Đơn khởi kiện đòi bồi thường khi sức khoẻ bị xâm phạm là văn bản mở đầu vụ án dân sự: nó cho toà biết ai kiện ai, vì chuyện gì, đòi bao nhiêu và dựa vào đâu. Đơn viết rõ thì toà thụ lý nhanh, bên kia hiểu đúng mình đang bị đòi gì, và cả vụ án đi theo một trục gọn. Đơn viết mơ hồ thì bị yêu cầu sửa đổi, bổ sung, có khi bị trả lại, mất thêm vài tuần trong khi bạn vẫn đang điều trị.
Phần dưới đi qua từng phần của đơn theo đúng thứ tự toà đọc, cách tách số tiền yêu cầu thành từng khoản có căn cứ, những giấy tờ cần nộp kèm và các lỗi khiến đơn bị trả. Bài không đưa ra một "mẫu chuẩn" tự chế: toà án có mẫu đơn khởi kiện dùng chung, bạn nên lấy mẫu đó tại bộ phận tiếp nhận đơn của toà hoặc trên cổng thông tin của ngành toà án rồi điền theo hướng dẫn ở đây.
Trước khi viết đơn: ba việc nên chốt xong
Việc thứ nhất là chốt bạn kiện ai. Người trực tiếp gây thương tích không phải lúc nào cũng là người phải bồi thường. Tài xế đang chạy xe cho công ty thì pháp nhân sử dụng người đó thường là bên chịu trách nhiệm trước; trẻ chưa thành niên gây thương tích thì cha mẹ được xác định theo quy định; chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ có trách nhiệm riêng. Ghi sai bị đơn là lỗi tốn thời gian nhất, vì toà phải hướng dẫn bạn sửa hoặc thêm người tham gia tố tụng.
Việc thứ hai là chốt thương tật đã tương đối ổn định chưa. Nếu bạn còn đang điều trị, chi phí còn phát sinh hằng tuần, kết luận giám định chưa có, thì con số yêu cầu sẽ phải sửa nhiều lần. Bạn vẫn có quyền nộp đơn sớm, nhất là khi thời hiệu khởi kiện đang trôi (bồi thường ngoài hợp đồng có thời hiệu ba năm kể từ ngày bạn biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm), nhưng nên ghi rõ trong đơn rằng chi phí điều trị tiếp theo sẽ được bổ sung khi có chứng từ.
Việc thứ ba là chốt con đường đã thử. Luật không bắt người bị thương phải qua hoà giải ở thôn, tổ dân phố trước khi kiện đòi bồi thường sức khoẻ. Tuy vậy, việc đã gửi yêu cầu, đã gặp nhau, bên kia trả lời ra sao là thông tin có ích: nó cho thấy bạn thiện chí và giúp toà hiểu điểm vướng. Khi nhận đơn, toà thường hỏi bạn có đồng ý hoà giải tại toà trước khi thụ lý theo thủ tục hoà giải, đối thoại tại toà hay không; bạn được quyền từ chối và đi thẳng vào tố tụng.
Đơn khởi kiện gồm những phần nào và mỗi phần cần gì
Mẫu đơn của toà án đã có sẵn các mục. Bảng dưới nói phần nào hay bị điền thiếu và điền sao cho đúng với vụ đòi bồi thường thương tích.
