Đã ký thoả thuận bồi thường thương tích thì về nguyên tắc hai bên phải tôn trọng nó; chỉ thấy "ít quá" không đủ để đòi thêm. Nhưng pháp luật vẫn để ngỏ một số cửa: thoả thuận có điều khoản cho phần phát sinh, thiệt hại mới nằm ngoài phạm vi đã thoả thuận, mức bồi thường không còn phù hợp thực tế, hoặc bản thân thoả thuận có vấn đề như bị lừa dối, đe doạ khi ký.
Bài này giúp người bị thương nhận ra mình đang ở trường hợp nào, cần chứng cứ gì, đi theo trình tự nào. Bài cũng nêu góc nhìn của bên đã trả tiền, bởi sự ổn định của một thoả thuận là quyền lợi chính đáng của họ.
Nguyên tắc: thoả thuận hợp pháp thì ràng buộc
Một thoả thuận bồi thường được lập tự nguyện, giữa những người có năng lực, với nội dung không trái pháp luật, là một giao dịch dân sự có hiệu lực. Các bên phải thực hiện đúng những gì đã cam kết. Nếu một bên được phép tuỳ ý đòi lại hoặc đòi thêm chỉ vì đổi ý, không ai còn muốn thoả thuận nữa, và mọi vụ việc đều sẽ phải ra toà.
Vì thế, câu hỏi đúng không phải là "mình có thấy thiệt không", mà là "có căn cứ nào nằm ngoài những gì đã thoả thuận không". Căn cứ đó có thể nằm trong chính văn bản thoả thuận, trong hồ sơ y tế mới, hoặc trong hoàn cảnh lúc ký.
Một điểm cần tách riêng: nếu bên kia chưa trả đủ những gì đã cam kết, đó không phải là "đòi thêm" mà là yêu cầu thực hiện thoả thuận. Trường hợp này bạn có cơ sở vững hơn nhiều, chỉ cần chứng minh nội dung cam kết và việc chưa thực hiện.
Những trường hợp còn cửa đòi thêm
Thoả thuận có điều khoản để mở. Nếu văn bản có điều khoản cho chi phí phát sinh, tái phát, giám định lại, bạn làm theo đúng điều khoản đó: gom chứng từ, gửi cho bên kia trong thời hạn, yêu cầu thanh toán. Đây là cửa rộng nhất.
Thiệt hại mới nằm ngoài phạm vi đã thoả thuận. Ví dụ thoả thuận chỉ ghi chi phí điều trị đến ngày ký và thu nhập bị mất trong ba tháng, nhưng sau đó người bị thương phải phẫu thuật lại do thương tích cũ. Nếu thoả thuận không có câu từ bỏ mọi yêu cầu trong tương lai, khoản mới này có thể được đặt ra.
Mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế. Pháp luật dân sự cho phép bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại yêu cầu toà án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường khi mức đó không còn phù hợp. Căn cứ này hay được dùng với các khoản trả định kỳ, khi tình trạng sức khoẻ hay hoàn cảnh thay đổi đáng kể.
Thoả thuận có thể bị vô hiệu. Nếu khi ký bạn bị lừa dối về một sự thật quan trọng, bị đe doạ, cưỡng ép, hoặc nhầm lẫn về nội dung cơ bản, hoặc người ký thay không có quyền đại diện, có thể yêu cầu toà án tuyên thoả thuận vô hiệu. Khi đó quay lại xác định thiệt hại từ đầu.
Người ký thiếu năng lực. Thoả thuận do người chưa thành niên tự ký, hoặc người đang trong tình trạng không nhận thức được hành vi của mình ký, có thể có vấn đề về hiệu lực. Trường hợp người bị thương ký ngay khi còn nằm cấp cứu là ví dụ đáng lưu ý.
Tình huống, hướng xử lý và chứng cứ cần có
Bảng dưới gom các tình huống thường gặp. Mỗi tình huống cần một bộ chứng cứ khác nhau.
