Khi người lao động bị tai nạn lao động không hoàn toàn do lỗi của chính họ và bị suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên, người sử dụng lao động phải bồi thường: ít nhất 1,5 tháng tiền lương nếu suy giảm từ 5% đến 10%, cộng thêm ít nhất 0,4 tháng tiền lương cho mỗi 1% suy giảm từ 11% đến 80%, và ít nhất 30 tháng tiền lương nếu suy giảm từ 81% trở lên hoặc người lao động chết. Đây là trách nhiệm riêng của công ty theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, không thay thế và không bị trừ vào chế độ do quỹ bảo hiểm chi trả.
Bên cạnh khoản bồi thường, công ty còn có các nghĩa vụ khác ngay từ hôm xảy ra tai nạn: sơ cứu, cấp cứu, chi phí y tế phần bảo hiểm y tế không chi, trả đủ lương trong thời gian nghỉ điều trị. Bài này viết cho cả hai phía: người lao động biết mình có quyền gì, bộ phận nhân sự biết tính thế nào để hồ sơ minh bạch, tránh tranh chấp.
Những khoản công ty chịu, tách khỏi phần của quỹ
Người bị tai nạn thường chỉ nghe tới trợ cấp của bảo hiểm xã hội mà bỏ qua phần của công ty. Theo luật, người sử dụng lao động có các nghĩa vụ sau:
- Kịp thời sơ cứu, cấp cứu người bị nạn.
- Thanh toán chi phí y tế từ khi sơ cứu, cấp cứu đến khi điều trị ổn định: với người có thẻ bảo hiểm y tế là phần cùng chi trả và các chi phí ngoài danh mục bảo hiểm y tế; với người không có thẻ là toàn bộ chi phí.
- Trả đủ tiền lương theo hợp đồng lao động cho người lao động phải nghỉ việc trong thời gian điều trị, phục hồi chức năng.
- Bồi thường hoặc trợ cấp theo mức tính bằng tháng lương, tuỳ việc tai nạn có do lỗi của người lao động hay không.
- Giới thiệu người lao động đi giám định y khoa, lập hồ sơ đề nghị hưởng chế độ với cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Sắp xếp công việc phù hợp với sức khoẻ sau điều trị, theo kết luận giám định.
Các khoản này độc lập với trợ cấp một lần hoặc hằng tháng từ quỹ. Nói cách khác, một người bị tai nạn lao động đủ điều kiện có thể nhận tiền từ hai nguồn: quỹ bảo hiểm và công ty.
Mức bồi thường tối thiểu theo tỷ lệ suy giảm
Bảng tóm tắt mức tối thiểu khi tai nạn không hoàn toàn do lỗi người lao động. Công ty và người lao động có thể thoả thuận mức cao hơn trong hợp đồng, thoả ước lao động tập thể hoặc quy chế.
| Tỷ lệ suy giảm | Mức bồi thường tối thiểu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Từ 5% đến 10% | 1,5 tháng tiền lương | Mức cố định cho cả khoảng |
| Từ 11% đến 80% | 1,5 tháng cộng thêm 0,4 tháng cho mỗi 1% kể từ 11% | Ví dụ giả định: 20% là 1,5 + 10 × 0,4 = 5,5 tháng |
| Từ 81% trở lên | 30 tháng tiền lương | Không cộng dồn theo từng phần trăm |
| Người lao động chết do tai nạn lao động | 30 tháng tiền lương | Trả cho thân nhân |
| Tai nạn do lỗi của chính người lao động | Trợ cấp ít nhất bằng 40% mức tương ứng ở trên | Không phải bồi thường mà là trợ cấp |
Tiền lương để tính là tiền lương theo hợp đồng lao động. Có cách hiểu khác nhau về việc tính thêm phụ cấp, khoản bổ sung; khi hợp đồng ghi lương thấp mà thực trả cao, hai bên dễ tranh chấp. Văn bản hướng dẫn hiện hành có giải thích, hai bên nên cùng đối chiếu.
Ví dụ giả định: một vụ ở xưởng cơ khí
Ví dụ giả định: anh E làm thợ đột dập, máy không có cảm biến dừng khẩn cấp hoạt động, tay anh bị cuốn vào khuôn. Biên bản điều tra xác định nguyên nhân chính là thiết bị an toàn không được bảo trì, anh E không có lỗi. Sau điều trị, giám định kết luận suy giảm 35%. Tiền lương theo hợp đồng của anh ký hiệu là M.
