Một thoả thuận bồi thường thương tích nên có điều khoản riêng cho chi phí phát sinh khi người bị thương còn đang điều trị, còn phải tái khám, còn dụng cụ kết hợp xương phải tháo, hoặc hồ sơ y tế ghi cần tiếp tục theo dõi. Thiếu điều khoản này, mọi chi phí sau ngày ký coi như người bị thương tự gánh, trừ khi chứng minh được những căn cứ khó hơn nhiều.
Bài này không bàn chuyện y khoa, không đoán thương tích nào sẽ biến chứng; việc đó thuộc về bác sĩ điều trị. Bài chỉ nói về cách chuyển những điều chưa chắc chắn trong hồ sơ y tế thành câu chữ cụ thể trong thoả thuận, sao cho cả bên nhận và bên trả đều biết mình đang cam kết điều gì.
Vì sao một con số đóng là rủi ro
Lúc ký thoả thuận, hai bên thường chỉ nhìn thấy những gì đã xảy ra: hoá đơn đã thanh toán, số ngày đã nghỉ việc. Nhưng nhiều loại thương tích có quá trình hồi phục kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm. Bác sĩ có thể hẹn phẫu thuật tháo dụng cụ, chỉ định thêm đợt phục hồi chức năng, hoặc ghi chú cần theo dõi thêm. Tất cả những điều đó đều là chi phí trong tương lai mà một con số đóng không tính tới.
Với người trả tiền, con số đóng có vẻ hấp dẫn vì khép lại câu chuyện. Nhưng nếu sau đó người bị thương phát sinh chi phí lớn mà không được đáp ứng, tranh chấp mới lại mở ra, có khi gay gắt hơn lần đầu. Một điều khoản rõ ràng về phần phát sinh, có giới hạn và thời hạn, thực ra bảo vệ cả bên trả: họ biết chính xác trần nghĩa vụ của mình và thời điểm câu chuyện kết thúc.
Nói ngắn gọn, điều khoản phát sinh không phải là "để mở vô thời hạn", mà là đặt lên bàn những điều chưa biết, cho chúng một khuôn khổ để hai bên khỏi phải thương lượng lại từ đầu.
Khi nào nên đòi có điều khoản này
Bạn nên đề nghị điều khoản cho phần phát sinh khi hồ sơ có một trong những dấu hiệu sau. Đây là những dấu hiệu trên giấy tờ, không phải phán đoán y khoa:
- Giấy ra viện hoặc sổ khám ghi lịch tái khám, hẹn phẫu thuật lần sau, hoặc ghi rõ cần phục hồi chức năng tiếp.
- Người bị thương còn mang dụng cụ y tế trong người theo chỉ định, sau này cần tháo hoặc thay.
- Chưa có kết luận giám định thương tích hoặc giám định y khoa, hoặc đã có nhưng bác sĩ cho biết có thể phải giám định lại.
- Thời gian nghỉ làm thực tế chưa xác định được, vì chưa biết khi nào người bị thương trở lại công việc cũ.
- Người bị thương là trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, quá trình hồi phục thường khó đoán hơn.
- Hai bên muốn ký sớm để người bị thương có tiền điều trị, trong khi bức tranh tổng thể còn chưa rõ.
Nếu không có dấu hiệu nào và thương tích đã ổn định theo xác nhận của cơ sở y tế, một thoả thuận đóng có thể hợp lý. Điều khoản phát sinh không bắt buộc với mọi trường hợp.
Các kiểu điều khoản cho phần phát sinh
Có vài cách viết phổ biến. Mỗi cách có chỗ mạnh, chỗ yếu, và có thể kết hợp với nhau.
| Kiểu điều khoản | Cách hoạt động | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Khoản dự phòng trả trước | Cộng thêm một khoản cố định vào tổng số, dùng cho chi phí dự kiến | Gọn, không phải gặp lại | Ước sai thì một bên chịu thiệt |
| Trả theo hoá đơn thực tế có trần | Bên trả cam kết thanh toán chi phí phát sinh theo chỉ định, có hoá đơn, không quá một mức và trong một thời hạn | Công bằng, khớp chi phí thật | Phải gặp lại để đối chiếu, cần giữ chứng từ kỹ |
| Giám định lại tại một mốc | Hai bên hẹn giám định lại sau một thời gian, nếu tỷ lệ thay đổi thì điều chỉnh khoản liên quan | Gắn với kết luận khách quan | Tốn thời gian, chi phí giám định cần thoả thuận ai chịu |
| Mở lại thương lượng có điều kiện | Ghi rõ nếu xảy ra sự kiện cụ thể thì hai bên gặp lại để thoả thuận bổ sung | Linh hoạt | Mơ hồ, dễ thành lời hứa khó đòi |
Kiểu thứ hai thường được dùng nhiều nhất vì cân bằng: người bị thương được trả đúng chi phí thật, bên trả biết trước giới hạn tối đa và thời điểm nghĩa vụ chấm dứt.
