Trong tranh chấp y khoa, giám định thường phải trả lời hai câu hỏi khác nhau: thương tổn hiện tại nặng tới mức nào, và thương tổn đó có do việc khám chữa bệnh sai gây ra hay không. Câu hỏi thứ nhất thuộc giám định pháp y về tỷ lệ tổn thương cơ thể; câu hỏi thứ hai cần chuyên môn sâu về đúng ngành y đã can thiệp. Đặt sai câu hỏi thì kết luận dù chính xác vẫn không giúp giải quyết tranh chấp.
Bài viết giải thích các loại giám định hay gặp, ai có quyền yêu cầu theo Luật Giám định tư pháp, khi nào người bệnh được tự mình yêu cầu, và cách đặt câu hỏi giám định. Chi phí giám định, thời hạn cụ thể và danh sách tổ chức giám định nên hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận, vì có thể thay đổi.
Ba loại giám định thường xuất hiện trong vụ việc y khoa
Không phải vụ nào cũng cần đủ ba loại. Bảng dưới giúp bạn biết mỗi loại trả lời câu hỏi gì.
| Loại | Trả lời câu hỏi | Thường do ai thực hiện | Dùng vào việc gì |
|---|---|---|---|
| Giám định pháp y về thương tích | Tỷ lệ tổn thương cơ thể hiện tại là bao nhiêu phần trăm | Tổ chức giám định pháp y (trung ương, cấp tỉnh) | Xác định mức độ thiệt hại, làm căn cứ tính bồi thường; trong vụ án hình sự là căn cứ xử lý |
| Giám định chuyên môn về quy trình | Việc chẩn đoán, điều trị, thủ thuật có phù hợp chuyên môn không; có mối liên hệ nhân quả với thương tổn không | Giám định viên tư pháp hoặc người giám định theo vụ việc thuộc lĩnh vực y tế, hội đồng do cơ quan có thẩm quyền lập | Xác định có lỗi hay không |
| Giám định y khoa về suy giảm khả năng lao động | Mức suy giảm khả năng lao động để hưởng chế độ | Hội đồng giám định y khoa | Chủ yếu cho chế độ bảo hiểm xã hội, tai nạn lao động; đôi khi dùng tham khảo khi tính thu nhập bị mất |
Nhiều gia đình nhầm giữa giám định pháp y và giám định y khoa vì tên gọi giống nhau. Trong tranh chấp bồi thường dân sự với cơ sở khám chữa bệnh, hai loại đầu là quan trọng nhất.
Ai có quyền yêu cầu giám định
Cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu. Khi vụ việc đã ở giai đoạn điều tra hoặc toà án thụ lý, cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án có thể ra quyết định trưng cầu giám định. Đây là con đường chính thức, kết luận được dùng trực tiếp trong vụ việc.
Đương sự đề nghị trưng cầu. Trong vụ án dân sự, bạn là đương sự có thể đề nghị toà án trưng cầu giám định về một vấn đề cụ thể. Đề nghị nên viết bằng văn bản, nêu rõ vấn đề cần giám định và lý do.
Đương sự tự yêu cầu giám định. Theo Luật Giám định tư pháp, đương sự trong vụ việc dân sự có thể tự mình yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu mà không được chấp nhận. Giữ văn bản thể hiện việc đã đề nghị và bị từ chối.
Ngoài tố tụng. Trước khi khởi kiện, người bệnh có thể đi giám định tỷ lệ tổn thương tại tổ chức có chức năng theo hình thức dịch vụ để có căn cứ thương lượng. Kết quả này hữu ích khi thương lượng, nhưng khi ra toà có thể bị bên kia phản đối và toà có thể trưng cầu lại.
Đặt câu hỏi giám định để kết luận dùng được
Kết luận giám định chỉ trả lời đúng câu hỏi được hỏi. Khi đề nghị trưng cầu hoặc tự yêu cầu, hãy chuẩn bị câu hỏi theo trình tự:
- Mô tả ngắn sự việc và giai đoạn điều trị liên quan, kèm danh mục tài liệu gửi theo (hồ sơ bệnh án, phim chụp, kết quả xét nghiệm).
- Hỏi về tình trạng hiện tại: tổn thương cơ thể hiện tại là gì, tỷ lệ bao nhiêu, có khả năng tiến triển không.
- Hỏi về nguyên nhân: tổn thương này là do bệnh lý vốn có, do rủi ro của kỹ thuật, hay do một khâu cụ thể trong quá trình điều trị.