Phần công ty: bồi thường ít nhất 1,5 tháng cộng (35 − 10) × 0,4 = 10 tháng, tổng 11,5 tháng, tức 11,5 × M. Trong ba tháng nghỉ điều trị, công ty trả đủ lương theo hợp đồng. Chi phí y tế phần bảo hiểm y tế không chi trả, gồm cả phần cùng chi trả, do công ty thanh toán.
Phần quỹ: vì suy giảm 35%, anh E thuộc diện trợ cấp hằng tháng theo cách tính riêng của quỹ. Hai phần cộng lại mới là toàn bộ quyền lợi. Nếu chỉ nhìn một phía, anh có thể ký một biên bản "đã nhận đủ" khi mới nhận phần lương ngày nghỉ.
Nếu cũng vụ đó, biên bản xác định anh E tự tháo tấm chắn để làm nhanh, tức lỗi của người lao động, thì phần của công ty chuyển thành trợ cấp ít nhất 40% của 11,5 tháng, tức 4,6 tháng lương. Phần của quỹ không thay đổi vì lỗi đó không thuộc trường hợp luật loại trừ.
Lỗi được xác định thế nào, và tranh chấp thường bắt đầu từ đâu
Căn cứ là biên bản điều tra tai nạn lao động. Biên bản nêu nguyên nhân và người có lỗi. Mức bồi thường hay trợ cấp của công ty dựa trên kết luận này. Vì vậy người lao động nên đọc kỹ và ghi ý kiến nếu không đồng ý ngay khi được mời ký.
Lỗi hỗn hợp là chuyện thường. Công ty không huấn luyện đầy đủ, thiết bị thiếu che chắn, đồng thời người lao động làm sai thao tác. Luật dùng chữ "không hoàn toàn do lỗi của chính người này" cho trường hợp bồi thường, nghĩa là chỉ khi lỗi hoàn toàn thuộc người lao động thì mới chuyển sang trợ cấp.
Tranh chấp hay bắt đầu từ tiền lương căn cứ. Lương ghi trong hợp đồng thấp, thực trả qua nhiều khoản phụ cấp. Hai bên nên thống nhất sớm khoản nào được tính, có căn cứ văn bản, thay vì để tới khi chi trả.
Thời hạn chi trả. Luật đặt thời hạn để công ty chi trả kể từ khi có kết luận giám định hoặc biên bản điều tra trong trường hợp chết. Nếu quá lâu chưa nhận, người lao động nên gửi văn bản đề nghị và giữ bản sao.
Khi công ty chậm trả hoặc trả thiếu: trình tự xử lý
Phần lớn vụ việc giải quyết được bằng trao đổi có căn cứ. Khi không xong, có các bước theo thứ tự tăng dần:
- Lập bảng tính các khoản theo luật và theo hồ sơ của bạn: chi phí y tế, lương ngày nghỉ, bồi thường hoặc trợ cấp, kèm căn cứ từng khoản.
- Gửi văn bản đề nghị cho công ty, qua bộ phận nhân sự hoặc người đại diện, có ký nhận hoặc gửi bảo đảm.
- Nhờ công đoàn cơ sở, nếu có, đứng ra trao đổi cùng.
- Đề nghị hoà giải viên lao động hoặc gửi đơn tới cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh, hiện là Sở Nội vụ sau sắp xếp bộ máy năm 2025.
- Khi vẫn không giải quyết được, khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền; thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động có giới hạn, đừng để quá lâu.
Trước khi khởi kiện, hồ sơ cần được sắp xếp gọn, số liệu khớp. Nếu số tiền lớn hoặc công ty phản bác về lỗi, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem biên bản điều tra và bảng tính trước khi gửi đơn.
Lương những ngày nghỉ điều trị: tính sao cho khỏi vướng
Trong thời gian người lao động nghỉ để điều trị, phục hồi chức năng do tai nạn lao động, công ty trả đủ tiền lương theo hợp đồng. Khoản này khác với chế độ ốm đau của bảo hiểm xã hội: người bị tai nạn lao động không hưởng trợ cấp ốm đau cho những ngày nghỉ điều trị lần đầu do chính tai nạn đó, mà nhận lương từ công ty.
Thời gian nghỉ được tính theo chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh: giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc, lịch tái khám, lịch phục hồi chức năng. Người lao động nên nộp các giấy này kịp thời cho bộ phận nhân sự, kèm ghi chú ngày nghỉ, để kỳ lương không bị trừ nhầm thành nghỉ không lương.
