Theo quy định về án phí, lệ phí toà án đang áp dụng, người yêu cầu bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ thuộc diện được miễn nộp tạm ứng án phí và án phí. Đây là chính sách nhằm để người bị thương không phải bỏ thêm tiền trước khi đòi được tiền. Nhưng miễn không phải tự động: bạn phải có đơn đề nghị kèm giấy tờ, và miễn án phí không có nghĩa là cả vụ kiện không tốn đồng nào.
Bài này tách bạch hai khoản hay bị nhầm là tạm ứng án phí và án phí, các diện được miễn hoặc giảm, cách làm đơn đề nghị, phần nào của đơn kiện có thể không nằm trong diện miễn, và các chi phí tố tụng khác như giám định, định giá mà người khởi kiện vẫn có thể phải ứng trước. Mức án phí cụ thể theo giá trị tranh chấp không được ghi ở đây; bạn đối chiếu biểu mức hiện hành tại toà nhận đơn.
Tạm ứng án phí và án phí khác nhau thế nào
Tạm ứng án phí là khoản người khởi kiện nộp trước khi toà thụ lý vụ án, tính theo giá trị yêu cầu ghi trong đơn. Nó giống một khoản đặt cọc: nộp vào tài khoản tạm giữ của cơ quan thi hành án dân sự, có biên lai, và là điều kiện để toà thụ lý nếu bạn không thuộc diện được miễn. Toà ra thông báo nộp tạm ứng kèm thời hạn; quá hạn mà không nộp và không có lý do chính đáng thì đơn có thể bị trả lại.
Án phí là khoản cuối cùng mà bản án hoặc quyết định của toà buộc một hoặc các bên phải chịu, tính theo phần yêu cầu được chấp nhận hay không được chấp nhận. Khi bản án có hiệu lực, tiền tạm ứng được trừ vào án phí phải chịu; nộp thừa thì được trả lại, thiếu thì nộp thêm. Người được miễn thì không phải nộp cả hai khoản.
Hiểu sự khác biệt này giúp bạn đọc đúng các văn bản của toà. Thông báo nộp tạm ứng án phí không phải là kết luận bạn sẽ phải trả án phí. Ngược lại, quyết định miễn tạm ứng ở đầu vụ án cũng không ngăn toà xem xét lại nếu sau đó phát hiện giấy tờ chứng minh diện miễn không đúng sự thật.
Các diện miễn án phí thường liên quan tới người bị thương
Danh sách diện được miễn, giảm nằm trong quy định về án phí, lệ phí toà án và có thể được sửa đổi. Bảng dưới chỉ nêu những diện hay gặp trong vụ thương tích; trước khi nộp, bạn hỏi bộ phận nhận đơn danh sách đang áp dụng.
| Diện | Giấy tờ thường dùng để chứng minh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Người yêu cầu bồi thường về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm | Chính đơn khởi kiện thể hiện yêu cầu và tài liệu về thương tích | Diện phổ biến nhất trong vụ thương tích; vẫn phải có đơn đề nghị |
| Người khuyết tật | Giấy xác nhận khuyết tật | Hữu ích khi thương tật đã được xác nhận là khuyết tật |
| Người cao tuổi theo luật | Giấy tờ tuỳ thân thể hiện năm sinh | Áp dụng theo độ tuổi luật quy định |
| Thành viên hộ nghèo, hộ cận nghèo | Giấy chứng nhận hoặc xác nhận của cấp xã | Giấy phải còn thời hạn tại thời điểm đề nghị |
| Người có công với cách mạng, thân nhân theo luật | Giấy chứng nhận tương ứng | Đối chiếu danh sách đối tượng hiện hành |
| Trường hợp khó khăn khác | Xác nhận hoàn cảnh theo quy định | Có thể được giảm thay vì miễn toàn bộ |
Nếu bạn thuộc nhiều diện cùng lúc, chỉ cần chứng minh một diện được miễn là đủ. Chọn diện có giấy tờ rõ ràng nhất để hồ sơ không bị hỏi đi hỏi lại.
Đơn kiện gộp cả tài sản: phần nào được miễn
Vụ tai nạn giao thông thường kéo theo thiệt hại tài sản: xe máy hỏng, điện thoại vỡ, mũ bảo hiểm, quần áo. Nhiều người gộp tất cả vào một đơn. Điều này hợp lý về mặt tố tụng vì cùng một sự việc, nhưng về án phí bạn nên hỏi rõ toà: chính sách miễn gắn với yêu cầu bồi thường về sức khoẻ, còn phần yêu cầu bồi thường tài sản có được miễn kèm hay không phụ thuộc cách toà áp dụng quy định trong từng trường hợp.