- Hỏi về từng khâu nghi ngờ: ví dụ "việc theo dõi sau thủ thuật trong khoảng thời gian từ… tới… có phù hợp hướng dẫn chuyên môn không".
- Hỏi về mức độ đóng góp nếu có nhiều nguyên nhân: phần nào do bệnh lý, phần nào do can thiệp.
- Hỏi về nhu cầu điều trị tiếp: có cần điều trị, phục hồi chức năng lâu dài, có cần người chăm sóc không.
Câu hỏi nên trung tính, không cài sẵn kết luận. Câu "bác sĩ đã làm sai ở đâu" khiến người giám định khó trả lời; câu "khâu X có phù hợp hướng dẫn chuyên môn không" thì trả lời được.
Hồ sơ mang theo và những lỗi làm giám định kéo dài
Giám định dựa trên hồ sơ và thăm khám. Thiếu hồ sơ là lý do phổ biến khiến việc giám định phải tạm dừng hoặc kết luận không đủ căn cứ. Hồ sơ nên có: tóm tắt hoặc bản sao hồ sơ bệnh án của các lần điều trị liên quan, phim chụp và kết quả chẩn đoán hình ảnh bản gốc hoặc bản số, kết quả xét nghiệm, giấy ra viện, giấy chuyển viện, hồ sơ điều trị ở nơi khắc phục sau đó.
Lỗi thường gặp thứ nhất là chỉ mang hồ sơ của cơ sở bị nghi ngờ mà quên hồ sơ của nơi điều trị khắc phục, trong khi chính hồ sơ sau giúp đánh giá mức độ tổn thương. Lỗi thứ hai là đi giám định quá sớm, khi thương tổn còn đang tiến triển; tỷ lệ đánh giá lúc đó có thể chưa phản ánh tình trạng ổn định.
Lỗi thứ ba là cố gắng tác động tới kết quả, như phóng đại triệu chứng, nhờ người quen "nâng" tỷ lệ. Việc này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn khiến toàn bộ hồ sơ của bạn bị nghi ngờ. Hãy trình bày đúng như những gì bạn cảm nhận, để chuyên môn làm việc của họ.
Không đồng ý kết luận: giám định bổ sung và giám định lại
Nếu kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ, hoặc có vấn đề mới phát sinh, có thể đề nghị giám định bổ sung. Nếu có căn cứ cho rằng kết luận không chính xác, có thể đề nghị giám định lại. Trong tố tụng, việc có chấp nhận hay không do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định, dựa trên lý do cụ thể bạn nêu.
Lý do cụ thể nghĩa là chỉ ra được điểm trong kết luận mâu thuẫn với hồ sơ, bỏ sót tài liệu, hoặc có thông tin mới (như hồ sơ điều trị sau đó cho thấy thương tổn nặng hơn). Câu "gia đình thấy tỷ lệ thấp quá" thường không đủ.
Thương tổn tiến triển sau khi đã giám định là chuyện có thật, nhất là với tổn thương thần kinh, nhiễm trùng kéo dài, biến chứng sau phẫu thuật. Khi đó, đề nghị giám định bổ sung hoặc lại kèm hồ sơ điều trị mới là cách hợp lý. Ở giai đoạn thương lượng, nên đưa điều khoản về tái phát, biến chứng vào văn bản thoả thuận để không phải mở lại tranh chấp từ đầu.
Ví dụ giả định: bộ câu hỏi sau một ca xương liền lệch
Ví dụ giả định: một người bị gãy xương cẳng tay, được nắn và bó bột tại một phòng khám. Sau khi tháo bột, xương liền lệch, cổ tay hạn chế vận động, người bệnh phải phẫu thuật lại ở bệnh viện khác và nghỉ việc thêm nhiều tuần. Gia đình cho rằng khâu kiểm tra sau nắn chỉnh có vấn đề, còn phòng khám cho rằng di lệch thứ phát là rủi ro có thể xảy ra và người bệnh không tái khám đúng hẹn.