| Tình huống | Hướng xử lý | Chứng cứ chính |
|---|---|---|
| Bên kia chưa trả đủ theo thoả thuận | Yêu cầu thực hiện thoả thuận, rồi hoà giải hoặc khởi kiện | Văn bản thoả thuận, chứng từ đã nhận |
| Có điều khoản phát sinh, đã có chi phí mới | Gửi yêu cầu thanh toán theo điều khoản | Hoá đơn, chỉ định y khoa, bằng chứng đã gửi |
| Thiệt hại mới ngoài phạm vi thoả thuận | Đề nghị thương lượng bổ sung; không được thì hoà giải, khởi kiện | Hồ sơ y tế mới, mối liên hệ với thương tích cũ |
| Hoàn cảnh thay đổi, mức cũ không còn phù hợp | Yêu cầu thay đổi mức bồi thường | Kết luận giám định mới, giấy tờ về thu nhập, nhu cầu chăm sóc |
| Bị lừa dối, đe doạ khi ký | Yêu cầu toà án tuyên thoả thuận vô hiệu | Tin nhắn, người làm chứng, hoàn cảnh ký |
Với mọi tình huống, giữ nguyên bản thoả thuận đã ký và toàn bộ hồ sơ y tế từ đầu tới nay. Thiếu một mắt xích trong chuỗi giấy tờ là đủ để yêu cầu bị bác.
Đừng để quá thời hiệu
Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự là ba năm, tính từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Với thiệt hại mới phát sinh, cách xác định thời điểm bắt đầu tính có thể phức tạp, nên càng sớm hành động càng an toàn.
Riêng yêu cầu tuyên bố một thoả thuận vô hiệu do bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép hay nhầm lẫn có thời hiệu ngắn hơn, tính từ khi giao dịch được xác lập hoặc từ khi bạn biết hay phải biết sự việc. Nếu nghi ngờ thoả thuận của mình thuộc diện này, đừng chần chừ.
Một thói quen nhỏ giúp ích nhiều: ghi lại ngày bạn nhận được chỉ định điều trị mới hoặc kết luận giám định mới, và giữ bản chụp tin nhắn, văn bản đã gửi cho bên kia. Những mốc ngày này giúp xác định thời điểm bạn biết thiệt hại mới, đồng thời chứng minh bạn đã chủ động yêu cầu chứ không bỏ mặc quyền của mình. Khi có tranh cãi về thời hiệu, người có hồ sơ ngày tháng rõ ràng luôn ở thế thuận lợi hơn.
Chi tiết về cách tính thời hiệu trong từng tình huống có ở các tài liệu chuyên về thời hiệu khởi kiện; ở đây chỉ nhắc để bạn không vô tình để mất quyền vì chờ đợi.
Trình tự khi muốn đòi thêm
Đi từ nhẹ tới nặng giúp tiết kiệm thời gian và giữ thiện chí nếu còn có thể:
- Đọc lại kỹ văn bản thoả thuận, đánh dấu phạm vi các khoản đã tính, điều khoản phát sinh nếu có, và những câu từ bỏ quyền yêu cầu.
- Gom hồ sơ y tế mới, hoá đơn, kết luận giám định nếu có, và ghi rõ mối liên hệ với thương tích ban đầu.
- Gửi văn bản đề nghị cho bên kia, nêu căn cứ, số tiền đề nghị và chứng từ; gửi bằng hình thức có dấu vết.
- Nếu bên kia không phản hồi hoặc từ chối, nhờ tổ hoà giải ở cơ sở hoặc nộp yêu cầu hoà giải tại toà án.
- Khi không còn khả năng thoả thuận, chuẩn bị đơn khởi kiện với yêu cầu cụ thể: thực hiện thoả thuận, thay đổi mức bồi thường, bồi thường thiệt hại mới hay tuyên thoả thuận vô hiệu.
Mỗi yêu cầu ở bước cuối có căn cứ và chứng cứ riêng. Chọn sai loại yêu cầu là một lý do phổ biến khiến đơn khởi kiện phải sửa đi sửa lại.
Ví dụ giả định: phẫu thuật lại sau khi đã ký
Ví dụ giả định: anh Đức ở Lâm Đồng bị thương ở khớp gối khi một xe tải lùi vào bãi đỗ của chợ. Ba tuần sau, anh ký thoả thuận với chủ xe, nhận một khoản bao gồm chi phí điều trị đến ngày ký, thu nhập bị mất trong hai tháng và khoản bù đắp tinh thần. Văn bản không có điều khoản phát sinh, nhưng cũng không có câu từ bỏ yêu cầu trong tương lai.
Năm tháng sau, bác sĩ chỉ định phẫu thuật lại vì khớp gối hồi phục không như dự kiến. Anh Đức gom giấy ra viện lần đầu, bệnh án lần sau, chỉ định phẫu thuật có ghi liên quan tới chấn thương cũ, hoá đơn mới, rồi gửi văn bản cho chủ xe đề nghị thanh toán chi phí phẫu thuật lần hai và thu nhập bị mất thêm. Chủ xe ban đầu từ chối vì cho rằng "đã xong rồi".