| Phần của đơn | Ghi những gì | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Ngày, nơi làm đơn và tên toà nhận đơn | Ngày ký, nơi ký; tên đầy đủ toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền | Ghi tên toà theo đơn vị hành chính cũ; ghi chung chung "toà án có thẩm quyền" |
| Người khởi kiện | Họ tên, năm sinh, nơi cư trú, số định danh cá nhân, số điện thoại và thư điện tử nếu có | Ghi nơi cư trú không khớp dữ liệu cư trú; thiếu số định danh |
| Người bị kiện | Họ tên hoặc tên tổ chức, địa chỉ nơi cư trú hoặc trụ sở; người đại diện nếu là tổ chức | Chỉ ghi biển số xe hoặc tên gọi ở quê; không có địa chỉ cụ thể |
| Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan | Ví dụ doanh nghiệp bảo hiểm, chủ xe khác người lái, cha mẹ của người gây thương tích | Bỏ trống trong khi có người liên quan rõ ràng |
| Nội dung vụ việc | Thời gian, địa điểm, diễn biến chính, hậu quả, việc đã thương lượng | Kể dài, cảm xúc, lẫn ý kiến về đạo đức của bên kia |
| Yêu cầu toà giải quyết | Từng khoản tiền, tổng cộng, cách trả (một lần hay định kỳ), yêu cầu khác nếu có | Chỉ ghi một con số tổng, không tách khoản, không căn cứ |
| Danh mục tài liệu kèm theo | Đánh số thứ tự, ghi bản chính hay bản sao, số trang | Nộp một xấp giấy không có danh mục |
| Chữ ký | Người khởi kiện ký hoặc điểm chỉ; người đại diện ký nếu có | Người khác ký thay mà không có giấy uỷ quyền hợp lệ |
Phần "người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan" hay bị bỏ qua nhất. Bạn không cần đoán chính xác vai trò tố tụng của từng người, toà sẽ xác định lại, nhưng nêu đủ những người dính tới tiền bồi thường giúp vụ án không phải dừng lại để đưa thêm người vào sau này.
Ghi phần yêu cầu: tách khoản, mỗi khoản một căn cứ
Chi phí cứu chữa và phục hồi. Ghi tổng tiền viện phí, thuốc, vật tư, tiền đi lại khám chữa, phục hồi chức năng; dẫn chiếu tới bảng kê và hoá đơn số mấy trong danh mục tài liệu. Phần bảo hiểm y tế đã chi trả không được tính lại vào khoản bên kia phải trả, vì đó không phải tiền bạn bỏ ra.
Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút. Ghi mức thu nhập trước khi bị thương, số ngày hoặc số tháng không làm được, cách tính ra số tiền. Người làm công ăn lương thì có xác nhận lương; người làm tự do thì nêu căn cứ cho thấy thu nhập trước đó, kể cả khi không đều.
Chi phí và thu nhập mất của người chăm sóc. Ghi ai chăm sóc, trong bao lâu, thu nhập của người đó bị mất bao nhiêu. Khoản này hay bị bỏ quên trong khi thực tế có, nhất là với người phải nghỉ việc nhiều tuần để chăm người nằm viện.
Tổn thất về tinh thần. Ghi số tiền đề nghị và lý do. Khi các bên không thoả thuận được, luật giới hạn mức tối đa theo bội số của mức lương cơ sở; mức lương cơ sở thay đổi theo từng thời kỳ nên bạn đối chiếu con số đang áp dụng vào thời điểm nộp đơn.
Chi phí cho tương lai nếu có. Nếu bị mất khả năng lao động và cần người chăm sóc lâu dài, ghi rõ yêu cầu khoản này và đề nghị trả định kỳ hay một lần. Khoản này cần kết luận giám định làm nền, đừng ước lượng cảm tính.
Phần trình bày sự việc: ngắn, có mốc, không phán xét
Thẩm phán đọc rất nhiều đơn, và đơn dễ thụ lý là đơn trả lời được ngay bốn câu: chuyện xảy ra lúc nào, ở đâu, do ai và hậu quả là gì. Bạn nên viết theo dòng thời gian, mỗi đoạn một mốc: ngày xảy ra sự việc, ngày nhập viện và ra viện, ngày có kết luận giám định, ngày gửi yêu cầu bồi thường, ngày bên kia trả lời hoặc im lặng. Một trang giấy thường đủ cho phần này, kể cả với vụ phức tạp.
Tránh dùng từ ngữ quy kết như "cố tình", "vô lương tâm", "lừa đảo" khi chưa có căn cứ. Những chữ đó không làm yêu cầu của bạn mạnh hơn mà còn khiến bên kia phản ứng, đẩy vụ việc xa khả năng hoà giải. Nếu đã có quyết định xử phạt hành chính, kết luận của cơ quan điều tra hoặc bản án hình sự nói về lỗi, chỉ cần dẫn chiếu tới tài liệu đó.
