Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe trả cho người bị thương theo một bảng mức chi ứng với từng loại thương tật, nhân với mức trách nhiệm bảo hiểm cho mỗi người trong mỗi vụ, chứ không cộng hoá đơn thực tế của bạn. Vì có bảng và có trần, số bảo hiểm trả thường thấp hơn tổng thiệt hại mà người bị thương tính theo Bộ luật Dân sự.
Phần chênh lệch không mất đi: đó là phần người gây tai nạn hoặc chủ xe vẫn phải tự trả. Hiểu cách bảo hiểm tính giúp bạn khỏi bị nói “bảo hiểm trả vậy là hết”, và giúp chủ xe biết mình còn gánh phần nào. Bài không ghi con số mức trách nhiệm vì con số này thay đổi theo thời kỳ; khi cần, hỏi doanh nghiệp bảo hiểm của xe mức đang áp dụng.
Bảo hiểm bắt buộc trả thay cho ai, trong phạm vi nào
Mọi chủ xe cơ giới, từ xe máy tới ô tô, đều phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc. Tên gọi đã nói lên bản chất: đây là bảo hiểm cho trách nhiệm của chủ xe, tức là doanh nghiệp bảo hiểm trả thay chủ xe một phần nghĩa vụ bồi thường đối với người thứ ba bị thiệt hại. Với xe chở khách kinh doanh, phạm vi còn gồm hành khách theo hợp đồng vận chuyển.
Phạm vi gồm thiệt hại về sức khoẻ, tính mạng và tài sản của người thứ ba do xe gây ra. Người ngồi trên chính chiếc xe gây tai nạn mà không phải hành khách theo hợp đồng vận chuyển, như người ngồi sau xe máy của bạn bè, thường không nằm trong phạm vi bảo hiểm bắt buộc của chiếc xe đó; họ cần tìm tới nguồn khác.
Bảo hiểm bắt buộc không trả vì chủ xe tử tế hay không tử tế. Nó trả vì đã có hợp đồng bảo hiểm và có sự kiện bảo hiểm. Điều này có lợi cho người bị thương: dù người gây tai nạn khó khăn, bảo hiểm vẫn là một nguồn có thật, miễn giấy chứng nhận còn hiệu lực và vụ việc không rơi vào trường hợp loại trừ.
So sánh: tiền bảo hiểm bắt buộc và tiền bồi thường dân sự
Hai khoản này thường bị nhầm là một. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau để thấy vì sao chúng chênh.
| Tiêu chí | Bảo hiểm bắt buộc của chủ xe | Bồi thường dân sự của người gây thiệt hại |
|---|---|---|
| Căn cứ tính | Bảng mức chi theo loại thương tật nhân với mức trách nhiệm | Thiệt hại thực tế: chi phí điều trị, thu nhập mất, người chăm sóc, tổn thất tinh thần |
| Giới hạn | Có trần cho mỗi người mỗi vụ | Không có trần chung; chỉ khoản tổn thất tinh thần có giới hạn khi không thoả thuận được |
| Cần hoá đơn | Chủ yếu cần hồ sơ y tế xác định loại thương tật | Cần chứng từ cho từng khoản |
| Lỗi của người bị thương | Có quy định riêng, có thể điều chỉnh mức chi | Trừ phần thiệt hại tương ứng với lỗi |
| Trường hợp loại trừ | Có, theo quy định bảo hiểm bắt buộc | Không áp dụng; người gây thiệt hại vẫn chịu |
| Người trả | Doanh nghiệp bảo hiểm | Người gây thiệt hại, chủ xe hoặc người có trách nhiệm |
Khi đặt hai cột cạnh nhau, bạn sẽ thấy không có gì lạ nếu bảo hiểm trả vài chục phần trăm tổng thiệt hại. Khoản bảo hiểm là một phần trong nghĩa vụ của người gây thiệt hại, được doanh nghiệp bảo hiểm trả thay; nó không phải con số cuối cùng của toàn bộ vụ việc.
Ví dụ giả định: bảo hiểm trả bao nhiêu, phần chênh là bao nhiêu
Ví dụ dưới đây dùng ký hiệu thay cho con số thật để bạn tự thay bằng mức đang áp dụng. Anh T. bị xe máy của bà N. tông, gãy xương đùi, mổ kết hợp xương. Lỗi hoàn toàn thuộc về bà N.
- Gọi mức trách nhiệm bảo hiểm về sức khoẻ cho mỗi người mỗi vụ là M. Con số M do quy định về bảo hiểm bắt buộc ấn định cho từng thời kỳ.
- Doanh nghiệp bảo hiểm tra bảng mức chi để xem loại thương tật “gãy xương đùi, đã mổ” tương ứng với tỷ lệ bao nhiêu. Giả định bảng ấn định tỷ lệ là a phần trăm.
- Số bảo hiểm chi cho anh T. là a% × M. Nếu anh T. có nhiều thương tật, doanh nghiệp xem xét từng loại theo bảng, nhưng tổng không vượt quá M.