Hai bên nhờ hoà giải tại toà án sau khi anh Đức nộp đơn. Hoà giải viên giúp chủ xe thấy rằng thoả thuận cũ chỉ ghi phạm vi tới ngày ký, còn chi phí mới có hồ sơ y tế liên hệ rõ ràng; đồng thời giúp anh Đức thấy khoản tinh thần đã được trả, không nên đòi lại lần nữa. Kết quả là một thoả thuận bổ sung chỉ gồm chi phí điều trị mới và thu nhập bị mất thêm, có thêm điều khoản cho đợt phục hồi chức năng tiếp theo.
Nhìn từ phía bên đã trả tiền
Người đã bồi thường có lý do chính đáng để muốn mọi việc kết thúc. Họ có thể đã vay mượn để trả, đã sắp xếp lại cuộc sống dựa trên con số đã ký. Một yêu cầu đòi thêm không có căn cứ rõ ràng sẽ bị phản đối, và pháp luật cũng bảo vệ sự ổn định của thoả thuận hợp pháp.
Ngược lại, nếu thiệt hại mới là có thật, có hồ sơ y tế rõ ràng và liên quan trực tiếp tới thương tích ban đầu, bên đã trả nên cân nhắc thương lượng bổ sung thay vì từ chối ngay. Một thoả thuận bổ sung có trần, có thời hạn thường tốn ít công sức hơn nhiều so với theo một vụ kiện về thay đổi mức bồi thường.
Với những vụ có số tiền lớn, có nghi ngờ về hoàn cảnh ký hoặc liên quan tới vụ án hình sự, cả hai phía nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc nhờ người làm nghề pháp lý xem xét văn bản trước khi quyết định bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Đã ký giấy cam kết không khiếu nại, khởi kiện thì còn đòi thêm được không?
Câu cam kết này làm cửa đòi thêm hẹp lại đáng kể. Tuy vậy nó không ngăn được việc yêu cầu bên kia thực hiện đúng những gì đã hứa, và nếu thoả thuận được lập do bị lừa dối, đe doạ thì vẫn có thể yêu cầu tuyên vô hiệu. Mỗi trường hợp cần xem cụ thể.
Ký thoả thuận khi đang nằm viện, đau đớn, có bị coi là không tự nguyện không?
Không đương nhiên. Việc đánh giá phụ thuộc vào tình trạng nhận thức lúc ký, có bị ép buộc hay không, có người thân chứng kiến hay không. Nếu bạn cho rằng mình không đủ tỉnh táo khi ký, hãy thu thập hồ sơ bệnh án tại thời điểm đó và lời của người chứng kiến.
Vết thương biến chứng sau hai năm thì có còn kịp đòi không?
Có thể còn, tuỳ cách xác định thời điểm bạn biết hoặc phải biết thiệt hại mới phát sinh. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là ba năm. Vì cách tính có thể phức tạp, nên hành động sớm và lưu đầy đủ hồ sơ y tế theo thời gian.
Bên kia nói đã trả đủ, không chịu đọc hồ sơ mới thì làm gì?
Gửi văn bản đề nghị kèm chứng từ bằng hình thức có dấu vết, để chứng minh bạn đã chủ động yêu cầu. Sau đó có thể nhờ tổ hoà giải hoặc hoà giải tại toà án. Một người thứ ba đọc hồ sơ thường giúp bên kia nhìn lại.
Thoả thuận bị tuyên vô hiệu thì tiền đã nhận có phải trả lại không?
Khi giao dịch vô hiệu, nguyên tắc là các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Nhưng trong vụ bồi thường thương tích, thiệt hại vẫn còn đó, nên thực tế khoản đã nhận thường được tính trừ khi xác định lại mức bồi thường. Cách xử lý cụ thể do cơ quan giải quyết quyết định.
Người gây thiệt hại có thể đòi lại một phần tiền nếu sau này người bị thương hồi phục tốt hơn dự kiến không?
Pháp luật cho phép cả bên gây thiệt hại yêu cầu thay đổi mức bồi thường khi không còn phù hợp thực tế, nhất là với khoản trả định kỳ. Với khoản đã trả một lần theo thoả thuận đóng, việc đòi lại khó hơn nhiều và phụ thuộc vào câu chữ thoả thuận.