Tiền bảo hiểm trách nhiệm của bên gây thương tích chi trả cho bạn không phải lúc nào cũng bằng toàn bộ thiệt hại; phần còn thiếu, về nguyên tắc, người phải chịu trách nhiệm bồi thường vẫn phải trả. Bảo hiểm chỉ là nguồn tiền giúp họ thực hiện nghĩa vụ, không làm nghĩa vụ đó nhỏ lại bằng đúng số bảo hiểm.
Bài này giải thích vì sao thường có khoảng chênh, cách tính phần còn thiếu theo từng khoản, và cách thương lượng khi bên gây thương tích nói "bảo hiểm đã trả, bên em không liên quan nữa". Cách làm hồ sơ với chính công ty bảo hiểm là chủ đề riêng, không đi sâu ở đây.
Vì sao tiền bảo hiểm thường thấp hơn thiệt hại thật
Bồi thường dân sự khi sức khoẻ bị xâm phạm dựa trên thiệt hại thực tế: chi phí điều trị hợp lý đã chi, thu nhập thực tế bị mất, chi phí người chăm sóc, khoản bù đắp tinh thần. Mỗi người bị thương có con số khác nhau, tuỳ mức thu nhập, thời gian điều trị, nơi điều trị.
Bảo hiểm trách nhiệm, chẳng hạn bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, lại chi trả theo quy tắc riêng: có mức trách nhiệm tối đa cho mỗi người trong mỗi vụ, có bảng tỷ lệ để tính tiền theo loại thương tật, có những trường hợp loại trừ. Bảo hiểm tự nguyện thì theo hợp đồng cụ thể, có thể có mức khấu trừ mà bên mua bảo hiểm tự chịu.
Vì hai cách tính khác nhau, kết quả thường lệch. Với thương tích nhẹ, tiền bảo hiểm có khi gần đủ; với thương tích nặng, người bị thương có thu nhập cao hoặc thời gian điều trị dài, khoảng chênh có thể rất lớn. Khoảng chênh đó không biến mất: nó vẫn là thiệt hại mà người có trách nhiệm bồi thường phải giải quyết.
Các loại bảo hiểm hay gặp và cách nhìn với phần chênh lệch
Bảng dưới gom các loại bảo hiểm có thể xuất hiện trong một vụ thương tích. Quy tắc cụ thể phụ thuộc hợp đồng và văn bản hiện hành; đây là cách nhìn chung.
| Loại bảo hiểm | Của ai | Chi trả theo | Với phần chênh lệch |
|---|---|---|---|
| Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới | Chủ xe | Quy tắc và bảng tỷ lệ, có mức trách nhiệm tối đa | Phần vượt hoặc phần không được tính, chủ xe hoặc người gây tai nạn chịu theo luật dân sự |
| Bảo hiểm trách nhiệm dân sự tự nguyện | Chủ xe, doanh nghiệp vận tải | Hợp đồng, có thể có mức khấu trừ | Phần khấu trừ và phần vượt hạn mức do bên mua bảo hiểm chịu |
| Bảo hiểm trách nhiệm công cộng | Chủ cơ sở kinh doanh, toà nhà | Hợp đồng, hạn mức mỗi vụ | Phần ngoài phạm vi hợp đồng do chủ cơ sở giải quyết |
| Bảo hiểm tai nạn, sức khoẻ của người bị thương | Chính người bị thương | Hợp đồng của người bị thương | Thường không thay thế nghĩa vụ của bên gây thiệt hại; đối chiếu điều khoản hợp đồng |
| Bảo hiểm y tế | Người tham gia | Phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế | Người bị thương đòi phần chi phí mình thực trả |
Hãy xin văn bản thông báo kết quả giải quyết của công ty bảo hiểm, trong đó ghi rõ đã chi những gì, theo cách tính nào. Không có văn bản này, việc tính phần chênh lệch chỉ là ước đoán.
Tính phần còn thiếu theo từng khoản
Đừng so tổng với tổng. Tính theo từng khoản giúp hai bên thấy chênh lệch nằm ở đâu và dễ thống nhất hơn:
- Lập bảng thiệt hại thực tế đầy đủ theo các khoản: chi phí điều trị, phục hồi, thu nhập bị mất, người chăm sóc, tổn thất tinh thần, tài sản.
- Ghi số tiền bảo hiểm đã chi hoặc đã thông báo sẽ chi, phân bổ vào từng khoản nếu văn bản bảo hiểm cho biết.
