Người đi bộ bị xe tông có quyền đòi người lái hoặc chủ xe bồi thường, kể cả khi người đi bộ qua đường không đúng chỗ. Phương tiện cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ, nên chủ xe hoặc người đang sử dụng xe phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ khi thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do bất khả kháng, tình thế cấp thiết. Lỗi vô ý của người đi bộ, như băng ngang không quan sát, chỉ làm giảm phần bồi thường.
Bài này đi qua những tình huống người đi bộ hay gặp: bị tông ở vạch kẻ đường, trên vỉa hè, khi băng ngang giữa đoạn đường không có vạch, khi đi trong làn xe vì vỉa hè bị lấn. Mỗi tình huống có cách nhìn lỗi khác nhau, và chứng cứ quyết định rất nhiều.
Vì sao người đi bộ ở thế được bảo vệ hơn
Một chiếc xe máy nặng cả trăm ký, một chiếc ô tô nặng hơn một tấn, chạy với tốc độ vài chục cây số một giờ. Người đi bộ không có gì che chắn. Pháp luật dân sự phản ánh sự chênh lệch đó bằng chế định nguồn nguy hiểm cao độ: người kiểm soát chiếc xe phải gánh trách nhiệm về những gì chiếc xe gây ra, không đợi chứng minh họ có lỗi.
Pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ cũng đặt nghĩa vụ cho người lái: giảm tốc độ và nhường đường cho người đi bộ đang qua đường ở nơi có vạch kẻ đường dành cho người đi bộ, chú ý đặc biệt tới trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật. Người lái vi phạm những nghĩa vụ này thì lỗi của họ rõ ràng.
Dù vậy, người đi bộ cũng có nghĩa vụ: đi trên hè phố, lề đường; qua đường ở nơi có đèn tín hiệu, vạch kẻ đường, cầu vượt hoặc hầm dành cho người đi bộ; nơi không có thì phải quan sát và bảo đảm an toàn. Không được vượt qua dải phân cách, không được đi vào đường cao tốc. Vi phạm những điều này có thể làm phần bồi thường bị giảm.
Theo từng tình huống: lỗi thường được nhìn thế nào
Bảng dưới không phải bảng tỷ lệ; nó cho thấy tình huống nào nghiêng về phía nào. Hồ sơ cụ thể quyết định kết quả.
| Tình huống | Hướng nhìn lỗi thường gặp | Chứng cứ then chốt |
|---|---|---|
| Bị tông khi đang đi trên vạch kẻ đường, đèn cho người đi bộ đang xanh | Lỗi chủ yếu ở người lái | Camera, vị trí điểm va chạm trên sơ đồ hiện trường |
| Bị tông trên vỉa hè do xe leo lề, mất lái | Lỗi gần như hoàn toàn ở người lái | Dấu vết trên vỉa hè, vị trí xe sau va chạm |
| Đi dưới lòng đường vì vỉa hè bị lấn chiếm | Có thể chia lỗi; người lái vẫn phải quan sát | Ảnh hiện trạng vỉa hè, lời khai người chứng kiến |
| Băng ngang giữa đoạn không có vạch, đã quan sát | Chia lỗi tuỳ tốc độ, tầm nhìn của người lái | Tốc độ xe, khoảng cách, ánh sáng |
| Đột ngột lao ra từ sau xe đỗ, không quan sát | Lỗi của người đi bộ có thể lớn | Camera, lời khai |
| Vượt qua dải phân cách giữa đường | Lỗi của người đi bộ thường lớn | Vị trí điểm va chạm, dải phân cách |
| Đi bộ trên đường cao tốc | Lỗi của người đi bộ thường rất lớn | Hồ sơ của cơ quan công an |
Ngay cả ở những dòng cuối, người lái xe cơ giới chỉ được miễn hoàn toàn khi chứng minh thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người đi bộ hoặc do bất khả kháng, tình thế cấp thiết. Lỗi vô ý dù lớn thường chỉ dẫn tới việc chia trách nhiệm.
Những người đi bộ cần được để ý đặc biệt
Trẻ em. Trẻ nhỏ chạy theo quả bóng, chạy ra đường đón cha mẹ, không lường được nguy hiểm. Người lái đi qua khu dân cư, cổng trường phải giảm tốc và quan sát. Khi trẻ bị tông, câu hỏi về lỗi giám sát của người lớn có thể được đặt ra, nhưng đó là quan hệ khác; người lái vẫn có trách nhiệm với nguồn nguy hiểm mình điều khiển.
