Sau một vụ tai nạn có người bị thương, cơ quan công an được phân công giải quyết sẽ lập hồ sơ gồm biên bản khám nghiệm hiện trường, sơ đồ hiện trường, biên bản khám phương tiện, lời khai và các kết quả kiểm tra; người bị thương có quyền đề nghị được cung cấp những tài liệu cần cho việc yêu cầu bồi thường. Đây là bộ giấy tờ mà doanh nghiệp bảo hiểm, bên gây tai nạn và toà án đều sẽ hỏi tới.
Bài này giải thích hồ sơ một vụ tai nạn thường có gì, vụ việc có thể đi theo hướng xử lý hành chính hay hình sự, bạn xin tài liệu bằng cách nào ở từng hướng, và làm gì khi không đồng ý với nội dung ghi nhận. Bài viết theo nguyên tắc chung; cách tổ chức và phân công cụ thể của cơ quan công an từng địa phương có thể khác, nên hãy hỏi đơn vị đang thụ lý vụ việc của bạn.
Hồ sơ một vụ tai nạn thường có những gì
Tuỳ mức độ nghiêm trọng, hồ sơ có thể nhiều hay ít. Những tài liệu dưới đây là những thứ người bị thương hay cần nhất:
- Biên bản khám nghiệm hiện trường: mô tả hiện trường, vị trí phương tiện, dấu vết trên mặt đường, điều kiện ánh sáng, thời tiết.
- Sơ đồ hiện trường: hình vẽ có kích thước, cho thấy điểm va chạm, hướng đi, vị trí dừng của các xe. Đây là tài liệu hay được tranh luận nhất khi bàn về lỗi.
- Biên bản khám nghiệm phương tiện: hư hỏng của từng xe, tình trạng phanh, đèn, lốp.
- Ảnh chụp hiện trường do cơ quan công an thực hiện.
- Biên bản ghi lời khai của người điều khiển phương tiện, người bị thương, người chứng kiến.
- Kết quả kiểm tra nồng độ cồn, chất ma tuý của người điều khiển.
- Hình ảnh camera được thu giữ, nếu có.
- Văn bản thể hiện kết quả giải quyết: quyết định xử phạt hành chính, thông báo kết quả giải quyết vụ tai nạn, hoặc các quyết định tố tụng nếu có dấu hiệu tội phạm.
Không phải lúc nào bạn cũng được cấp bản sao toàn bộ những tài liệu này ở mọi giai đoạn. Nhưng biết hồ sơ có gì giúp bạn đề nghị đúng thứ cần, thay vì chỉ nói chung chung “cho xin hồ sơ”.
Hai hướng giải quyết: hành chính hay hình sự
Sau khi xác minh, vụ tai nạn đi theo một trong hai hướng. Nếu hậu quả và hành vi chưa tới mức tội phạm, người vi phạm bị xử phạt hành chính về hành vi vi phạm quy tắc giao thông; phần bồi thường thiệt hại do các bên tự thoả thuận hoặc khởi kiện dân sự. Cơ quan công an không quyết định số tiền bồi thường trong trường hợp này.
Nếu có dấu hiệu tội phạm, chẳng hạn vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ gây thương tích ở mức luật hình sự quy định, vụ việc được chuyển sang hướng tố tụng hình sự. Người bị thương khi đó là bị hại trong vụ án, có các quyền theo luật tố tụng hình sự, trong đó có quyền đề nghị bồi thường; phần dân sự thường được giải quyết cùng vụ án.
Ranh giới giữa hai hướng phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó có tỷ lệ tổn thương cơ thể theo kết luận giám định và các tình tiết của hành vi. Vì thế việc giám định thương tích đúng lúc có ý nghĩa với người bị thương ở cả hai phía: xác định hướng xử lý và làm căn cứ tính bồi thường.
Biết vụ việc đang đi hướng nào giúp bạn hiểu mình nên xin tài liệu theo cơ chế nào, và nên đặt yêu cầu bồi thường ở đâu: thương lượng, khởi kiện dân sự riêng, hay đề nghị trong vụ án hình sự.
Cách đề nghị cơ quan công an cung cấp tài liệu
Khi vụ việc được giải quyết theo hướng hành chính, hoặc khi bạn cần tài liệu để nộp bảo hiểm, cách làm thường như sau:
- Xác định đúng đơn vị đang thụ lý vụ việc: hỏi cán bộ đã làm việc tại hiện trường hoặc tại bệnh viện, ghi lại tên đơn vị và cán bộ phụ trách.
- Viết đơn đề nghị cung cấp tài liệu: họ tên, giấy tờ tuỳ thân, tư cách của bạn trong vụ việc (người bị thương, người đại diện của người bị thương), thời gian, địa điểm vụ tai nạn.
