Người lao động bị đánh tại nơi làm việc, trong giờ làm việc, có thể được hưởng chế độ tai nạn lao động, trừ trường hợp sự việc xuất phát từ mâu thuẫn riêng của chính nạn nhân với người gây ra mà không liên quan tới công việc. Song song, người đánh vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình, và công ty có nghĩa vụ xử lý kỷ luật nếu người đó là người lao động của công ty.
Bài này đi qua ba tình huống: bị đồng nghiệp đánh, bị cấp trên hành hung, và bị khách hàng hoặc người ngoài tấn công khi đang làm việc như nhân viên bán hàng, giao hàng, nhân viên y tế. Mỗi tình huống có những người chịu trách nhiệm khác nhau và cách đòi quyền lợi khác nhau.
Ba lớp trách nhiệm trong một vụ việc
Khi bạn bị đánh ở nơi làm việc, thường có ba lớp trách nhiệm chạy song song, không loại trừ nhau. Lớp thứ nhất là trách nhiệm của chính người đánh: tuỳ mức độ, họ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự, và phải bồi thường thiệt hại về sức khoẻ cho bạn theo Bộ luật Dân sự.
Lớp thứ hai là trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với bạn theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động: sơ cứu, cấp cứu, và nếu sự việc được xác định là tai nạn lao động thì các nghĩa vụ đi kèm như thanh toán chi phí y tế, trả lương trong thời gian điều trị, bồi thường hoặc trợ cấp theo mức suy giảm khả năng lao động. Chế độ từ quỹ bảo hiểm tai nạn lao động là phần riêng, áp dụng khi bạn tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Lớp thứ ba là quan hệ kỷ luật nội bộ giữa công ty và người đánh, nếu họ là người lao động của công ty. Bộ luật Lao động liệt kê hành vi cố ý gây thương tích tại nơi làm việc là một trong những căn cứ có thể áp dụng hình thức kỷ luật sa thải. Lớp này không trực tiếp đem tiền cho bạn, nhưng ảnh hưởng tới môi trường làm việc sau đó.
Ba tình huống, ba hướng xử lý
Bảng dưới gom những điểm khác biệt chính. Chi tiết chế độ tai nạn lao động theo tỷ lệ suy giảm có ở danh mục tai nạn lao động của trang này.
| Tình huống | Có thể được tính tai nạn lao động? | Ai bồi thường thiệt hại sức khoẻ | Công ty cần làm |
|---|---|---|---|
| Đồng nghiệp đánh vì tranh cãi công việc | Có thể, vì liên quan tới việc thực hiện nhiệm vụ | Người đánh; chế độ tai nạn lao động do công ty và quỹ theo luật | Sơ cứu, lập biên bản, xử lý kỷ luật người đánh |
| Đồng nghiệp đánh vì chuyện riêng như nợ nần, tình cảm | Thường không, vì là mâu thuẫn riêng không liên quan công việc | Người đánh | Sơ cứu, phối hợp công an, xử lý kỷ luật theo nội quy |
| Cấp trên hành hung nhân viên | Có thể, nếu xảy ra trong khi làm việc và liên quan công việc | Người đánh; có thể đặt ra trách nhiệm của công ty nếu hành vi gắn với nhiệm vụ được giao | Xử lý kỷ luật, bảo đảm nạn nhân không bị trù dập |
| Khách hàng, người ngoài tấn công nhân viên đang làm việc | Có thể, vì nhân viên bị tấn công khi đang thực hiện công việc | Người tấn công; chế độ tai nạn lao động theo luật | Sơ cứu, trình báo công an, hỗ trợ nhân viên theo đuổi vụ việc |
Việc có được tính là tai nạn lao động hay không do đoàn điều tra tai nạn lao động và cơ quan có thẩm quyền xác định trên hồ sơ. Ranh giới "mâu thuẫn riêng hay liên quan công việc" là chỗ hay tranh cãi nhất; bạn nên giữ chứng cứ cho thấy sự việc bắt nguồn từ công việc nếu đúng là như vậy.