- Tính bồi thường dân sự theo thiệt hại thực tế: chi phí mổ và điều trị, thu nhập bị mất trong thời gian nghỉ, chi phí người chăm sóc, tổn thất tinh thần. Gọi tổng này là D.
- Phần bà N. còn phải trả là D trừ số bảo hiểm đã chi. Nếu D nhỏ hơn số bảo hiểm, bà N. không phải trả thêm; trường hợp này hiếm với thương tích phải mổ.
- Nếu anh T. cũng có lỗi, phần dân sự được tính lại theo mức lỗi, và mức chi của bảo hiểm có thể bị điều chỉnh theo quy định riêng của bảo hiểm bắt buộc.
Điểm quan trọng của ví dụ: bảng của bảo hiểm và tỷ lệ tổn thương cơ thể trong kết luận giám định pháp y là hai thang khác nhau. Đừng lấy tỷ lệ trong kết luận giám định nhân thẳng với M; nên để doanh nghiệp bảo hiểm tra bảng và đề nghị họ ghi rõ dòng nào trong bảng đã được áp.
Hồ sơ người bị thương cần chuẩn bị
Doanh nghiệp bảo hiểm thường hướng dẫn danh mục cụ thể. Danh mục dưới đây là những thứ hầu như luôn được hỏi, nên gom sớm:
- Giấy tờ của chiếc xe gây tai nạn: giấy chứng nhận bảo hiểm, giấy đăng ký xe, giấy phép lái xe của người lái. Phần này thường do chủ xe cung cấp.
- Tài liệu của cơ quan công an về vụ tai nạn: biên bản, sơ đồ hiện trường hoặc văn bản thông báo kết quả giải quyết, tuỳ những gì đã có.
- Hồ sơ y tế: giấy chứng nhận thương tích, giấy ra viện, giấy chứng nhận phẫu thuật nếu có mổ, kết quả chẩn đoán hình ảnh, tóm tắt bệnh án.
- Chứng từ chi phí điều trị, dù bảo hiểm tính theo bảng, vẫn nên nộp kèm để có cơ sở đối chiếu.
- Giấy tờ tuỳ thân và thông tin tài khoản nhận tiền của người bị thương; nếu người khác nhận thay thì cần giấy uỷ quyền.
- Biên bản thoả thuận giữa chủ xe và người bị thương nếu đã có, hoặc bản án nếu vụ việc đã ra toà.
Có thời hạn để gửi yêu cầu bảo hiểm và thời hạn để doanh nghiệp giải quyết sau khi nhận đủ hồ sơ. Đừng để lâu chỉ vì chờ điều trị xong mọi thứ: hãy thông báo và nộp phần hồ sơ đã có trước, bổ sung sau.
Những lý do bảo hiểm từ chối hoặc trả ít hơn bạn nghĩ
Giấy chứng nhận hết hạn hoặc không có. Ngày xảy ra tai nạn nằm ngoài thời hạn bảo hiểm thì doanh nghiệp không có nghĩa vụ. Khi đó toàn bộ nghĩa vụ quay về người gây thiệt hại và chủ xe.
Rơi vào trường hợp loại trừ. Quy định về bảo hiểm bắt buộc có danh sách loại trừ, chẳng hạn hành vi cố ý gây thiệt hại, hoặc một số trường hợp liên quan tới giấy phép lái xe, nồng độ cồn và chất kích thích của người lái. Hãy đề nghị doanh nghiệp nêu rõ căn cứ loại trừ bằng văn bản.
Áp sai dòng trong bảng. Thương tật được ghi chung chung trong giấy ra viện có thể bị xếp vào dòng thấp hơn thực tế. Bạn có thể bổ sung tài liệu y tế chi tiết hơn như kết quả phẫu thuật, phim chụp và đề nghị xem lại.
Người bị thương không thuộc phạm vi. Người ngồi trên chính chiếc xe gây tai nạn, không phải hành khách theo hợp đồng vận chuyển, thường không nằm trong phạm vi bảo hiểm bắt buộc của xe đó.
Hồ sơ thiếu hoặc nộp quá hạn. Thiếu tài liệu của cơ quan công an hoặc hồ sơ y tế, hay nộp quá thời hạn quy định, khiến hồ sơ bị treo hoặc bị từ chối. Ghi lại ngày nộp và danh mục đã nộp, có xác nhận của doanh nghiệp.
Khi chủ xe không hợp tác đưa giấy tờ bảo hiểm
Hồ sơ bảo hiểm cần giấy tờ của chiếc xe, mà giấy tờ đó lại nằm trong tay chủ xe. Có chủ xe sợ phí bảo hiểm năm sau tăng, có người ngại đi lại, có người đơn giản là không muốn dính dáng. Người bị thương rơi vào thế phải chờ.
Cách đầu tiên là xem lại biên bản của cơ quan công an: thông tin giấy chứng nhận bảo hiểm thường được ghi nhận khi kiểm tra giấy tờ xe tại hiện trường. Có tên doanh nghiệp bảo hiểm, bạn có thể tự liên hệ để thông báo sự việc và hỏi hướng xử lý.