- Liệt kê cụ thể tài liệu cần: biên bản khám nghiệm hiện trường, sơ đồ hiện trường, văn bản kết quả giải quyết, và mục đích sử dụng (yêu cầu bồi thường, nộp hồ sơ bảo hiểm).
- Nộp trực tiếp hoặc gửi theo cách có xác nhận đã nhận; giữ bản sao đơn có ngày nhận.
- Nếu được hẹn ngày trả lời, ghi lại; quá hẹn thì hỏi lại bằng văn bản.
- Nếu bị từ chối, đề nghị được trả lời bằng văn bản nêu lý do để làm căn cứ cho bước sau.
Người nhà có thể làm thay khi người bị thương còn nằm viện, kèm giấy uỷ quyền và giấy tờ chứng minh quan hệ. Doanh nghiệp bảo hiểm đôi khi tự liên hệ cơ quan công an để xin tài liệu; hãy hỏi họ trước để không làm trùng.
Khi vụ việc đi theo hướng hình sự
Tư cách bị hại. Người bị thương được xác định là bị hại. Luật tố tụng hình sự cho bị hại quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, yêu cầu; đề nghị giám định; được thông báo kết quả giải quyết; đề nghị mức bồi thường và biện pháp bảo đảm bồi thường; tham gia phiên toà. Hãy hỏi cơ quan đang tiến hành tố tụng về quyền cụ thể ở từng giai đoạn.
Tiếp cận tài liệu. Trong giai đoạn điều tra, nhiều tài liệu chưa được cung cấp rộng rãi. Việc đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu của bị hại thực hiện theo quy định từng giai đoạn tố tụng. Người đại diện hoặc người bảo vệ quyền lợi của bị hại, như luật sư, thường có điều kiện tiếp cận hồ sơ tốt hơn.
Yêu cầu bồi thường trong vụ án. Bạn nên nộp bảng thiệt hại có chứng từ cho cơ quan tiến hành tố tụng, để phần dân sự được xem xét cùng vụ án. Nếu chưa đủ chứng từ, có thể đề nghị tách phần dân sự giải quyết sau theo thủ tục phù hợp.
Thoả thuận trong lúc vụ án đang diễn ra. Gia đình bị can có thể đề nghị bồi thường để khắc phục hậu quả. Bạn có quyền nhận và có quyền thoả thuận. Với một số tội, việc khởi tố phụ thuộc yêu cầu của bị hại, nên câu hỏi rút yêu cầu hay không cần được cân nhắc kỹ, hiểu rõ hậu quả, trước khi ký bất cứ văn bản nào.
Không đồng ý với nội dung trong hồ sơ: làm gì
Sai sót trong sơ đồ hiện trường hay biên bản không phải chuyện hiếm: điểm va chạm ghi lệch, hướng đi của xe ghi ngược, lời khai ghi không đúng ý. Khi phát hiện, việc đầu tiên là ghi lại cụ thể chỗ nào sai và vì sao bạn cho là sai, kèm chứng cứ như ảnh chụp, đoạn camera, người chứng kiến.
Bạn có thể gửi văn bản đề nghị cơ quan đang thụ lý xem xét lại, bổ sung chứng cứ. Với lời khai của chính mình, bạn có quyền đề nghị ghi bổ sung, đính chính. Trong vụ án hình sự, bị hại có quyền khiếu nại các quyết định, hành vi tố tụng theo quy định; trong xử lý hành chính, có cơ chế khiếu nại riêng.
Nếu vụ việc ra toà dân sự, văn bản của cơ quan công an là chứng cứ quan trọng nhưng không phải chứng cứ duy nhất. Toà đánh giá tổng hợp với các chứng cứ khác do các bên nộp. Đoạn camera rõ ràng có thể làm thay đổi cách nhìn về một sơ đồ vẽ chưa chuẩn.
Đây là phần mà người không trong nghề dễ bị lạc giữa các thủ tục. Nếu thương tích nặng và tranh chấp về lỗi gay gắt, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được hướng dẫn nên khiếu nại ở đâu, nộp chứng cứ lúc nào cho đúng giai đoạn.
Tự giữ chứng cứ song song, đừng chỉ trông vào hồ sơ của công an
Hồ sơ của cơ quan công an được lập để xác định vi phạm và hướng xử lý, không phải để phục vụ riêng việc đòi bồi thường của bạn. Vì vậy có những thứ bạn cần mà hồ sơ không có, hoặc có nhưng bạn khó tiếp cận sớm.
Đoạn camera của nhà dân, cửa hàng là ví dụ rõ nhất: nhiều hệ thống chỉ lưu trong vài ngày rồi tự ghi đè. Nếu cơ quan công an chưa thu giữ, người nhà nên xin sao chép ngay, ghi lại tên người cung cấp, thời điểm sao chép, và giữ nguyên tệp gốc.
