Khoản chi phí cứu chữa, bồi dưỡng và phục hồi sức khoẻ gồm mọi chi tiêu hợp lý để cấp cứu, điều trị, bồi dưỡng và lấy lại chức năng bị mất hoặc giảm sút: tiền xe cấp cứu, thuốc, xét nghiệm, phẫu thuật, vật lý trị liệu, dụng cụ hỗ trợ, và một khoản bồi dưỡng sức khoẻ. Chữ quan trọng nhất là "hợp lý": khoản nào có chỉ định của cơ sở y tế và tương xứng với thương tích thì gần như luôn được chấp nhận.
Đây thường là khoản lớn và dễ chứng minh nhất, nhưng cũng là chỗ hai bên hay giằng co từng tờ hoá đơn. Bài này giúp bạn phân loại chi phí theo mức độ chắc chắn, biết những khoản hay bị gạt, và giữ chứng từ sao cho đến lúc thương lượng không phải đi xin lại từng tờ.
"Chi phí hợp lý" được hiểu thế nào
Bộ luật Dân sự 2015 dùng cụm từ chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất, bị giảm sút. Hợp lý ở đây có ba lớp nghĩa. Thứ nhất, chi phí phải thật sự phát sinh, có người thu tiền và có chứng từ. Thứ hai, chi phí phải liên quan trực tiếp tới thương tích do sự việc gây ra, không phải khám bệnh nền có sẵn. Thứ ba, mức chi phải tương xứng: điều trị theo chỉ định thông thường, không phải lựa chọn xa xỉ khi có lựa chọn tương đương.
Hướng dẫn xét xử của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao về bồi thường ngoài hợp đồng liệt kê theo tinh thần đó: tiền thuê phương tiện đưa người bị thương đi cấp cứu, tiền thuốc và tiền mua thiết bị y tế, chi phí chiếu chụp, xét nghiệm, mổ, truyền máu, vật lý trị liệu theo chỉ định của bác sĩ, tiền bồi dưỡng phục hồi sức khoẻ, và các chi phí thực tế cần thiết khác như lắp chân tay giả, mua xe lăn, nạng, khắc phục thẩm mỹ. Bạn nên đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành khi cần trích dẫn cụ thể.
Khi bên kia phản đối một khoản, câu hỏi bạn cần trả lời luôn là: khoản này có chỉ định hoặc xác nhận của cơ sở y tế không, và nó phục vụ việc chữa đúng thương tích này không. Trả lời được hai câu đó thì khoản chi gần như đứng vững.
Phân loại chi phí theo mức độ dễ được chấp nhận
Bảng dưới không phải quy định cứng, mà là kinh nghiệm phân loại để bạn biết nên dồn công chứng minh vào đâu.
| Mức độ | Ví dụ | Cần chuẩn bị gì |
|---|---|---|
| Thường được chấp nhận ngay | Viện phí phần tự trả, phẫu thuật, thuốc theo đơn mua tại nhà thuốc, chụp chiếu, xét nghiệm theo chỉ định | Phiếu thu, hoá đơn, đơn thuốc, chỉ định của bác sĩ |
| Được chấp nhận nếu giải thích được | Phòng dịch vụ khi khoa không còn giường thường, thuốc ngoài danh mục bảo hiểm có chỉ định, nẹp vít loại cao hơn do bác sĩ đề xuất | Ghi chú của bác sĩ hoặc xác nhận của bệnh viện về lý do |
| Dễ bị cắt hoặc giảm | Thực phẩm chức năng tự mua, thuốc bổ không có đơn, khám thêm ở nhiều nơi cho cùng một chỉ định, điều trị bệnh nền | Khó chứng minh; nên cân nhắc có đưa vào bảng hay không |
| Thường không được tính | Quà biếu, tiền cảm ơn, chi phí sinh hoạt bình thường vẫn phải tiêu dù không bị thương | Không nên đưa vào để tránh làm giảm uy tín cả bảng tính |
Nguyên tắc thực dụng: một bảng tính có vài khoản bị gạch cũng không sao, nhưng nếu một nửa số dòng thuộc nhóm dễ bị cắt, bên kia sẽ nghi ngờ cả những khoản chính đáng.
Tiền bồi dưỡng sức khoẻ: khoản không có hoá đơn nhưng vẫn được tính
Bản chất. Người bị thương cần ăn uống, nghỉ ngơi tốt hơn mức bình thường để hồi phục. Khoản bồi dưỡng bù cho phần chi thêm đó. Vì là chi tiêu ăn uống hằng ngày nên thường không có hoá đơn, và cũng không ai đòi bạn phải có.
Cách đề xuất. Thực tế thường tính theo số ngày điều trị nhân một mức bồi dưỡng mỗi ngày phù hợp với giá cả địa phương. Bạn nên nêu cách tính rõ ràng, ví dụ giả định "20 ngày điều trị nội trú và tại nhà, mỗi ngày X đồng", thay vì đưa một con số khoán.
