Va chạm giao thông và việc bị đánh ngay sau đó là hai sự việc tách biệt về pháp lý. Lỗi va chạm, dù thuộc về ai, không cho bên nào quyền ra tay. Người đánh chịu trách nhiệm về hành vi gây thương tích và phải bồi thường phần thiệt hại do cú đánh gây ra; còn thiệt hại do va chạm xe được giải quyết theo lỗi của từng bên, có thể kèm bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe.
Trong thực tế, hai phần này hay bị gộp làm một: "thôi coi như huề", "mày đâm tao trước". Gộp như vậy thường làm người bị đánh thiệt. Bài này chỉ cách tách từng khoản, từng người chịu trách nhiệm, và những chứng cứ cần giữ ngay tại chỗ.
Hai sự việc, hai nghĩa vụ
Bảng dưới đặt hai phần cạnh nhau để thấy chúng khác nhau thế nào. Mỗi phần có căn cứ, người chịu trách nhiệm và nguồn chi trả riêng.
| Tiêu chí | Thiệt hại do va chạm xe | Thiệt hại do bị đánh |
|---|---|---|
| Bản chất | Thường là lỗi vô ý khi tham gia giao thông | Hành vi cố ý xâm phạm sức khoẻ |
| Ai chịu trách nhiệm | Bên có lỗi, chia theo mức độ lỗi nếu cả hai cùng lỗi; chủ phương tiện trong một số trường hợp | Chính người đánh và những người cùng tham gia |
| Bảo hiểm xe có trả không | Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe có lỗi chi trả cho người bị thiệt hại theo nguyên tắc và giới hạn của hợp đồng | Không; bảo hiểm trách nhiệm dân sự xe không chi trả cho hành vi cố ý gây thương tích |
| Hướng xử lý của cơ quan nhà nước | Lực lượng chức năng về giao thông lập biên bản, xác định lỗi; xử phạt vi phạm giao thông nếu có | Công an xem xét xử phạt hành chính hoặc khởi tố tội cố ý gây thương tích tuỳ tỷ lệ và tình tiết |
| Chứng cứ chính | Hiện trường, vị trí xe, vết trượt, camera, lời khai | Camera, video người qua đường, người làm chứng, giám định thương tích |
Có trường hợp người bị đánh lại chính là người gây va chạm. Khi đó bạn vừa có nghĩa vụ bồi thường phần va chạm theo lỗi của mình, vừa có quyền đòi bồi thường phần bị đánh. Hai khoản này có thể được đối trừ khi thoả thuận, nhưng nên ghi rõ từng khoản trên giấy, đừng chỉ ghi một con số chung chung.
Vì sao lỗi va chạm không biện minh cho việc đánh người
Sau một cú va quẹt, người bị thiệt hại thường bức xúc và nghĩ mình có quyền "dạy cho một bài học". Pháp luật không thừa nhận quyền đó. Phòng vệ chính đáng chỉ đặt ra khi có hành vi xâm hại đang diễn ra; một vụ va chạm đã xảy ra xong, người gây va chạm đứng lại xin lỗi hoặc thậm chí cãi lại, không phải là sự tấn công cần chống trả.
Vì vậy, người đánh không thể lấy lý do "nó đâm xe mình trước" để thoát trách nhiệm. Lỗi của người gây va chạm chỉ có thể được cân nhắc ở chỗ khác: trong việc xác định động cơ, hoàn cảnh phạm tội khi quyết định hình phạt, hoặc nếu người gây va chạm có lời lẽ, hành vi khiêu khích thì phần lỗi đó có thể ảnh hưởng tới mức bồi thường. Nhưng nó không xoá bỏ trách nhiệm của người ra tay.
Ở chiều ngược lại, việc bị đánh cũng không làm người gây va chạm thoát nghĩa vụ bồi thường phần thiệt hại xe cộ, sức khoẻ do va chạm gây ra cho bên kia. Hai nghĩa vụ đứng riêng, và cách công bằng nhất là giải quyết từng cái theo căn cứ của nó.