Cách làm thận trọng là trong phần yêu cầu, tách riêng nhóm khoản liên quan tới sức khoẻ (chi phí cứu chữa, thu nhập mất, người chăm sóc, tổn thất tinh thần) và nhóm khoản về tài sản. Khi tách như vậy, toà dễ xác định phần nào miễn, phần nào tính tạm ứng, và bạn cũng biết chính xác mình phải chuẩn bị bao nhiêu tiền.
Ví dụ giả định: anh T. ở Bắc Ninh bị tai nạn, đòi bồi thường chi phí điều trị, thu nhập mất trong ba tháng, tổn thất tinh thần, cộng thêm chi phí sửa xe. Anh ghi hai nhóm riêng trong đơn và làm đơn đề nghị miễn án phí. Toà có thể miễn phần sức khoẻ và hướng dẫn anh về phần sửa xe theo quy định đang áp dụng. Biết trước điều này giúp anh không bị bất ngờ khi nhận thông báo của toà.
Làm đơn đề nghị miễn án phí
Đơn đề nghị miễn, giảm án phí nên nộp cùng lúc với đơn khởi kiện để toà xem xét ngay ở bước thụ lý. Trình tự thường như sau:
- Ghi rõ họ tên, địa chỉ người đề nghị; vụ việc đang khởi kiện là gì, kiện ai.
- Nêu lý do đề nghị miễn: thuộc diện người yêu cầu bồi thường về sức khoẻ, hoặc diện khác nếu có.
- Đính kèm tài liệu chứng minh diện miễn; với diện bồi thường sức khoẻ, tài liệu về thương tích trong hồ sơ khởi kiện thường đã đủ thể hiện.
- Ký tên hoặc điểm chỉ, nộp cùng đơn khởi kiện và ghi đơn này vào danh mục tài liệu kèm theo.
- Theo dõi thông báo của toà: được miễn thì toà thụ lý mà không yêu cầu nộp tạm ứng; không được miễn thì toà thông báo bằng văn bản và nêu lý do, kèm thông báo nộp tạm ứng.
Nếu bạn quên nộp đơn đề nghị ngay từ đầu, vẫn có thể đề nghị ở các giai đoạn sau. Tuy vậy, đề nghị muộn có thể làm bạn phải nộp tạm ứng trước rồi chờ xử lý lại, nên tốt nhất làm luôn lúc nộp đơn.
Những chi phí không phải án phí nhưng vẫn có thể phát sinh
Miễn án phí chỉ là một phần. Trong vụ thương tích, các chi phí tố tụng sau vẫn có thể yêu cầu người đề nghị tạm ứng trước:
- Chi phí giám định khi bạn đề nghị toà trưng cầu giám định thương tích, giám định lại hoặc giám định bổ sung.
- Chi phí định giá tài sản nếu đơn có yêu cầu bồi thường tài sản và các bên không thống nhất giá trị.
- Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, ví dụ khi cần toà xem hiện trường nơi xảy ra sự việc.
- Chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch theo yêu cầu của đương sự.
- Chi phí luật sư hoặc người bảo vệ quyền lợi do bạn thuê; nguyên tắc chung là bên thuê tự chịu, trừ khi các bên có thoả thuận khác.
- Chi phí tự bỏ ra để chứng thực giấy tờ, sao chụp hồ sơ, đi lại làm việc với toà.
Cuối vụ án, toà quyết định ai chịu chi phí giám định, định giá, thẩm định tại chỗ, thường theo hướng bên có yêu cầu không được chấp nhận phải chịu phần tương ứng. Bạn đã ứng trước mà yêu cầu được chấp nhận thì bên kia phải hoàn lại khoản đó cho bạn theo bản án.
Kết thúc vụ án: ai chịu án phí
Khi yêu cầu của bạn được chấp nhận. Người bị buộc phải bồi thường thường phải chịu án phí tính trên phần nghĩa vụ toà buộc họ thực hiện, trừ khi chính họ cũng thuộc diện được miễn. Bạn không phải chịu gì thêm.
Khi chỉ được chấp nhận một phần. Với người không thuộc diện miễn, phần yêu cầu không được chấp nhận thì người yêu cầu chịu án phí phần đó. Nhờ được miễn, bạn không phải chịu, nhưng chi phí giám định hay định giá cho phần không được chấp nhận vẫn có thể bị tính.