Giới hạn. Mức bồi dưỡng phải tương xứng với thương tích. Gãy ngón tay khó được tính bồi dưỡng như chấn thương sọ não. Đề xuất quá cao dễ khiến toàn bộ khoản bị đặt dấu hỏi.
Đừng tính trùng. Nếu bạn đã đưa chi phí mua sữa, thực phẩm bổ sung theo chỉ định vào nhóm thuốc men, thì khoản bồi dưỡng chung nên giảm tương ứng để tránh bị cho là tính hai lần.
Chi phí phục hồi chức năng và dụng cụ hỗ trợ
Sau khi ra viện, nhiều thương tích còn kéo theo một giai đoạn phục hồi dài. Những khoản sau thường bị quên vì phát sinh rải rác:
- Các buổi vật lý trị liệu, phục hồi chức năng theo chỉ định, kể cả khi làm tại cơ sở khác nơi phẫu thuật.
- Tiền thuê hoặc mua nạng, khung tập đi, xe lăn, đai, nẹp, áo cố định cột sống.
- Chân tay giả, mắt giả, máy trợ thính nếu thương tích làm mất chức năng tương ứng; loại dụng cụ này còn có chi phí thay thế định kỳ.
- Chi phí điều chỉnh nơi ở tối thiểu để người bị thương sinh hoạt được, như tay vịn nhà vệ sinh; khoản này nên có ý kiến của cơ sở y tế về nhu cầu.
- Chi phí khắc phục thẩm mỹ cho sẹo, biến dạng do thương tích gây ra, khi cơ sở y tế xác định là cần thiết chứ không phải nhu cầu làm đẹp thêm.
- Tiền đi lại các lần tái khám, tập phục hồi; giữ vé xe, hoá đơn xe công nghệ hoặc ghi sổ quãng đường nếu đi xe nhà.
Với dụng cụ cần thay thế lâu dài như chân tay giả, bạn nên xin cơ sở chỉnh hình ước tính tuổi thọ dụng cụ để có căn cứ đề nghị chi phí cho các lần thay sau.
Giữ chứng từ y tế sao cho đủ
Phần lớn tranh chấp về chi phí cứu chữa không do thiếu tiền chi mà do thiếu giấy. Một thói quen đơn giản giải quyết được gần hết:
- Ngay ngày đầu, nhờ một người nhà chuyên lo giấy tờ. Người bị thương không đủ sức để nhớ.
- Mỗi lần trả tiền, xin phiếu thu hoặc hoá đơn; mua thuốc ngoài thì xin hoá đơn có ghi tên thuốc, đồng thời giữ đơn thuốc tương ứng.
- Chụp ảnh mọi chứng từ ngay trong ngày và lưu theo thư mục ngày. Giấy in nhiệt ở nhà thuốc dễ phai sau vài tháng.
- Xin bản sao hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, kết quả chụp chiếu. Khi cần, đề nghị bệnh viện xác nhận chi phí đã thanh toán trong toàn đợt điều trị.
- Với chi phí tương lai, xin bác sĩ ghi kế hoạch điều trị tiếp theo vào sổ khám hoặc giấy hẹn.
- Cuối mỗi tuần, cộng sổ một lần và ghi vào bảng tính. Đừng để dồn đến cuối đợt điều trị.
Nếu lỡ mất chứng từ, bạn vẫn có thể xin bệnh viện in lại bảng kê chi phí hoặc xin nhà thuốc xác nhận lại theo ngày bán. Việc này mất thời gian nhưng thường làm được.
Ví dụ giả định: tách chi phí một ca gãy xương cẳng chân
Ví dụ giả định: chị H bị ngã do vướng dây cáp thi công vắt ngang vỉa hè, gãy xương cẳng chân, mổ kết hợp xương, nằm viện 8 ngày, sau đó tập phục hồi 6 tuần. Bảng dưới cho thấy cách tách từng loại chi phí và ghi chú căn cứ, các con số chỉ để minh hoạ.