Khi người đánh là cấp trên
Không vì là sếp mà được miễn. Quan hệ cấp trên – cấp dưới không cho ai quyền dùng vũ lực. Cấp trên đánh nhân viên vẫn chịu trách nhiệm như mọi người khác, và trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn còn là một trong các tình tiết được xem xét trong tội cố ý gây thương tích.
Lo bị trù dập sau khi trình báo. Đây là nỗi sợ lớn nhất của người lao động. Bộ luật Lao động cấm người sử dụng lao động phân biệt đối xử, trả thù người lao động vì họ thực hiện quyền của mình. Hãy giữ bằng chứng về việc đánh giá công việc, phân ca, lương thưởng trước và sau sự việc; thay đổi bất thường là chứng cứ quan trọng nếu sau này phải khiếu nại.
Báo lên cấp cao hơn hoặc công đoàn. Nếu cấp trên trực tiếp là người đánh, hãy báo bằng văn bản lên cấp quản lý cao hơn hoặc bộ phận nhân sự, kèm đề nghị xử lý. Ở nơi có công đoàn cơ sở, công đoàn có vai trò đại diện, bảo vệ quyền lợi người lao động trong các việc như thế này.
Trách nhiệm của công ty với hành vi của người quản lý. Bộ luật Dân sự quy định pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Việc một hành vi đánh người có được coi là "trong khi thực hiện nhiệm vụ" hay không phụ thuộc tình huống cụ thể; đây là điểm nên có người làm nghề phân tích nếu bạn muốn yêu cầu công ty liên đới.
Các bước bảo vệ quyền lợi sau khi bị đánh ở nơi làm việc
Thứ tự dưới đây giúp bạn giữ đủ cả ba lớp quyền lợi cùng lúc.
- Sơ cứu, đi khám ngay, giữ hồ sơ y tế. Nếu công ty đưa đi, xin bản sao toàn bộ giấy tờ.
- Báo ngay cho người quản lý trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự, tốt nhất bằng tin nhắn hoặc văn bản để có dấu thời gian.
- Đề nghị công ty lập biên bản sự việc, có chữ ký người chứng kiến; đề nghị trích xuất camera trong khu vực làm việc trước khi dữ liệu bị ghi đè.
- Trình báo công an nơi xảy ra sự việc nếu bạn muốn xử lý người đánh; đây là việc của bạn, không phụ thuộc vào việc công ty có đồng ý hay không.
- Đề nghị công ty khai báo và điều tra tai nạn lao động nếu sự việc có liên quan tới công việc. Trình tự khai báo, điều tra có ở các trang chuyên về khai báo tai nạn lao động.
- Theo dõi kết luận về việc có được tính là tai nạn lao động hay không; nếu không đồng ý, có quyền khiếu nại theo quy định.
- Song song, nêu yêu cầu bồi thường với người đánh, qua vụ án hình sự nếu có, hoặc thương lượng, hoà giải, khởi kiện dân sự.
Đừng để công ty "xử lý nội bộ" thay cho mọi thứ. Một lời xin lỗi và vài ngày nghỉ có lương không thay được quyền đòi bồi thường của bạn với người đánh, cũng không thay được chế độ tai nạn lao động nếu sự việc đủ điều kiện.
Nhân viên bị khách hàng hoặc người nhà khách hàng hành hung
Nhân viên bán hàng, thu ngân, nhân viên giao hàng, bảo vệ, nhân viên y tế ở phòng cấp cứu là những người hay bị người ngoài tấn công khi đang làm việc. Về mặt hình sự, người tấn công chịu trách nhiệm như mọi vụ cố ý gây thương tích khác. Về chế độ, vì bạn bị tấn công khi đang thực hiện công việc, sự việc có cơ sở để xem xét là tai nạn lao động.