Khi hai bên hoà giải thành. Hoà giải thành trước khi mở phiên toà thường giúp các bên chịu mức án phí thấp hơn so với xét xử. Với người được miễn, ý nghĩa chính là vụ việc xong sớm, bớt chi phí đi lại và chờ đợi.
Khi có kháng cáo. Người kháng cáo có thể phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ khi thuộc diện được miễn. Nếu bạn kháng cáo trong tư cách người đòi bồi thường sức khoẻ, nhớ kèm lại đơn đề nghị miễn ở cấp phúc thẩm.
Khi rút đơn. Rút toàn bộ yêu cầu trước khi mở phiên toà thì toà đình chỉ giải quyết; tiền tạm ứng (nếu có) được xử lý theo quy định. Người được miễn không bị ảnh hưởng về án phí.
Những hiểu lầm hay gặp về án phí trong vụ thương tích
"Được miễn thì toà tự biết." Toà không tự dò xem bạn thuộc diện nào. Không có đơn đề nghị, toà vẫn có thể ra thông báo nộp tạm ứng theo giá trị yêu cầu. Một tờ đơn ngắn nộp kèm ngay từ đầu tránh được vòng thư qua lại.
"Đòi càng nhiều càng có lợi vì đằng nào cũng miễn." Miễn án phí không có nghĩa là con số yêu cầu không còn hậu quả. Yêu cầu quá cao mà không có chứng từ làm vụ án kéo dài, khó hoà giải, và có thể kéo theo chi phí giám định, định giá cho những phần cuối cùng không được chấp nhận. Con số hợp lý, có căn cứ giúp vụ việc đi nhanh hơn.
"Bên kia thua thì phải trả cả tiền luật sư cho mình." Theo nguyên tắc chung, chi phí luật sư do bên thuê tự chịu, trừ khi các bên có thoả thuận khác hoặc luật có quy định riêng. Đừng đưa phí luật sư vào bảng yêu cầu như một khoản chắc chắn được toà buộc bên kia trả.
"Miễn án phí thì cũng miễn luôn lệ phí sao chụp, cấp bản án." Lệ phí toà án cho các việc như cấp bản sao giấy tờ được điều chỉnh riêng. Chi phí nhỏ, nhưng nên chuẩn bị để không bị động khi cần bản sao bản án gửi cơ quan thi hành án.
"Đã nộp tạm ứng rồi thì không xin miễn được nữa." Bạn vẫn có thể đề nghị miễn ở giai đoạn sau nếu thuộc diện; khoản đã nộp sẽ được toà xử lý trong bản án hoặc quyết định. Tuy vậy, làm từ đầu vẫn đỡ thủ tục nhất.
Câu hỏi thường gặp
Người đòi bồi thường do bị đánh gây thương tích có được miễn án phí không?
Có, nếu yêu cầu của bạn là bồi thường thiệt hại về sức khoẻ thì thuộc diện được miễn theo quy định về án phí hiện hành, dù thương tích do tai nạn hay do bị hành hung. Bạn vẫn phải làm đơn đề nghị miễn kèm hồ sơ khởi kiện.
Được miễn án phí thì có phải trả chi phí giám định không?
Có thể có. Chi phí giám định là chi phí tố tụng riêng, không nằm trong án phí. Nếu bạn đề nghị trưng cầu giám định, toà có thể yêu cầu bạn tạm ứng; cuối vụ án bên nào chịu sẽ do toà quyết định.
Người gây thương tích là người cao tuổi thì họ có phải chịu án phí không?
Nếu họ thuộc diện được miễn theo quy định, như người cao tuổi theo luật, họ có thể đề nghị miễn án phí phần mình phải chịu. Việc họ được miễn không làm giảm số tiền bồi thường mà họ phải trả cho bạn.
Thân nhân của người bị thương đứng đơn thay thì có được miễn không?
Nếu thân nhân đứng đơn với tư cách người đại diện hợp pháp cho người bị thương, chính sách miễn vẫn gắn với yêu cầu bồi thường sức khoẻ của người bị thương. Khi nộp, ghi rõ tư cách đại diện và đính kèm giấy tờ chứng minh quan hệ đại diện.
Toà không chấp nhận miễn án phí thì có khiếu nại được không?
Toà phải trả lời bằng văn bản và nêu lý do. Nếu thấy không đúng, bạn có thể đề nghị toà xem xét lại hoặc khiếu nại theo thủ tục ghi trong văn bản. Trong lúc chờ, nên hỏi rõ hạn nộp tạm ứng để không bị trả đơn vì quá hạn.