Các thành phần của một điều khoản viết chặt
Dù chọn kiểu nào, một điều khoản có thể đòi được thường trả lời đủ các câu hỏi sau:
- Phạm vi: những chi phí nào được tính, ví dụ chi phí khám, điều trị, phẫu thuật, phục hồi chức năng liên quan trực tiếp tới thương tích từ sự việc ngày đó.
- Điều kiện kích hoạt: có chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh, có hồ sơ cho thấy liên quan tới thương tích ban đầu.
- Thời hạn: điều khoản có hiệu lực trong bao lâu kể từ ngày ký.
- Mức trần: tổng số tiền tối đa bên trả chịu cho phần phát sinh, nếu hai bên muốn có trần.
- Cách chứng minh: hoá đơn, bảng kê, đơn thuốc; gửi bản chụp cho bên trả bằng hình thức có dấu vết.
- Thời hạn thanh toán: bao nhiêu ngày sau khi nhận đủ chứng từ thì bên trả phải trả.
- Cách giải quyết khi bất đồng, ví dụ về việc một chi phí có liên quan tới thương tích hay không: nhờ hoà giải, giám định, hoặc đưa ra toà án.
Câu chữ nên cụ thể tới mức một người thứ ba đọc vào cũng hiểu được ai phải làm gì, khi nào. Đó là phép thử đơn giản nhất cho một điều khoản tốt.
Cách diễn đạt nội dung, không phải mẫu chuẩn
Không có mẫu chuẩn bắt buộc cho điều khoản này. Nội dung có thể diễn đạt theo hướng: bên A cam kết thanh toán cho bên B các chi phí khám, điều trị, phục hồi chức năng phát sinh sau ngày ký, có chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh và liên quan tới thương tích do sự việc ngày… gây ra; tổng số không quá một mức đã nêu; trong thời hạn đã nêu kể từ ngày ký; thanh toán trong vòng một số ngày sau khi bên B gửi đủ bản chụp chứng từ.
Nếu chọn giám định lại, nội dung có thể là: hai bên thống nhất đề nghị giám định lại sau một thời gian nhất định; nếu kết quả cho thấy tỷ lệ thay đổi, hai bên điều chỉnh các khoản liên quan theo cách đã thoả thuận; chi phí giám định do ai chịu.
Cần tránh những câu kiểu "bên A sẽ hỗ trợ thêm nếu có vấn đề", "hai bên sẽ tính sau". Những câu này thể hiện thiện chí nhưng gần như không đòi được, vì không rõ vấn đề là gì, tính theo cách nào, đến khi nào.
Ví dụ giả định: điều khoản trả theo hoá đơn có trần
Ví dụ giả định: chị Mai ở Khánh Hoà bị một người chạy xe máy va phải khi đang đi bộ qua đường, gãy xương cẳng chân, được phẫu thuật đặt dụng cụ kết hợp xương. Giấy ra viện ghi hẹn tái khám định kỳ và dự kiến phẫu thuật tháo dụng cụ sau một thời gian. Ba tuần sau tai nạn, hai bên ngồi lại; người gây tai nạn muốn chốt sớm, gia đình chị Mai lo phần tháo dụng cụ và phục hồi chức năng chưa biết hết.
Hai bên thống nhất: một khoản trả ngay cho chi phí đã có hoá đơn, thu nhập bị mất đến ngày ký và khoản bù đắp tổn thất tinh thần; thêm một điều khoản theo đó bên gây tai nạn thanh toán chi phí phẫu thuật tháo dụng cụ và các đợt phục hồi chức năng có chỉ định, trong vòng mười tám tháng, tổng không quá một mức trần ghi bằng số, trả trong mười lăm ngày kể từ khi nhận bản chụp hoá đơn. Thu nhập bị mất trong những ngày nằm viện lần hai cũng được tính theo mức đã dùng ở lần đầu.