Ví dụ giả định: chị G bị bỏng tay, nằm viện mười ngày, sau đó tái khám và tập phục hồi chức năng thêm ba tuần theo chỉ định. Toàn bộ thời gian có chỉ định đều thuộc diện công ty trả đủ lương. Những ngày chị tự nghỉ thêm không có chỉ định thì không thuộc diện này, trừ khi công ty đồng ý cho nghỉ phép năm hoặc theo thoả thuận khác.
Phía công ty, khi tính lương những ngày này nên ghi riêng một dòng trên bảng lương, ghi chú là lương nghỉ điều trị tai nạn lao động. Ghi rõ như vậy giúp đối chiếu khi có thanh tra, kiểm tra và khi người lao động đề nghị xác nhận.
Phía công ty: làm đúng ngay từ đầu để tránh kéo dài
Với doanh nghiệp, tai nạn lao động là chi phí lớn và rủi ro pháp lý. Cách giảm rủi ro không phải là ép người lao động nhận lỗi, mà là làm minh bạch ngay từ đầu: lập hồ sơ chi phí y tế đầy đủ, trả lương ngày nghỉ đúng kỳ, tính bồi thường bằng văn bản có căn cứ, gửi người lao động một bản.
Doanh nghiệp có thể mua bảo hiểm tai nạn cho người lao động như một khoản phúc lợi thêm. Khoản tiền bảo hiểm thương mại đó không thay thế nghĩa vụ bồi thường theo luật, trừ khi hợp đồng và thoả thuận với người lao động ghi rõ cách xử lý và không trái luật. Nếu muốn dùng bảo hiểm để chi trả một phần nghĩa vụ, nên hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý lao động về cách thiết kế.
Một biên bản thanh toán tốt liệt kê từng khoản, căn cứ, số tiền, ngày trả, chữ ký hai bên. Tránh những câu như "người lao động cam kết không khiếu nại về sau" khi khoản đã trả thấp hơn mức luật định, vì thoả thuận thấp hơn mức tối thiểu của luật dễ bị coi là không có giá trị ở phần thiếu.
Câu hỏi thường gặp
Bồi thường của công ty có bị trừ vào trợ cấp của bảo hiểm xã hội không?
Không. Bồi thường hoặc trợ cấp của công ty là trách nhiệm riêng theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, độc lập với trợ cấp từ quỹ bảo hiểm tai nạn lao động. Người đủ điều kiện có thể nhận cả hai.
Suy giảm 4% thì công ty có phải bồi thường không?
Mức bồi thường theo tháng lương bắt đầu từ 5% suy giảm. Dưới 5%, công ty vẫn phải thanh toán chi phí y tế theo quy định và trả lương trong thời gian bạn nghỉ điều trị. Hai bên vẫn có thể thoả thuận khoản hỗ trợ cao hơn.
Tiền lương tính bồi thường là lương cơ bản hay tổng thu nhập?
Luật dùng tiền lương theo hợp đồng lao động. Việc khoản phụ cấp nào được tính có hướng dẫn trong văn bản hiện hành. Nếu hợp đồng ghi thấp hơn thực trả, nên đối chiếu bảng lương và hướng dẫn trước khi chốt con số.
Tai nạn do lỗi của mình thì công ty có phải trả gì không?
Có. Khi tai nạn hoàn toàn do lỗi của người lao động, công ty không bồi thường nhưng vẫn phải trợ cấp ít nhất bằng 40% mức bồi thường tương ứng, cùng với chi phí y tế và lương ngày nghỉ điều trị theo quy định.
Công ty đề nghị trả một khoản trọn gói, ký cam kết không đòi thêm thì có nên ký?
Trước khi ký, đối chiếu khoản trọn gói với tổng các khoản luật định: chi phí y tế, lương ngày nghỉ, bồi thường hoặc trợ cấp. Thoả thuận thấp hơn mức tối thiểu của luật dễ bị coi là không có giá trị ở phần thiếu. Nếu chưa rõ, hỏi người làm nghề trước khi ký.
Người lao động chết do tai nạn lao động thì công ty trả cho ai?
Khoản bồi thường ít nhất 30 tháng tiền lương trả cho thân nhân của người lao động. Cùng lúc, thân nhân được giải quyết các chế độ từ quỹ theo pháp luật bảo hiểm xã hội. Gia đình nên thống nhất người đại diện nhận và giữ đủ giấy tờ chứng minh quan hệ.