Người cao tuổi. Người già đi chậm, nghe kém, ước lượng tốc độ xe không chính xác. Một khoảng trống mà người trẻ băng qua được thì người già có thể không kịp. Người lái nhìn thấy người già đang qua đường cần dừng hẳn, không lách.
Người khuyết tật. Người khiếm thị, người dùng xe lăn có quyền được nhường đường. Vỉa hè không có lối đi phù hợp buộc họ xuống lòng đường; đó là hoàn cảnh cần được xem xét khi bàn về lỗi.
Người đi bộ ban đêm ở đường ngoại thành. Đường không đèn, người đi bộ mặc đồ tối, xe chạy nhanh: đây là tổ hợp gây nhiều tai nạn nặng. Người đi bộ nên đi ngược chiều xe để nhìn thấy xe tới, mang đồ phản quang; người lái nên dùng đèn đúng cách và giảm tốc khi gặp người đi bộ ven đường.
Chứng cứ người đi bộ nên giữ
Người đi bộ thường bị thương nặng hơn người trong xe và ít có khả năng tự thu thập chứng cứ ngay. Người nhà nên làm thay trong mấy ngày đầu:
- Hình ảnh camera của nhà dân, cửa hàng gần nơi xảy ra tai nạn; xin sớm vì nhiều camera chỉ lưu vài ngày.
- Ảnh chụp hiện trường: vạch kẻ đường, đèn tín hiệu, vỉa hè, xe đỗ che tầm nhìn, ánh sáng lúc đó.
- Thông tin người chứng kiến: tên và cách liên lạc, ghi ngắn những gì họ thấy.
- Bản sao biên bản, sơ đồ hiện trường mà cơ quan công an lập; nhất là vị trí điểm va chạm so với vạch qua đường.
- Hồ sơ y tế đầy đủ từ lúc cấp cứu.
- Thông tin xe gây tai nạn: biển số, chủ xe, bảo hiểm bắt buộc.
Vị trí điểm va chạm là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: người đi bộ bị tông cách vạch kẻ đường vài bước khác hẳn với bị tông giữa đoạn đường xa vạch. Nếu thấy sơ đồ hiện trường ghi không đúng, hãy đề nghị xem xét lại sớm.
Ví dụ giả định: người đi bộ có lỗi được bồi thường bao nhiêu
Ví dụ giả định để thấy cách chia. Ông P. băng ngang đường ở đoạn cách vạch kẻ đường khoảng ba mươi mét, lúc chập tối. Chị Q. chạy xe máy hơi nhanh, phát hiện muộn và tông vào ông P.
- Tổng thiệt hại có chứng từ của ông P. (điều trị, thu nhập mất, người chăm sóc, tổn thất tinh thần) giả định là 120 triệu đồng.
- Hai bên, dựa trên camera và sơ đồ hiện trường, thống nhất ông P. có lỗi vì không qua đường ở vạch kẻ đường và không quan sát kỹ; chị Q. có lỗi vì chạy nhanh trong điều kiện thiếu sáng.
- Giả định thống nhất lỗi của ông P. là 30%, của chị Q. là 70%.
- Phần chị Q. phải bồi thường là 120 triệu × 70% = 84 triệu đồng.
- Bảo hiểm bắt buộc của xe chị Q. chi theo bảng, giả định 25 triệu đồng; số này trừ vào 84 triệu, chị Q. còn phải trả 59 triệu đồng.
- Nếu ông P. ở tình huống bị tông ngay trên vạch kẻ đường khi đèn cho người đi bộ đang xanh, lỗi của ông gần như không có và phần chị Q. phải chịu sẽ cao hơn nhiều.
Con số chỉ để minh hoạ. Việc thống nhất tỷ lệ lỗi là phần khó nhất; khi hai bên không gặp nhau, toà án sẽ đánh giá dựa trên chứng cứ.
Trình tự đòi bồi thường của người đi bộ bị thương
Người đi bộ không có xe, không có bảo hiểm của riêng mình cho vụ việc, nên mọi yêu cầu đều đi về phía người lái, chủ xe và bảo hiểm của chiếc xe. Trình tự thường như sau:
- Trong những ngày đầu, người nhà xin bản sao hoặc ghi lại thông tin trong biên bản: biển số, họ tên người lái, chủ xe, doanh nghiệp bảo hiểm của xe.
- Đề nghị chủ xe báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm để được xem xét tạm ứng; đồng thời đề nghị người lái tạm ứng một phần viện phí, ký nhận ghi rõ là tạm ứng.
- Thu thập hình ảnh camera và thông tin người chứng kiến trước khi dữ liệu bị xoá.