Những hành vi hay đi kèm sau va chạm
Đập phá xe, điện thoại của người kia. Đây là hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản, tách khỏi phần va chạm. Tuỳ giá trị thiệt hại, có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, và người làm hư hỏng phải bồi thường. Chụp ảnh tài sản bị đập, giữ hoá đơn sửa chữa.
Giữ xe, rút chìa khoá, giữ giấy tờ để "làm tin". Không ai có quyền tự giữ tài sản, giấy tờ của người khác để ép bồi thường. Nếu bị giữ, đừng giằng co; hãy gọi công an tới giải quyết. Hành vi giữ tài sản để ép trả tiền có thể bị xem xét xử lý theo quy định tương ứng.
Người đi đường xúm vào đánh hộ. Những người không liên quan nhưng xông vào đánh là người cùng gây thương tích, liên đới chịu trách nhiệm như những người trực tiếp liên quan. Hãy cố nhớ đặc điểm, trang phục, phương tiện của họ.
Ép ký giấy nhận lỗi ngay tại chỗ. Giấy ký trong lúc bị vây quanh, bị doạ đánh tiếp có giá trị rất đáng ngờ. Nếu đã lỡ ký, hãy ghi lại hoàn cảnh ngay sau đó và trình bày với cơ quan có thẩm quyền rằng bạn ký trong tình trạng bị ép buộc.
Những việc làm ngay tại chỗ và trong vài ngày đầu
Mục tiêu là an toàn trước, chứng cứ sau. Không cần làm đủ mọi bước nếu tình hình nguy hiểm.
- Rời khỏi vòng vây nếu có thể; gọi cảnh sát 113 hoặc nhờ người xung quanh gọi.
- Nếu bị thương, đi cấp cứu; xin hồ sơ ghi rõ thời điểm vào viện và mô tả thương tích, phân biệt vết thương do ngã xe với vết thương do bị đánh nếu bác sĩ ghi nhận được.
- Giữ camera hành trình, nhờ người quay video gửi lại; ghi tên, cách liên lạc của ít nhất hai người chứng kiến.
- Chụp ảnh hiện trường va chạm và ảnh tài sản bị đập phá, nếu điều kiện an toàn cho phép.
- Trình báo bằng văn bản với công an xã, phường nơi xảy ra sự việc, nêu rõ cả hai sự việc: va chạm và bị đánh.
- Thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm của xe mình về vụ va chạm, nếu có, trong thời hạn hợp đồng yêu cầu.
- Theo dõi kết luận giám định thương tích, nêu yêu cầu bồi thường riêng cho phần bị đánh.
Bước 2 thường bị bỏ qua nhưng rất quan trọng. Khi một người vừa ngã xe vừa bị đánh, câu hỏi "vết thương nào do đâu" sẽ quyết định ai phải bồi thường phần nào và bảo hiểm có trả hay không. Mô tả chi tiết của bác sĩ ngay từ đầu là chứng cứ khó thay thế.
Thoả thuận bồi thường khi có cả hai phần
Nhiều vụ được giải quyết bằng thoả thuận ngay tại công an phường, xã. Khi đó, hãy tách văn bản thành hai phần rõ ràng. Phần một là bồi thường do va chạm: ai có lỗi, thiệt hại xe và sức khoẻ do va chạm, số tiền. Phần hai là bồi thường do bị đánh: ai đánh, chi phí điều trị, thu nhập mất, tổn thất tinh thần, số tiền. Nếu hai bên đối trừ, ghi rõ "đối trừ khoản A với khoản B, còn lại bên X trả bên Y số tiền…".
Văn bản thoả thuận dân sự không làm mất quyền yêu cầu khởi tố, nếu bạn chưa rút yêu cầu. Nhưng nếu ghi "hai bên không còn yêu cầu gì về dân sự lẫn hình sự", bạn đã gần như khép lại mọi con đường. Đọc kỹ trước khi ký, và đừng chốt khi thương tích chưa ổn định. Cách viết giấy thoả thuận bồi thường va chạm thông thường đã có nhiều hướng dẫn; điểm khác ở đây là phải tách riêng phần thương tích do bị đánh.