Với những ngành có nguy cơ này, người sử dụng lao động có nghĩa vụ đánh giá rủi ro và có biện pháp phòng ngừa phù hợp: quy trình xử lý khách gây rối, bố trí bảo vệ, camera, nút báo động, huấn luyện nhân viên cách rút lui an toàn. Thiếu những biện pháp này không biến công ty thành người đánh, nhưng là căn cứ để người lao động và công đoàn đề nghị cải thiện, và trong một số trường hợp được xem xét khi đánh giá trách nhiệm.
Ví dụ giả định: chị M., nhân viên thu ngân siêu thị mini, bị một khách hàng say rượu tát và xô ngã vì không cho trả tiền sau. Chị bị rạn xương cổ tay. Khách hàng là người gây thiệt hại, phải bồi thường cho chị; sự việc xảy ra trong ca làm, khi chị đang làm đúng nhiệm vụ, nên có cơ sở để khai báo tai nạn lao động. Công ty cần hỗ trợ chị trình báo công an và cung cấp camera.
Nếu bạn là người sử dụng lao động
Khi xảy ra vụ đánh nhau ở nơi làm việc, việc đầu tiên là sơ cứu, tách các bên, gọi công an nếu cần, và bảo quản camera. Tiếp theo là lập biên bản trung thực, nghe cả hai phía, không vội kết luận ai đúng ai sai.
Xử lý kỷ luật phải theo đúng trình tự Bộ luật Lao động và nội quy đã đăng ký: có cuộc họp xử lý kỷ luật, có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động nếu có, người lao động được tự bào chữa. Sa thải vội vàng không đúng trình tự có thể khiến công ty phải bồi thường cho chính người đánh khi họ khởi kiện. Ngược lại, im lặng cho qua khiến nạn nhân mất lòng tin và rủi ro lặp lại.
Một chính sách rõ ràng về bạo lực ở nơi làm việc, phổ biến cho mọi nhân viên, cùng quy trình khai báo nội bộ, là cách rẻ nhất để phòng ngừa và để xử lý nhất quán khi có chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Bị đồng nghiệp đánh trong giờ làm có được tính là tai nạn lao động không?
Có thể, nếu sự việc xảy ra tại nơi làm việc, trong giờ làm việc và liên quan tới việc thực hiện công việc. Nếu xuất phát từ mâu thuẫn riêng không liên quan công việc, thường không được tính. Đoàn điều tra xác định trên hồ sơ cụ thể.
Công ty có bắt buộc sa thải người đánh không?
Bộ luật Lao động cho phép áp dụng kỷ luật sa thải với hành vi cố ý gây thương tích tại nơi làm việc, nhưng không bắt buộc. Công ty quyết định hình thức theo nội quy và phải làm đúng trình tự xử lý kỷ luật.
Bị sếp đánh thì báo cho ai?
Báo bằng văn bản lên cấp quản lý cao hơn hoặc bộ phận nhân sự, công đoàn cơ sở nếu có, và trình báo công an nếu bạn muốn xử lý hành vi. Giữ hồ sơ y tế và bằng chứng về đối xử trước, sau sự việc để phòng bị trù dập.
Đã nhận hỗ trợ của công ty thì còn đòi người đánh bồi thường được không?
Được. Khoản hỗ trợ hay chế độ tai nạn lao động từ công ty là quan hệ lao động; quyền đòi người đánh bồi thường thiệt hại sức khoẻ là quan hệ dân sự riêng. Tuy vậy, chi phí đã được ai đó chi trả thì không được đòi hai lần cho cùng một khoản.
Nhân viên giao hàng bị khách đánh thì ai chịu trách nhiệm?
Khách hàng là người gây thiệt hại, phải chịu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố và bồi thường. Nếu bạn là người lao động của đơn vị giao hàng và bị tấn công khi đang làm nhiệm vụ, có cơ sở xem xét chế độ tai nạn lao động.
Công ty muốn giải quyết nội bộ, không báo công an thì có được không?
Công ty có thể xử lý kỷ luật nội bộ, nhưng không có quyền ngăn bạn trình báo. Quyền yêu cầu xử lý người đánh và đòi bồi thường là của bạn. Xử lý nội bộ không thay thế được quyền đó.