Ví dụ giả định: chị H. ở Đà Nẵng bị một xe máy chạy ngược chiều đâm phải khi đi bộ qua đường, gãy xương cẳng tay, nằm viện mười hai ngày, kết luận giám định cho tỷ lệ tổn thương cơ thể ở mức thấp. Người gây tai nạn trả một phần viện phí rồi không liên lạc nữa. Đơn của chị chỉ cần nêu các mốc trên, việc đã trả được bao nhiêu, phần còn thiếu, kèm bảng tính từng khoản; không cần kể lại cảm xúc từng ngày nằm viện.
Giấy tờ nên nộp kèm đơn
Luật yêu cầu đơn khởi kiện phải kèm tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền lợi bị xâm phạm. Chưa đủ hết thì vẫn nộp được phần đang có và ghi rõ phần sẽ bổ sung sau. Với vụ thương tích, bộ giấy tờ thường gồm:
- Bản sao giấy tờ tuỳ thân của người khởi kiện; nếu có người đại diện thì thêm giấy tờ của người đó và văn bản uỷ quyền hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ đại diện.
- Tài liệu về sự việc: biên bản của công an về vụ tai nạn hoặc vụ việc, quyết định xử phạt, thông báo kết quả giải quyết tin báo, ảnh hiện trường nếu bạn tự chụp.
- Hồ sơ y tế: giấy ra viện, tóm tắt hồ sơ bệnh án, đơn thuốc, kết quả chẩn đoán hình ảnh quan trọng.
- Kết luận giám định thương tích hoặc biên bản giám định y khoa nếu đã có.
- Chứng từ chi phí: hoá đơn viện phí, hoá đơn mua thuốc và dụng cụ, biên nhận tiền thuê người chăm sóc, chi phí đi lại có căn cứ.
- Chứng từ thu nhập: xác nhận mức lương và số ngày nghỉ không lương, hợp đồng lao động, sổ sách bán hàng hoặc sao kê tài khoản cho thấy thu nhập trước đó.
- Giấy tờ về việc đã thương lượng: tin nhắn, biên bản làm việc, giấy biên nhận số tiền bên kia đã trả trước.
- Đơn đề nghị miễn án phí, tạm ứng án phí nếu bạn thuộc diện được miễn (người yêu cầu bồi thường về sức khoẻ thuộc nhóm này theo quy định về án phí hiện hành).
Mỗi tài liệu nên được đánh số khớp với danh mục kèm đơn. Bản sao nộp toà thường cần chứng thực hoặc mang bản chính để đối chiếu; hỏi bộ phận nhận đơn trước khi đi photo cả xấp.
Nộp đơn và những gì xảy ra ngay sau đó
Bạn có thể nộp đơn trực tiếp tại toà, gửi qua dịch vụ bưu chính, hoặc gửi trực tuyến qua cổng dịch vụ của ngành toà án nếu toà đó đã triển khai. Trình tự thường thấy như sau:
- Nộp đơn và tài liệu, lấy giấy xác nhận đã nhận đơn hoặc giữ biên lai gửi bưu chính. Ngày nộp đơn là mốc để tính thời hiệu, nên giữ kỹ.
- Chánh án phân công một thẩm phán xem xét đơn trong vài ngày làm việc.
- Thẩm phán xem đơn: đủ điều kiện thì thông báo nộp tạm ứng án phí hoặc thông báo thụ lý nếu bạn được miễn; thiếu nội dung thì ra thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung kèm thời hạn; không thuộc thẩm quyền thì chuyển đơn cho toà khác; vướng lý do luật định thì trả lại đơn.
- Nếu bạn đồng ý hoà giải trước thụ lý, đơn được chuyển sang hoà giải viên tại toà; hoà giải không thành thì quay lại thủ tục thụ lý.
- Sau khi thụ lý, toà thông báo cho bị đơn và người liên quan; bị đơn có thời hạn để gửi văn bản ghi ý kiến của mình.
Thông báo sửa đổi, bổ sung đơn có hạn trả lời. Quá hạn mà không bổ sung, đơn có thể bị trả lại. Nếu đang nằm viện hoặc chưa kịp lấy giấy tờ, bạn nên làm văn bản báo cho toà biết lý do và thời điểm dự kiến bổ sung thay vì im lặng.