Thông tin người chứng kiến cũng vậy. Ở hiện trường, người dân đứng xem rất đông nhưng tản đi nhanh. Một cái tên và cách liên lạc ghi vội trong ngày hôm đó có thể là lời khai quyết định khi hai bên tranh cãi về lỗi.
Cuối cùng là chứng từ thiệt hại: hoá đơn, đơn thuốc, giấy nghỉ việc, xác nhận thu nhập. Những thứ này không nằm trong hồ sơ của công an, chỉ bạn mới giữ được. Một cặp hồ sơ xếp theo ngày từ tuần đầu sẽ giúp mọi bước sau nhẹ hơn nhiều.
Tài liệu nào dùng cho việc gì
Bảng dưới giúp bạn xin đúng tài liệu cho đúng việc, khỏi xin dư mà vẫn thiếu thứ cần.
| Việc cần làm | Tài liệu từ cơ quan công an thường cần | Tài liệu khác đi kèm |
|---|---|---|
| Nộp hồ sơ bảo hiểm bắt buộc của xe gây tai nạn | Văn bản xác nhận vụ tai nạn hoặc biên bản, tuỳ yêu cầu của doanh nghiệp | Hồ sơ y tế, giấy tờ của xe |
| Thương lượng bồi thường với bên gây tai nạn | Sơ đồ hiện trường, văn bản kết quả giải quyết | Bảng thiệt hại có chứng từ |
| Khởi kiện dân sự | Biên bản, sơ đồ, kết quả giải quyết; thiếu thì đề nghị toà thu thập | Đơn khởi kiện, chứng cứ thiệt hại |
| Yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự | Các tài liệu do cơ quan tiến hành tố tụng quản lý | Bảng thiệt hại, kết luận giám định |
| Hưởng chế độ tai nạn lao động khi tai nạn trên đường đi làm | Văn bản xác nhận của cơ quan công an về vụ tai nạn | Hồ sơ theo quy định về tai nạn lao động |
Khi bạn đã khởi kiện mà tự mình không thu thập được tài liệu từ cơ quan công an, pháp luật tố tụng dân sự cho phép đương sự đề nghị toà án yêu cầu cơ quan đang lưu giữ cung cấp. Kèm theo đề nghị là chứng cứ cho thấy bạn đã cố gắng xin mà không được.
Câu hỏi thường gặp
Người bị thương có được xin bản sao sơ đồ hiện trường không?
Bạn có thể làm đơn đề nghị cơ quan công an đang thụ lý cung cấp, nêu tư cách người bị thương và mục đích dùng để yêu cầu bồi thường. Việc cung cấp ở giai đoạn nào, phạm vi đến đâu theo quy định và tuỳ vụ việc đang xử lý theo hướng hành chính hay hình sự.
Công an có quyết định số tiền bồi thường không?
Trong vụ xử lý hành chính, cơ quan công an xử phạt hành vi vi phạm, còn số tiền bồi thường do các bên thoả thuận hoặc toà án quyết định. Cơ quan công an có thể tạo điều kiện cho các bên gặp nhau, nhưng không ra quyết định buộc bồi thường thay toà án.
Thấy sơ đồ hiện trường vẽ sai thì làm gì?
Ghi lại cụ thể chỗ sai, thu thập chứng cứ như ảnh, đoạn camera, người chứng kiến, rồi gửi văn bản đề nghị cơ quan đang thụ lý xem xét lại. Nếu vụ việc ra toà, bạn vẫn có thể nộp các chứng cứ này để toà đánh giá cùng sơ đồ.
Người nhà có thể xin tài liệu thay người bị thương không?
Có thể, khi có giấy uỷ quyền của người bị thương, hoặc khi là người đại diện theo pháp luật trong trường hợp người bị thương chưa thành niên hay mất năng lực hành vi. Mang theo giấy tờ chứng minh quan hệ và giấy tờ tuỳ thân khi nộp đơn.
Vụ tai nạn bị khởi tố hình sự thì có cần kiện dân sự riêng không?
Thường không cần, vì phần bồi thường có thể được giải quyết cùng vụ án hình sự. Bạn cần nộp bảng thiệt hại có chứng từ cho cơ quan tiến hành tố tụng. Trường hợp chưa đủ căn cứ, phần dân sự có thể được tách ra giải quyết sau theo thủ tục phù hợp.
Bao lâu thì có kết quả giải quyết vụ tai nạn?
Thời gian phụ thuộc mức độ phức tạp, việc giám định, việc xác minh camera và nhân chứng, và hướng xử lý hành chính hay hình sự. Bạn nên hỏi cán bộ thụ lý về tiến độ dự kiến, ghi lại, và hỏi lại bằng văn bản nếu quá lâu không có thông tin.