Người ngồi sau xe máy bị thương có thể đòi bồi thường từ người điều khiển xe kia nếu xe kia có lỗi, từ chính người chở mình nếu người chở có lỗi hoặc tự gây tai nạn, hoặc cả hai khi hai người lái cùng gây ra. Người ngồi sau thường không phải hành khách theo hợp đồng vận chuyển, nên không nằm trong phạm vi bảo hiểm bắt buộc của chính chiếc xe mình ngồi; bảo hiểm bắt buộc của xe kia và bảo hiểm tai nạn tự nguyện là những nguồn cần kiểm.
Đây là vị trí khó xử nhất trong một vụ tai nạn: bạn không cầm lái, không quyết định tốc độ hay hướng rẽ, nhưng lại bị thương, và người cần đòi có khi là bạn thân, người yêu, cha mẹ, anh chị em. Bài dưới tách các tình huống để bạn biết quyền của mình, rồi tuỳ quan hệ mà quyết định có đòi hay không.
Người ngồi sau đứng ở đâu trong quan hệ bồi thường
Người ngồi sau không điều khiển chiếc xe nên không phải người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ. Khi bị thương, họ là người bị thiệt hại, với quyền đòi bồi thường từ người gây ra thiệt hại theo quan hệ ngoài hợp đồng. Điểm khác người đi đường là ở chỗ: người gây ra thiệt hại có thể là chính người chở mình.
Nếu người ngồi sau trả tiền cho một chuyến xe ôm, xe công nghệ, thì đã có hợp đồng vận chuyển; người ngồi sau là hành khách và có thể đòi bên vận chuyển theo hợp đồng, kèm bảo hiểm dành cho hành khách nếu xe thuộc diện phải có. Bài về hành khách bị thương nói kỹ phần này.
Còn khi đi nhờ, đi cùng người quen, không trả tiền, thì không có hợp đồng vận chuyển. Người chở là người điều khiển nguồn nguy hiểm cao độ; theo nguyên tắc chung, người đó phải bồi thường thiệt hại do chiếc xe gây ra, kể cả cho người ngồi trên xe, trừ các trường hợp được loại trừ như thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại, bất khả kháng, tình thế cấp thiết.
Tình huống và người phải bồi thường
Bảng dưới tóm tắt những tình huống hay gặp nhất. Mỗi vụ cụ thể còn phụ thuộc hồ sơ lỗi.
| Tình huống | Người có thể phải bồi thường cho người ngồi sau | Nguồn bảo hiểm cần kiểm |
|---|---|---|
| Xe kia tông, lỗi hoàn toàn ở xe kia | Người điều khiển hoặc chủ xe kia | Bảo hiểm bắt buộc của xe kia |
| Hai xe cùng có lỗi | Cả hai người lái, có thể liên đới | Bảo hiểm bắt buộc của xe kia; bảo hiểm tai nạn tự nguyện |
| Người chở tự ngã do phóng nhanh, ôm cua ẩu, đường trơn | Người chở | Bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe nếu có mua |
| Người chở say rượu, mất lái | Người chở | Bảo hiểm tự nguyện có thể loại trừ trường hợp có nồng độ cồn |
| Ổ gà, nắp cống mất, công trình không rào chắn | Người chở và có thể đơn vị quản lý đường, nhà thầu | Tuỳ trường hợp; xem thêm chuyên mục nơi công cộng |
| Xe ôm, xe công nghệ chở bạn | Bên vận chuyển theo hợp đồng; xe kia nếu có lỗi | Bảo hiểm của xe đối với hành khách nếu thuộc diện; bảo hiểm chuyến đi nếu có |
Khi hai người lái cùng gây thiệt hại cho người ngồi sau, pháp luật dân sự cho phép người bị thiệt hại yêu cầu những người cùng gây thiệt hại liên đới bồi thường. Nghĩa là bạn có thể đòi một trong hai người toàn bộ, người đã trả sẽ đòi lại người kia phần tương ứng với lỗi của họ.
Bảo hiểm: vì sao người ngồi sau hay bị “rơi” khỏi các tấm lưới
Bảo hiểm bắt buộc của chính chiếc xe mình ngồi. Bảo hiểm này bảo vệ người thứ ba và hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Người ngồi sau đi nhờ không phải người thứ ba đối với chiếc xe mình đang ngồi, cũng không phải hành khách theo hợp đồng, nên thường không được bảo hiểm bắt buộc của xe đó chi trả.
Bảo hiểm bắt buộc của xe kia. Với xe kia, bạn là người thứ ba bị thiệt hại. Nếu xe kia có bảo hiểm còn hiệu lực và vụ việc thuộc phạm vi, doanh nghiệp bảo hiểm của xe kia có thể chi trả cho bạn theo bảng mức chi.
Bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe. Đây là loại tự nguyện, thường được bán kèm khi mua bảo hiểm bắt buộc xe máy, với phí nhỏ. Nó chi cho người lái và người ngồi sau bị thương bất kể lỗi của ai, theo điều khoản hợp đồng. Rất nhiều người bỏ qua ô này khi mua bảo hiểm xe; đó chính là tấm lưới dành cho người ngồi sau.
Bảo hiểm y tế và bảo hiểm sức khoẻ cá nhân. Bảo hiểm y tế chi trả chi phí khám chữa bệnh theo phạm vi quyền lợi. Bảo hiểm sức khoẻ, tai nạn cá nhân bạn tự mua chi theo hợp đồng riêng.
Khi người chở là người thân: đòi hay không đòi
Về mặt pháp lý, người ngồi sau có quyền đòi người chở bồi thường khi người chở gây ra tai nạn, kể cả khi đó là bạn thân hay người trong gia đình. Nhưng trong đời sống, ít ai kiện cha mẹ, anh chị em hay người yêu của mình. Câu hỏi thực tế thường không phải là có quyền hay không, mà là có những nguồn nào khác để đỡ gánh nặng cho cả hai.
Giữa vợ và chồng, việc bồi thường còn vướng chuyện tài sản chung: tiền bồi thường lấy từ tài sản chung rồi lại trả vào tài sản chung thì không thay đổi gì nhiều. Khi đó, bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe, bảo hiểm sức khoẻ, bảo hiểm y tế mới là những nguồn có ý nghĩa.
Có một trường hợp đáng cân nhắc nghiêm túc: người chở là người quen nhưng không thân, chở bạn đi làm, đi chơi, và tai nạn để lại di chứng lâu dài cho bạn. Khi thu nhập của bạn bị ảnh hưởng nhiều năm, việc yêu cầu bồi thường không phải là phụ tình nghĩa. Một cuộc nói chuyện thẳng thắn, có giấy tờ rõ ràng, thường tốt cho cả hai hơn việc im lặng rồi mang ấm ức.
Nếu người chở có bảo hiểm trách nhiệm dân sự tự nguyện mở rộng hoặc đang chạy việc cho doanh nghiệp, nguồn trả có thể không phải tiền túi của họ. Hãy hỏi trước khi quyết định.
Ví dụ giả định: hai người lái cùng có lỗi, người ngồi sau nhận tiền thế nào
Ví dụ giả định để thấy cơ chế liên đới vận hành ra sao. Chị M. ngồi sau xe máy của anh V. Anh V. vượt ẩu, xe ô tô của ông S. chuyển làn không xi nhan; hai xe va nhau, chị M. gãy xương đòn.
- Tổng thiệt hại có chứng từ của chị M. giả định là 60 triệu đồng: điều trị, thu nhập mất trong thời gian nghỉ, người chăm sóc, tổn thất tinh thần.
- Chị M. không có lỗi gì. Hai người lái, dựa trên hồ sơ, được xác định cùng có lỗi; giả định lỗi của anh V. là 40%, của ông S. là 60%.
- Bảo hiểm bắt buộc của xe ông S. chi cho chị M. theo bảng, giả định 15 triệu đồng. Bảo hiểm bắt buộc của xe anh V. không chi cho chị M. vì chị là người ngồi trên chính xe đó.
- Phần còn lại là 45 triệu đồng. Vì hai người cùng gây thiệt hại, chị M. có thể yêu cầu ông S. trả toàn bộ 45 triệu nếu ông có khả năng trả và dễ làm việc hơn.
- Giữa hai người lái, phần trách nhiệm chia theo lỗi: tổng 60 triệu, anh V. chịu 24 triệu, ông S. chịu 36 triệu. Ông S. đã được bảo hiểm trả thay 15 triệu, lại trả chị M. 45 triệu, tức là phần của ông đã bị trả vượt 24 triệu; ông có quyền đòi anh V. hoàn lại 24 triệu.
- Chị M. không phải tham gia phần tính toán giữa hai người lái. Việc của chị là có bảng thiệt hại rõ ràng và nhận đủ phần của mình.
Con số chỉ để minh hoạ cơ chế. Trên thực tế, việc bảo hiểm trả thay được tính vào phần của ai còn phụ thuộc thoả thuận và cách toà xác định; điều chắc chắn là người ngồi sau không bị buộc phải chờ hai người lái phân xử xong.
Người ngồi sau có thể bị coi là có lỗi trong những trường hợp nào
Người ngồi sau thường ít có lỗi, nhưng không phải lúc nào cũng hoàn toàn không có. Những tình huống dưới có thể bị nêu ra để giảm phần bồi thường:
- Không đội mũ bảo hiểm hoặc đội không cài quai; lập luận này thường xoay quanh việc chấn thương đầu nặng hơn, và cách xử lý chưa thống nhất.