Ví dụ giả định: anh K. đi xe máy quẹt vào gương ô tô của anh P., lỗi thuộc anh K. Anh P. xuống xe đấm anh K. vỡ mũi. Anh K. phải bồi thường chiếc gương; anh P. phải bồi thường chi phí chữa mũi, thu nhập mất và tổn thất tinh thần cho anh K., đồng thời có thể bị xử lý về hành vi gây thương tích. Hai khoản tiền không liên quan gì nhau, dù xuất phát từ cùng một buổi chiều.
Khi người đánh là tài xế làm thuê hoặc đi xe của người khác
Nếu người gây va chạm là tài xế làm thuê, phần bồi thường do va chạm có thể liên quan tới chủ xe hoặc doanh nghiệp sử dụng tài xế theo các quy định về nguồn nguy hiểm cao độ và trách nhiệm của pháp nhân với người của mình. Danh mục tai nạn giao thông của trang này đi sâu phần đó.
Còn phần đánh người thì khác. Hành vi cố ý đánh người thường được coi là hành vi cá nhân, nằm ngoài nhiệm vụ lái xe được giao. Vì vậy, trách nhiệm bồi thường phần thương tích do bị đánh trước hết thuộc về chính tài xế đã ra tay. Doanh nghiệp vận tải có thể xử lý kỷ luật tài xế theo nội quy, nhưng không đương nhiên trả thay phần này.
Điều đó có nghĩa là bạn nên xác định rõ danh tính người đánh, không chỉ biển số xe. Biển số giúp tìm chủ xe; danh tính giúp đòi đúng người phải chịu trách nhiệm cho cú đánh.
Nếu người đánh bỏ đi trước khi công an tới, đừng đuổi theo. Thông tin bạn nhớ được về khuôn mặt, quần áo, phương tiện, hướng đi, cộng với camera của nhà dân và cửa hàng quanh đó, thường đủ để cơ quan điều tra xác minh. Hãy đề nghị trích xuất camera sớm, vì nhiều hệ thống chỉ lưu dữ liệu trong vài ngày rồi tự ghi đè. Việc truy tìm người đánh là trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền; phần của bạn là cung cấp đủ dữ kiện và giữ an toàn cho chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Mình gây va chạm trước thì bị đánh có đòi bồi thường được không?
Được. Lỗi va chạm không cho người kia quyền đánh bạn. Bạn vẫn phải bồi thường phần va chạm theo lỗi của mình, đồng thời có quyền đòi người đánh bồi thường thương tích và yêu cầu xử lý hành vi gây thương tích.
Bảo hiểm xe có trả tiền chữa trị khi bị đánh không?
Không. Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe chi trả cho thiệt hại do xe gây ra trong tai nạn, không chi trả cho hành vi cố ý đánh người. Phần bị đánh phải đòi trực tiếp người đánh.
Bị giữ xe sau va chạm thì làm sao?
Không nên giằng co. Gọi công an tới giải quyết, ghi lại người giữ xe, thời điểm và lý do họ đưa ra. Không ai có quyền tự giữ tài sản, giấy tờ của người khác để ép bồi thường.
Có thể gộp hai khoản bồi thường làm một không?
Có thể đối trừ khi hai bên đồng ý, nhưng nên ghi rõ từng khoản và cách đối trừ trong văn bản. Một con số chung chung khiến sau này khó chứng minh ai đã trả gì, nhất là khi thương tích tái phát hoặc phát sinh chi phí.
Người qua đường xông vào đánh có phải bồi thường không?
Có. Những người cùng tham gia đánh là người cùng gây thiệt hại, phải liên đới bồi thường và có thể bị xử lý về hành vi gây thương tích như người trực tiếp liên quan tới vụ va chạm.
Lỡ ký giấy nhận lỗi khi đang bị vây quanh thì có giá trị không?
Giấy ký trong tình trạng bị đe doạ, ép buộc có giá trị rất đáng ngờ. Hãy ghi lại hoàn cảnh ký, tên người chứng kiến, và trình bày với cơ quan có thẩm quyền càng sớm càng tốt kèm những chứng cứ bạn có.