Những lý do đơn hay bị trả và lúc nên nhờ người làm nghề
Các lý do trả đơn thường gặp ở loại việc này gồm: người khởi kiện không có quyền khởi kiện (ví dụ người thân tự đứng đơn thay cho người bị thương đã trưởng thành, minh mẫn mà không có giấy uỷ quyền); sự việc đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực, kể cả phần dân sự trong bản án hình sự; không ghi được địa chỉ bị đơn mà cũng không chứng minh được việc bị đơn cố tình giấu địa chỉ; hết thời hạn sửa đổi bổ sung mà không làm. Nếu bị trả đơn, bạn có quyền khiếu nại trong thời hạn ngắn ghi trên văn bản trả đơn.
Những vụ nên có người làm nghề đi cùng ngay từ bước viết đơn: thương tật nặng, có yêu cầu chi phí chăm sóc lâu dài; có nhiều bên cùng gây thiệt hại và bạn không chắc ai chịu phần nào; vụ việc đang có bên hình sự song song; bên kia là doanh nghiệp có bộ phận pháp chế. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem trước đơn, kiểm tra cách tách khoản và danh mục chứng cứ trước khi nộp.
Với vụ nhỏ, sự việc rõ, bên kia chỉ dây dưa không trả, bạn hoàn toàn tự làm được. Điều quan trọng là đơn trung thực, số tiền có chứng từ và bạn theo dõi sát các thông báo của toà. Một lá đơn khiêm tốn nhưng chặt chẽ thường đi xa hơn lá đơn đòi con số thật lớn mà không chứng minh được.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải hoà giải ở xã, phường trước khi kiện đòi bồi thường thương tích không?
Không bắt buộc. Hoà giải ở cơ sở là con đường tự nguyện với loại tranh chấp này. Khi nộp đơn, toà có thể hỏi bạn có muốn hoà giải tại toà trước khi thụ lý không, bạn được quyền đồng ý hoặc từ chối mà không ảnh hưởng tới quyền khởi kiện.
Chưa có kết luận giám định thì có nộp đơn khởi kiện được không?
Được. Bạn ghi rõ trong đơn là đang chờ giám định hoặc đề nghị toà trưng cầu giám định. Các khoản phụ thuộc vào tỷ lệ thương tật có thể bổ sung sau khi có kết luận. Nên nộp sớm nếu thời hiệu sắp hết, đừng chờ giấy tờ hoàn hảo.
Đã nộp đơn rồi có được sửa số tiền yêu cầu không?
Được, nhưng nên làm sớm. Trước phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải, bạn có thể bổ sung yêu cầu bằng văn bản. Đến phiên toà, việc thay đổi, bổ sung chỉ được chấp nhận nếu không vượt quá phạm vi yêu cầu ban đầu. Chi phí điều trị tiếp diễn có chứng từ thường được bổ sung sớm theo cách này.
Người nhà có tự đứng tên đơn thay cho người bị thương được không?
Chỉ khi có tư cách đại diện. Người bị thương đã thành niên, minh mẫn thì tự đứng đơn hoặc uỷ quyền bằng văn bản hợp lệ. Trẻ chưa thành niên thì cha mẹ đại diện. Người mất năng lực hành vi dân sự thì người giám hộ đứng thay.
Đơn có cần đánh máy không hay viết tay cũng được?
Viết tay hay đánh máy đều được, miễn rõ ràng, đọc được và có đủ các mục. Đánh máy giúp sửa dễ hơn khi toà yêu cầu bổ sung. Dù cách nào, người khởi kiện vẫn phải ký hoặc điểm chỉ ở cuối đơn.
Nộp đơn trực tuyến có giá trị như nộp trực tiếp không?
Có, nếu toà đã triển khai dịch vụ nhận đơn điện tử và bạn làm đúng hướng dẫn. Ngày gửi đơn điện tử được ghi nhận làm ngày khởi kiện. Toà vẫn có thể yêu cầu nộp bản chính hoặc bản sao chứng thực tài liệu ở bước sau.