Mười bốn tháng sau, chị Mai phẫu thuật tháo dụng cụ. Gia đình gửi bản chụp hoá đơn qua tin nhắn kèm giấy ra viện; bên kia chuyển tiền đúng hạn. Không ai phải nhớ lại ai đã hứa gì, vì mọi thứ đã nằm sẵn trong văn bản. Nếu thoả thuận chỉ ghi "sẽ hỗ trợ thêm nếu cần", câu chuyện mười bốn tháng sau rất có thể đã khác.
Khi thoả thuận đã ký không có điều khoản này
Nếu thoả thuận đã ký mà không có điều khoản cho phần phát sinh, cửa đòi thêm hẹp hơn nhưng chưa đóng hẳn. Pháp luật dân sự cho phép bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại yêu cầu toà án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường khi mức đó không còn phù hợp với thực tế. Ngoài ra, thiệt hại mới phát sinh mà rõ ràng nằm ngoài phạm vi các khoản đã thoả thuận có thể được xem xét riêng.
Tuy vậy, khả năng thành công phụ thuộc rất nhiều vào câu chữ của thoả thuận cũ, hồ sơ y tế mới và mối liên hệ giữa chi phí mới với thương tích ban đầu. Đó là lý do bài cùng chuyên mục về việc đòi thêm sau khi đã ký đi sâu vào từng tình huống. Còn với những thoả thuận chưa ký, cách rẻ nhất là thêm điều khoản ngay từ bây giờ.
Trong lúc chờ, hãy tiếp tục giữ mọi giấy tờ y tế theo thứ tự thời gian, kể cả những lần tái khám tưởng như bình thường. Khi cần chứng minh một chi phí mới có liên quan tới thương tích cũ, chính chuỗi hồ sơ liền mạch đó là thứ thuyết phục nhất, hơn mọi lời giải thích. Một cuốn sổ nhỏ ghi ngày khám, nơi khám, chỉ định của bác sĩ và số tiền đã chi cũng giúp rất nhiều khi phải lập lại bảng yêu cầu sau nhiều tháng.
Câu hỏi thường gặp
Bên trả không đồng ý có điều khoản phát sinh thì làm sao?
Bạn có thể đề nghị đặt mức trần và thời hạn rõ ràng để họ yên tâm. Nếu vẫn không được, cân nhắc chờ thương tích ổn định hơn rồi mới chốt, hoặc đề nghị một khoản dự phòng trả trước. Ký thoả thuận đóng khi còn nhiều điều chưa biết là lựa chọn rủi ro.
Thời hạn điều khoản phát sinh nên để bao lâu?
Không có con số chung. Thời hạn nên dựa vào lịch điều trị dự kiến mà bác sĩ đã ghi trong hồ sơ, cộng thêm một khoảng dự phòng hợp lý. Hai bên có thể tham khảo ý kiến cơ sở y tế đang điều trị về thời gian theo dõi dự kiến.
Chi phí phát sinh phải có liên quan thế nào tới thương tích ban đầu?
Điều khoản nên ghi rõ chỉ tính chi phí liên quan trực tiếp tới thương tích từ sự việc đã nêu, có chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh. Bệnh khác không liên quan không thuộc phạm vi. Khi có bất đồng, hai bên có thể nhờ ý kiến chuyên môn hoặc giám định.
Người bị thương tự chọn cơ sở điều trị đắt tiền hơn thì có được tính hết không?
Pháp luật dân sự nói tới chi phí hợp lý. Điều khoản nên thống nhất trước về cơ sở điều trị hoặc nguyên tắc chi phí hợp lý để tránh tranh cãi. Phần chênh lệch do lựa chọn riêng của người bị thương có thể bị bên kia phản đối.
Có nên công chứng thoả thuận có điều khoản phát sinh không?
Công chứng hay chứng thực chữ ký giúp xác nhận ai đã ký, nhưng không thay đổi nội dung điều khoản. Nếu muốn thoả thuận có thể đem thi hành khi bên kia không trả, nên cân nhắc đưa qua thủ tục công nhận kết quả hoà giải thành tại toà án.