| Khoản | Căn cứ | Ghi chú khi thương lượng |
|---|---|---|
| Xe cấp cứu từ hiện trường | Phiếu thu của đơn vị vận chuyển | Ít khi bị tranh cãi |
| Viện phí phần tự trả, phẫu thuật, nẹp vít | Bảng kê chi phí ra viện | Loại nẹp vít do bác sĩ chọn thì xin ghi chú lý do |
| Thuốc mua ngoài sau ra viện | Đơn thuốc và hoá đơn nhà thuốc | Khớp tên thuốc giữa đơn và hoá đơn |
| Thuê nạng, khung tập đi | Hoá đơn hoặc giấy biên nhận | Thuê thay vì mua nếu dùng ngắn hạn sẽ thuyết phục hơn |
| 18 buổi tập phục hồi | Chỉ định của bác sĩ và phiếu thu từng buổi | Ghi số buổi đã tập và số buổi còn lại |
| Bồi dưỡng sức khoẻ | Số ngày điều trị nhân mức đề xuất | Nêu cách tính, không đưa con số khoán |
| Mổ tháo nẹp dự kiến | Giấy hẹn hoặc ghi chú kế hoạch điều trị | Có thể thoả thuận trả khi phát sinh |
Tách như vậy giúp bên kia thấy khoản nào đã chi, khoản nào còn chờ. Cuộc thương lượng khi đó thường xoay quanh vài dòng còn tranh cãi chứ không phải toàn bộ con số tổng, và bạn có thể nhượng bộ ở một dòng nhỏ mà vẫn giữ được phần lớn yêu cầu. Nếu hai bên chưa thống nhất được khoản tương lai, cách thường dùng là chốt trước phần đã chi, phần tương lai ghi rõ điều kiện thanh toán khi có chỉ định của bác sĩ.
Những tranh cãi hay gặp và cách xử lý
"Sao không điều trị ở bệnh viện công cho rẻ?" Người bị thương thường được đưa tới cơ sở gần nhất lúc cấp cứu, và việc chọn nơi điều trị phù hợp với tình trạng là quyền của người bệnh. Tuy vậy nếu chi phí ở cơ sở bạn chọn cao hơn hẳn mặt bằng mà không có lý do y khoa, bên kia có cơ sở để đề nghị chỉ tính theo mức hợp lý. Ghi lại lý do chọn nơi điều trị giúp bạn trả lời câu hỏi này.
"Khoản này là bệnh cũ của anh." Khi người bị thương có bệnh nền, bên kia hay gạt các chi phí liên quan. Cách xử lý là dựa vào hồ sơ bệnh án: phần điều trị nào do thương tích mới gây ra, phần nào là bệnh có sẵn bị thương tích làm nặng thêm. Phần làm nặng thêm vẫn có thể được xem xét; phần bệnh có sẵn thuần tuý thì không.
"Hoá đơn không đứng tên người bị thương." Người nhà đứng ra trả tiền là chuyện thường. Điều cần là liên kết được hoá đơn với việc điều trị: ngày, tên thuốc khớp đơn thuốc, nơi bán. Chuỗi liên kết rõ ràng thì tên người trả tiền không phải vấn đề lớn.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc nam, thuốc bắc tự mua theo lời người quen có được tính không?
Khó được tính nếu không có chỉ định của người hành nghề có chứng chỉ. Nếu bạn điều trị y học cổ truyền tại cơ sở hợp pháp, có đơn và hoá đơn, thì xử lý như các khoản điều trị khác. Thuốc tự mua theo lời mách thường bị coi là không chứng minh được tính cần thiết.
Đi khám thêm ở bệnh viện tuyến trên để lấy ý kiến thứ hai có được tính không?
Thường được chấp nhận nếu có lý do hợp lý như thương tích phức tạp hoặc kết quả điều trị ban đầu không tốt. Nếu khám lại nhiều nơi cho cùng một chỉ định mà không có lý do, bên kia có thể đề nghị chỉ tính một lần.
Có được đòi tiền ăn của bản thân trong thời gian nằm viện không?
Tiền ăn bình thường bạn vẫn phải chi dù không bị thương nên thường không tính riêng. Phần chi thêm để bồi dưỡng thì nằm trong khoản tiền bồi dưỡng sức khoẻ. Bạn nên gộp vào khoản bồi dưỡng thay vì kê hoá đơn cơm từng bữa.
Bên gây thiệt hại đã trả trực tiếp viện phí cho bệnh viện thì ghi vào bảng tính thế nào?
Bạn vẫn nên ghi khoản đó vào bảng với chú thích "bên B đã thanh toán trực tiếp", rồi trừ ra ở dòng tổng. Cách ghi này giúp bức tranh chi phí đầy đủ và tránh hiểu lầm về số tiền còn phải trả.
Chi phí phẫu thuật thẩm mỹ xoá sẹo sau này có đòi trước được không?
Có thể đề nghị nếu cơ sở y tế xác định việc khắc phục là cần thiết và ước tính được chi phí. Nếu chưa chắc chắn, bạn có thể thoả thuận để mở khoản này, hẹn giải quyết khi có chỉ định cụ thể.
Người bị thương không có bảo hiểm y tế thì có được đòi toàn bộ viện phí không?
Có. Việc không có bảo hiểm y tế không làm mất quyền đòi bồi thường chi phí hợp lý. Khi đó toàn bộ phần chi phí bạn thực trả được đưa vào bảng tính, miễn là chứng minh được và tương xứng với thương tích.