Nếu chỉ hỏi "tỷ lệ tổn thương cơ thể của người bệnh là bao nhiêu", kết luận sẽ có một con số nhưng không nói gì về lỗi. Một bộ câu hỏi hữu ích hơn sẽ gồm: tình trạng tổn thương hiện tại và tỷ lệ; di lệch thứ phát trong trường hợp này có thuộc nhóm biến chứng có thể xảy ra dù tuân thủ quy trình không; việc chụp kiểm tra sau nắn chỉnh và hẹn tái khám có phù hợp hướng dẫn chuyên môn không; dấu hiệu di lệch có thể phát hiện được ở lần khám nào; việc người bệnh không tái khám đúng hẹn (nếu có) ảnh hưởng thế nào tới kết quả; và lần phẫu thuật sau có phải hệ quả trực tiếp của tình trạng liền lệch không.
Với bộ câu hỏi như vậy, kết luận dù theo hướng nào cũng giúp hai bên biết mình đứng ở đâu. Nếu các khâu đều phù hợp, gia đình có cơ sở để cân nhắc dừng tranh chấp; nếu có khâu không phù hợp và có liên hệ với thương tổn, đó là nền để tính bồi thường. Câu hỏi về việc tái khám cũng giúp làm rõ phần lỗi của mỗi bên, nếu có.
Phía cơ sở khám chữa bệnh cũng có quyền
Giám định không chỉ phục vụ người bệnh. Cơ sở khám chữa bệnh và người hành nghề cũng có quyền đề nghị trưng cầu, nêu câu hỏi giám định, và phản đối kết luận khi có căn cứ. Đây là điều bình thường trong tranh chấp, không phải dấu hiệu cơ sở "chạy tội".
Hiểu điều này giúp bạn chuẩn bị tốt hơn: các câu hỏi của bạn nên đủ rộng để không bị coi là thiên lệch, hồ sơ nên đầy đủ để không bị phản bác vì thiếu, và nên dự liệu rằng kết luận có thể không như mong đợi. Với vụ việc có hậu quả nặng, việc chuẩn bị giám định là lúc nên có người làm nghề đồng hành, vì một câu hỏi đặt sai có thể làm mất nhiều tháng.
Một điều nữa: kết luận giám định thuận lợi cho bạn cũng không có nghĩa phía bên kia sẽ trả ngay. Họ có thể đề nghị giám định lại, hoặc tranh luận về mức bồi thường dù chấp nhận có lỗi. Chuẩn bị tâm lý cho một quá trình có nhiều bước giúp bạn kiên nhẫn và tránh những quyết định nóng vội.
Câu hỏi thường gặp
Có được tự đi giám định tỷ lệ thương tích trước khi kiện không?
Có thể đi giám định theo yêu cầu tại tổ chức có chức năng để làm căn cứ thương lượng. Khi ra toà, kết quả này có thể bị bên kia phản đối và toà có thể trưng cầu giám định khác. Trong vụ án dân sự, bạn có thể tự yêu cầu giám định sau khi đề nghị toà trưng cầu mà không được chấp nhận.
Giám định pháp y và giám định y khoa khác nhau thế nào?
Giám định pháp y về thương tích xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể, thường dùng trong bồi thường và vụ án. Giám định y khoa do hội đồng giám định y khoa thực hiện, chủ yếu xác định mức suy giảm khả năng lao động để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội. Hai loại phục vụ mục đích khác nhau.
Khi nào nên đi giám định?
Thường khi thương tổn đã tương đối ổn định, để tỷ lệ phản ánh đúng tình trạng lâu dài. Nếu cần chứng cứ sớm cho vụ việc, có thể giám định trước rồi đề nghị giám định bổ sung khi có diễn biến mới.
Ai trả chi phí giám định?
Tuỳ người yêu cầu và giai đoạn tố tụng; trong vụ án, việc ai chịu chi phí cuối cùng do toà án quyết định theo quy định. Hãy hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận về chi phí và giữ chứng từ, vì đây có thể là khoản yêu cầu bên có lỗi hoàn trả.
Kết luận giám định ghi không xác định được nguyên nhân thì sao?
Khi đó việc chứng minh mối quan hệ nhân quả khó hơn. Bạn có thể xem lại câu hỏi giám định có đủ cụ thể chưa, hồ sơ có thiếu không, và cân nhắc đề nghị giám định bổ sung. Nên trao đổi với người làm nghề trước khi quyết định bước tiếp theo.
Có thể yêu cầu người giám định không được làm việc trong cơ sở đang tranh chấp không?
Bạn có thể nêu ý kiến về việc người giám định có xung đột lợi ích, chẳng hạn đang làm việc tại cơ sở bị nghi có sai sót. Luật Giám định tư pháp có quy định về các trường hợp người giám định phải từ chối hoặc bị thay đổi.