- Ngồi sai tư thế, ngồi một bên khi xe chạy nhanh, đứng trên xe, làm xe mất thăng bằng.
- Giằng co, đùa giỡn với người lái, che mắt hoặc kéo tay lái.
- Mang vác đồ cồng kềnh vướng vào bánh xe hay che tầm nhìn người lái.
- Biết rõ người lái đã uống nhiều rượu bia mà vẫn để chở; có ý kiến cho rằng đây là tự đặt mình vào nguy hiểm, nhưng việc có trừ phần bồi thường hay không tuỳ cách đánh giá từng vụ.
Trẻ em ngồi sau được nhìn khác: trẻ không tự quyết định ngồi xe ai, đội mũ gì. Trách nhiệm bảo đảm an toàn cho trẻ trên xe thuộc người lớn chở trẻ.
Trình tự cho người ngồi sau bị thương
Người ngồi sau thường không phải người làm việc chính với công an ở hiện trường, nên dễ bị sót trong hồ sơ. Trình tự dưới giúp bạn có tên đúng chỗ.
- Đề nghị cơ quan công an ghi nhận bạn là người bị thương trong biên bản, kèm lời khai của bạn về diễn biến.
- Ghi lại thông tin cả hai xe: biển số, người lái, chủ xe, doanh nghiệp bảo hiểm.
- Hỏi người chở xem khi mua bảo hiểm xe có mua thêm bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe không; nếu có, nộp hồ sơ cho doanh nghiệp đó.
- Nếu xe kia có lỗi, nộp hồ sơ cho bảo hiểm bắt buộc của xe kia và gửi yêu cầu bồi thường tới người lái, chủ xe kia.
- Lập bảng thiệt hại có chứng từ khi điều trị ổn định.
- Nếu hai người lái đẩy lỗi cho nhau, nêu cả hai trong yêu cầu; quyền đòi liên đới giúp bạn không phải chờ họ phân xử với nhau.
Nếu bạn là người chở và người ngồi sau bị thương, đừng tránh mặt. Cùng người ngồi sau đi tìm các nguồn bảo hiểm là cách tốt nhất để giảm phần bạn phải tự trả.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi sau xe bạn, bạn tự ngã, có đòi bồi thường được không?
Về pháp lý là được, vì người chở là người điều khiển nguồn nguy hiểm cao độ và phải bồi thường thiệt hại do chiếc xe gây ra, trừ các trường hợp loại trừ. Trên thực tế, nên kiểm trước bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe, bảo hiểm y tế và bảo hiểm cá nhân để giảm gánh nặng cho cả hai.
Bảo hiểm bắt buộc của xe mình ngồi có trả cho người ngồi sau không?
Thường không, vì bảo hiểm bắt buộc của chủ xe bảo vệ người thứ ba và hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Người ngồi sau đi nhờ không thuộc hai nhóm đó. Người ngồi sau có thể được bảo hiểm bắt buộc của xe kia chi trả nếu xe kia gây tai nạn.
Hai xe cùng có lỗi thì người ngồi sau đòi ai?
Người ngồi sau có thể yêu cầu cả hai người lái liên đới bồi thường, tức là đòi một người toàn bộ hoặc đòi cả hai. Người đã trả có quyền yêu cầu người kia hoàn lại phần tương ứng với mức lỗi. Bạn không phải chờ hai bên thống nhất tỷ lệ lỗi với nhau.
Ngồi xe ôm bị tai nạn thì khác gì đi nhờ?
Khi trả tiền cho chuyến xe, bạn là hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Bên vận chuyển có trách nhiệm với bạn theo hợp đồng, chỉ được miễn khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi của bạn. Bạn cũng có thể đòi xe kia nếu xe kia có lỗi.
Không đội mũ bảo hiểm khi ngồi sau có mất quyền đòi bồi thường không?
Không mất quyền. Người gây tai nạn có thể lập luận rằng chấn thương nặng hơn vì bạn không đội mũ để đề nghị giảm phần bồi thường, nhưng cách xử lý điểm này chưa thống nhất. Hồ sơ y tế chi tiết về vị trí thương tích là chứng cứ quan trọng khi tranh luận.
Bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe mua ở đâu?
Thường được các doanh nghiệp bảo hiểm bán kèm khi mua bảo hiểm bắt buộc xe máy, xe ô tô, ở dạng một quyền lợi tự nguyện có phí riêng. Khi mua, hãy hỏi rõ số người được bảo hiểm trên xe, mức chi và các trường hợp loại trừ như có nồng độ cồn.