Cách thứ hai là gửi văn bản đề nghị chủ xe cung cấp bản sao giấy tờ, giải thích rằng chính chủ xe được lợi vì bảo hiểm trả thay phần nghĩa vụ của họ. Lời giải thích này nhiều khi đủ để chủ xe đổi ý.
Nếu chủ xe vẫn không hợp tác và vụ việc phải ra toà, bạn có thể đề nghị đưa doanh nghiệp bảo hiểm vào vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Khi đó, toà có thể yêu cầu các bên cung cấp tài liệu cần thiết.
Phần chênh lệch: ai trả và cách đòi
Sau khi bảo hiểm chi trả, phần thiệt hại còn lại thuộc nghĩa vụ của người có trách nhiệm bồi thường: người lái, chủ xe, doanh nghiệp giao việc, tuỳ tình huống. Bạn cần một văn bản của doanh nghiệp bảo hiểm ghi rõ đã chi bao nhiêu cho bạn, về những thương tật nào, để làm căn cứ tính phần còn lại.
Khi thương lượng với bên gây tai nạn, hãy trình bày theo hai cột như bảng so sánh ở trên: tổng thiệt hại tính theo chứng từ, trừ số bảo hiểm đã chi, còn lại bao nhiêu. Người gây tai nạn thường nghĩ rằng đã mua bảo hiểm là xong trách nhiệm; trình bày rõ ràng giúp họ hiểu mà không cần lời qua tiếng lại.
Chủ xe cũng nên biết một điều: bảo hiểm bắt buộc chỉ là lớp bảo vệ tối thiểu. Ai thường chở hàng, chạy đường dài, hoặc có xe giá trị cao có thể cân nhắc mua thêm bảo hiểm trách nhiệm dân sự tự nguyện với mức cao hơn, để khi xảy ra chuyện, phần phải tự trả không quá sức.
Nếu không thống nhất được phần chênh, bạn có thể khởi kiện đòi bồi thường, trong đó nêu rõ số bảo hiểm đã nhận. Toà sẽ xác định tổng thiệt hại, mức lỗi, và phần người có trách nhiệm phải trả thêm.
Câu hỏi thường gặp
Bảo hiểm bắt buộc có trả theo hoá đơn viện phí không?
Thường không. Bảo hiểm bắt buộc trả theo bảng mức chi ứng với từng loại thương tật, nhân với mức trách nhiệm bảo hiểm cho mỗi người mỗi vụ. Hoá đơn vẫn nên nộp kèm để làm căn cứ đối chiếu và để dùng khi đòi phần chênh từ người gây tai nạn.
Tỷ lệ trong kết luận giám định có phải là tỷ lệ bảo hiểm dùng không?
Không nhất thiết. Kết luận giám định pháp y dùng thang tỷ lệ tổn thương cơ thể, còn bảo hiểm bắt buộc dùng bảng mức chi riêng theo loại thương tật. Hai thang có thể ra con số khác nhau. Hãy đề nghị doanh nghiệp bảo hiểm ghi rõ dòng nào trong bảng đã được áp.
Người ngồi sau xe gây tai nạn có được bảo hiểm của xe đó trả không?
Thường không, nếu người ngồi sau không phải hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Bảo hiểm bắt buộc của chủ xe hướng tới người thứ ba và hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Người ngồi sau cần tìm tới bảo hiểm của xe kia nếu xe kia có lỗi, hoặc bảo hiểm tai nạn tự nguyện, hoặc đòi người chở.
Chủ xe nói đã có bảo hiểm nên không trả thêm, có đúng không?
Không đúng nếu tổng thiệt hại lớn hơn số bảo hiểm chi. Bảo hiểm chỉ trả thay một phần nghĩa vụ của chủ xe trong giới hạn hợp đồng. Phần còn lại vẫn là nghĩa vụ của người có trách nhiệm bồi thường. Văn bản xác nhận số tiền bảo hiểm đã chi là căn cứ để tính phần chênh.
Có thể tự liên hệ doanh nghiệp bảo hiểm mà không qua chủ xe không?
Bạn có thể liên hệ để thông báo sự việc và hỏi hồ sơ. Việc chi trả trực tiếp cho người bị thiệt hại được thực hiện trong các trường hợp theo quy định và theo hướng dẫn của doanh nghiệp. Trên thực tế, phối hợp với chủ xe giúp hồ sơ đủ nhanh hơn vì nhiều giấy tờ của xe nằm trong tay họ.
Bảo hiểm trả chậm thì làm gì?
Hãy hỏi doanh nghiệp bằng văn bản hồ sơ đã đủ chưa, còn thiếu gì, và hẹn ngày trả lời. Doanh nghiệp có thời hạn giải quyết sau khi nhận đủ hồ sơ. Nếu bị chậm không lý do, bạn có thể phản ánh tới bộ phận chăm sóc khách hàng của doanh nghiệp hoặc cơ quan quản lý hoạt động kinh doanh bảo hiểm.