- Khi điều trị ổn định, lập bảng thiệt hại có chứng từ; nếu cần, làm thủ tục giám định để xác định tỷ lệ tổn thương.
- Gửi văn bản yêu cầu bồi thường tới người lái và chủ xe; nộp hồ sơ yêu cầu chi trả tới doanh nghiệp bảo hiểm.
- Thương lượng dựa trên hồ sơ; không thống nhất về lỗi hoặc số tiền thì nhờ hoà giải ở cơ sở hoặc khởi kiện.
Nếu người lái gây tai nạn rồi rời khỏi hiện trường, hãy trình báo ngay và cung cấp mọi thông tin bạn có. Việc tìm ra chiếc xe quyết định gần như toàn bộ khả năng được bồi thường.
Chiều ngược lại: người đi bộ gây tai nạn cho người đi xe
Có những vụ người đi bộ đột ngột lao ra khiến người đi xe máy phanh gấp, ngã, bị thương, còn người đi bộ không sao. Người đi xe bị thương khi đó có thể đòi người đi bộ bồi thường theo nguyên tắc chung: ai có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường. Người đi bộ không phải nguồn nguy hiểm cao độ, nên người đi xe phải chứng minh người đi bộ có lỗi.
Những vụ như vậy thường khó vì không có va chạm trực tiếp, chứng cứ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào camera và người chứng kiến. Nếu người đi bộ là trẻ em, trách nhiệm có thể chuyển sang cha mẹ hoặc người đang trông giữ trẻ lúc đó, theo quy định về người chưa thành niên gây thiệt hại.
Kể ra chiều ngược lại không phải để đổ lỗi cho người đi bộ, mà để thấy rằng mọi người tham gia giao thông đều có nghĩa vụ. Người đi bộ quan sát trước khi qua đường không chỉ bảo vệ mình mà còn bảo vệ người đi xe.
Câu hỏi thường gặp
Qua đường không đúng vạch kẻ đường bị tông có được bồi thường không?
Có thể được, nhưng phần bồi thường bị giảm tương ứng với lỗi của bạn. Người lái xe cơ giới chỉ được miễn hoàn toàn khi thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người đi bộ hoặc do bất khả kháng, tình thế cấp thiết. Lỗi vô ý như không quan sát thường dẫn tới chia trách nhiệm.
Đang đi trên vỉa hè bị xe máy leo lề tông thì sao?
Trường hợp này lỗi gần như hoàn toàn thuộc về người lái. Bạn có quyền đòi người lái hoặc chủ xe bồi thường toàn bộ thiệt hại có căn cứ. Hãy chụp ảnh dấu vết trên vỉa hè và vị trí xe sau va chạm, vì đó là chứng cứ rõ nhất.
Vỉa hè bị lấn chiếm nên phải đi dưới đường, bị tông có bị coi là có lỗi?
Có thể bị nêu ra, nhưng hoàn cảnh vỉa hè bị lấn chiếm là tình tiết cần được xem xét. Người lái vẫn có nghĩa vụ quan sát và giảm tốc khi thấy người đi bộ. Ảnh chụp hiện trạng vỉa hè ngay sau tai nạn giúp chứng minh bạn không có cách nào khác.
Con nhỏ chạy ra đường bị tông, cha mẹ có bị coi là có lỗi không?
Người lái xe cơ giới vẫn có trách nhiệm với nguồn nguy hiểm mình điều khiển. Việc người lớn không trông giữ trẻ có thể được nêu ra khi bàn về mức trách nhiệm, nhưng trẻ nhỏ không có khả năng nhận thức như người lớn. Mỗi vụ được đánh giá theo hoàn cảnh cụ thể.
Người đi bộ có phải mua bảo hiểm gì không?
Không có bảo hiểm bắt buộc nào dành cho người đi bộ. Khi bị tông, nguồn chi trả chính là bảo hiểm bắt buộc của chiếc xe gây tai nạn và nghĩa vụ bồi thường của người lái, chủ xe. Bảo hiểm y tế và bảo hiểm tai nạn tự nguyện của bạn, nếu có, chi theo hợp đồng riêng.
Người lái xe nói người đi bộ say rượu nên không chịu trách nhiệm, đúng không?
Người đi bộ say rượu có thể bị coi là có lỗi nếu việc say làm họ đi loạng choạng ra làn xe. Nhưng người lái chỉ được miễn hoàn toàn khi chứng minh thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người đi bộ. Tốc độ, khả năng quan sát của người lái vẫn được xem xét để chia trách nhiệm.