hơn, nếu lần trước đã đánh giá rộng tay. Hãy cân nhắc kỹ lý do mình có trước khi đề nghị, thay vì đề nghị chỉ vì hy vọng con số sẽ đẹp hơn.
Khi nào nên có luật sư
Bạn nên có người làm nghề khi kết luận nằm sát một ngưỡng có ý nghĩa với hướng xử lý vụ việc; khi đã có hai kết luận mâu thuẫn; khi tổn thương phức tạp, nhiều chuyên khoa; hoặc khi đề nghị của bạn đã bị từ chối một lần. Ở những tình huống này, cách viết lý do, chọn tài liệu kèm theo và thời điểm đề nghị có ảnh hưởng thật tới kết quả.
Luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý giúp bạn đọc kết luận dưới góc độ tố tụng, chỉ ra điểm nào có thể đề nghị, và soạn văn bản cho đúng. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh. Nếu muốn tham khảo nhanh trước khi quyết định, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo kết luận giám định và hồ sơ y tế để được xem cụ thể.
Dù có luật sư hay không, hãy nhớ rằng không ai có thể hứa trước kết quả của lần giám định sau. Điều có thể làm là bảo đảm đề nghị có căn cứ và hồ sơ đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
Giám định bổ sung và giám định lại khác nhau ở điểm nào?
Giám định bổ sung dùng khi kết luận chưa đầy đủ, chưa rõ hoặc có vấn đề mới phát sinh, như tổn thương bị bỏ sót hay thương tích nặng lên. Giám định lại dùng khi có căn cứ nghi ngờ chính kết quả lần trước, và do người hoặc tổ chức khác thực hiện.
Đề nghị giám định lại có chắc được chấp nhận không?
Không. Cơ quan đang giải quyết vụ việc xem xét lý do bạn nêu; nếu thấy không có căn cứ, họ có thể không chấp nhận và thông báo lý do. Đề nghị càng cụ thể, kèm tài liệu rõ ràng, càng có khả năng được xem xét nghiêm túc.
Giám định lại có thể ra tỷ lệ thấp hơn lần đầu không?
Có. Giám định lại là đánh giá độc lập, kết quả có thể cao hơn, bằng hoặc thấp hơn lần trước. Vì vậy hãy cân nhắc kỹ căn cứ của mình trước khi đề nghị, thay vì đề nghị chỉ vì mong con số khác đi.
Người gây thương tích có được đề nghị giám định lại không?
Có, khi có căn cứ. Người bị buộc tội, bị đơn hay người được cho là gây thiệt hại đều có quyền đề nghị giám định bổ sung, giám định lại qua cơ quan đang giải quyết. Đề nghị phải bằng văn bản, nêu lý do cụ thể, không được tác động ngoài thủ tục.
Đề nghị không được chấp nhận thì còn cách nào?
Pháp luật về giám định tư pháp cho phép người có quyền tự yêu cầu giám định khi đề nghị trưng cầu của họ không được chấp nhận. Bạn cũng có thể trình bày lại ở giai đoạn tố tụng sau. Nên có luật sư hỗ trợ để chọn hướng phù hợp với giai đoạn của vụ việc.
Có thời hạn nào để đề nghị giám định lại không?
Đề nghị nên được đưa ra trong quá trình cơ quan còn đang giải quyết ở giai đoạn đó, càng sớm càng tốt sau khi nhận kết luận. Thời hạn và cách thức cụ thể ở từng giai đoạn tố tụng hãy hỏi cán bộ thụ lý hoặc luật sư, vì mỗi giai đoạn có quy định riêng.