- Với khoản bảo hiểm trả theo bảng tỷ lệ mà không phân bổ, ghi riêng một dòng "bảo hiểm đã chi" và trừ vào tổng.
- Trừ thêm các khoản bên gây thiệt hại đã tự trả trước, như tiền tạm ứng, tiền hỗ trợ có ghi được trừ vào bồi thường.
- Con số còn lại là phần chênh lệch đề nghị; kèm bảng này và văn bản của bảo hiểm khi gửi cho bên gây thiệt hại.
Nếu bảo hiểm chưa giải quyết xong, có thể thoả thuận trước phần chắc chắn không thuộc bảo hiểm, như khoản tinh thần vượt mức, thu nhập bị mất vượt mức, và ghi rõ phần còn lại sẽ quyết toán khi có kết quả bảo hiểm.
Đáp lại câu "bảo hiểm lo hết rồi"
Nghĩa vụ thuộc về người gây thiệt hại. Theo pháp luật dân sự, người phải bồi thường là người gây thiệt hại hoặc chủ sở hữu, người chiếm hữu nguồn nguy hiểm cao độ theo luật. Bảo hiểm thay họ trả một phần trong phạm vi hợp đồng; phần còn lại vẫn là của họ.
Đưa ra bảng so sánh, không tranh luận chung chung. Một bảng hai cột "thiệt hại thực tế" và "bảo hiểm đã chi" thuyết phục hơn mọi lời lẽ. Bên kia thường không biết bảo hiểm thực ra đã trả bao nhiêu và cho khoản nào.
Thừa nhận phần bảo hiểm đã trả. Đừng đòi lại cả những khoản bảo hiểm đã chi. Việc tách bạch rõ ràng cho thấy bạn đòi đúng, không đòi trùng.
Nhắc tới lựa chọn khác một cách bình thản. Nếu không thoả thuận được, phần chênh lệch có thể được đưa ra hoà giải hoặc khởi kiện; người yêu cầu bồi thường về sức khoẻ thuộc diện được miễn án phí theo nguyên tắc chung. Nói điều này như một thông tin, không như lời doạ.
Nghe lý do thật của bên kia. Có khi họ không phản đối phần chênh lệch mà chỉ lo không có tiền. Khi đó cuộc nói chuyện chuyển sang cách trả, chia đợt, là chuyện dễ giải quyết hơn.
Những sai lầm hay gặp khi đòi phần chênh lệch
Phần chênh lệch là nơi dễ phát sinh tranh cãi nhất, vì cả hai bên đều có con số riêng trong đầu. Những sai lầm dưới đây làm cuộc thương lượng khó thêm:
- Đòi lại toàn bộ thiệt hại mà quên trừ phần bảo hiểm đã chi, khiến bên kia cho rằng bạn đòi trùng và mất thiện chí.
- Ký giấy nhận tiền của công ty bảo hiểm có câu "đã nhận đủ bồi thường" mà không hiểu câu đó chỉ nói về phần bảo hiểm hay về toàn bộ thiệt hại; nên đọc kỹ và hỏi lại trước khi ký.
- Không xin văn bản kết quả giải quyết của bảo hiểm, nên không biết bảo hiểm đã tính cho khoản nào, bỏ khoản nào.
- Chờ bảo hiểm quá lâu mà không thoả thuận phần chắc chắn nằm ngoài bảo hiểm, để chi phí điều trị đè nặng lên gia đình.
- Bên gây thiệt hại tự hứa trả một con số với người bị thương mà không báo công ty bảo hiểm, rồi về sau bảo hiểm không chấp nhận phần đã hứa.
- Tính thu nhập bị mất theo mức ước đoán thay vì giấy tờ có xác nhận, khiến phần chênh lệch dễ bị bác.
Mỗi sai lầm trên đều tránh được bằng cùng một việc: giữ giấy tờ và đặt mọi con số lên cùng một bảng trước khi nói chuyện.
Ví dụ giả định: chênh lệch ở khoản thu nhập
Ví dụ giả định: anh Hùng ở Tây Ninh là kỹ thuật viên có thu nhập khá, bị một xe ô tô con va phải khi đi xe máy, gãy xương đùi, phải nghỉ việc sáu tháng. Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe chi trả theo bảng tỷ lệ cho loại thương tật này. Chủ xe cho rằng như vậy là xong.
Gia đình anh Hùng lập bảng: chi phí điều trị phần tự trả, phục hồi chức năng, thu nhập bị mất sáu tháng theo bảng lương có xác nhận, chi phí người chăm, khoản tinh thần. Tổng thiệt hại thực tế cao hơn khá nhiều so với số bảo hiểm đã chi, phần lớn khoảng chênh nằm ở thu nhập bị mất.
Khi gặp, gia đình đưa hai cột số liệu và văn bản kết quả giải quyết của công ty bảo hiểm. Chủ xe không phản đối các khoản có chứng từ, chỉ đề nghị giảm khoản tinh thần và xin trả phần còn lại trong ba đợt. Hai bên ký thoả thuận ghi rõ: số bảo hiểm đã chi được ghi nhận, phần chênh lệch còn lại là bao nhiêu, lịch trả, và điều khoản cho chi phí tháo dụng cụ kết hợp xương sau này.
Nhìn từ phía bên gây thiệt hại
Người gây thiệt hại có bảo hiểm nên biết rằng bảo hiểm không phải là tấm khiên tuyệt đối. Hãy đọc hợp đồng hoặc quy tắc bảo hiểm để biết hạn mức, mức khấu trừ và các trường hợp loại trừ. Biết trước phần mình phải tự chịu giúp chuẩn bị tài chính và thương lượng thực tế hơn.
Nhiều hợp đồng bảo hiểm yêu cầu người mua thông báo cho công ty bảo hiểm trước khi tự thoả thuận mức bồi thường với người bị thiệt hại, nếu không công ty có thể không chấp nhận phần đã thoả thuận vượt quy tắc. Vì vậy, trước khi ký với người bị thương, nên trao đổi với công ty bảo hiểm, và nếu được, mời đại diện công ty cùng tham gia một buổi gặp.
Một thoả thuận ba bên, trong đó ghi rõ phần bảo hiểm chi, phần người gây thiệt hại tự trả và lịch trả từng phần, thường là cách gọn nhất. Mọi người cùng nhìn vào một bảng, không ai phải đoán phần của ai.
Nếu khả năng tài chính có hạn, người gây thiệt hại nên nói rõ ngay từ đầu và đề nghị lịch trả cụ thể cho phần chênh lệch, thay vì phủ nhận phần đó. Một đề nghị trả dần có kế hoạch thường được người bị thương chấp nhận dễ hơn nhiều so với câu "bảo hiểm trả rồi" rồi im lặng, và giúp cả hai bên tránh phải đưa nhau ra hoà giải hay toà án.
Câu hỏi thường gặp
Bảo hiểm đã trả theo bảng tỷ lệ rồi, có được đòi thêm bên gây tai nạn không?
Có thể, nếu thiệt hại thực tế theo pháp luật dân sự lớn hơn số bảo hiểm đã chi. Phần chênh lệch vẫn thuộc nghĩa vụ của người phải bồi thường. Bạn cần chứng minh thiệt hại thực tế bằng chứng từ và trừ đi phần bảo hiểm đã trả.
Tiền bảo hiểm tai nạn cá nhân của chính mình có bị trừ vào tiền bồi thường không?
Đây là bảo hiểm do bạn tự mua, chi trả theo hợp đồng của bạn. Nhìn chung nó không làm giảm nghĩa vụ của bên gây thiệt hại, nhưng cách xử lý cụ thể phụ thuộc vào điều khoản hợp đồng và loại quyền lợi. Hãy đọc kỹ hợp đồng hoặc hỏi công ty bảo hiểm của mình.
Có nên chờ bảo hiểm giải quyết xong rồi mới thương lượng với bên gây thiệt hại không?
Không nhất thiết. Có thể thoả thuận trước những khoản chắc chắn nằm ngoài bảo hiểm, đồng thời ghi rõ phần còn lại sẽ quyết toán khi có kết quả. Cách này giúp bạn có tiền điều trị sớm hơn.
Công ty bảo hiểm có trả trực tiếp cho người bị thương không?
Tuỳ quy tắc và hợp đồng, công ty bảo hiểm có thể trả cho chủ xe, bên mua bảo hiểm hoặc trực tiếp cho người bị thiệt hại. Bạn nên hỏi công ty bảo hiểm và bên gây thiệt hại về cách trả để biết tiền sẽ đến tay ai.
Bên gây thiệt hại không có bảo hiểm thì sao?
Khi đó họ tự chịu toàn bộ nghĩa vụ bồi thường theo pháp luật dân sự. Việc không mua bảo hiểm bắt buộc có thể bị xử lý riêng theo quy định, nhưng không làm thay đổi quyền đòi bồi thường của bạn.