Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 30% do tai nạn lao động được quỹ bảo hiểm tai nạn lao động trả trợ cấp một lần, gồm hai phần cộng lại: phần tính theo mức suy giảm (theo bội số của mức lương cơ sở) và phần tính theo số năm đã đóng vào quỹ (theo tiền lương đóng quỹ của tháng liền trước tháng bị tai nạn). Đây là cách tính theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015.
Bài này đi qua từng phần, đưa ví dụ giả định tính bằng bội số để bạn tự thay số khi biết mức lương cơ sở đang áp dụng. Bài không ghi số tiền cụ thể vì mức lương cơ sở thay đổi theo thời kỳ, và khi pháp luật về chuẩn tính trợ cấp có điều chỉnh, bạn cần đối chiếu văn bản hiện hành tại thời điểm hưởng.
Ai thuộc diện trợ cấp một lần
Trợ cấp một lần dành cho người lao động tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bị tai nạn được xác định là tai nạn lao động, và có kết luận của Hội đồng giám định y khoa về mức suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 30%. Từ 31% trở lên chuyển sang trợ cấp hằng tháng, có cách tính khác.
Ba điều kiện trên phải đi cùng nhau. Có tai nạn nhưng chưa giám định thì chưa có căn cứ tính. Có giám định nhưng tai nạn chưa được xác định là tai nạn lao động, chẳng hạn hồ sơ tai nạn trên đường đi còn thiếu giấy tờ của công an, thì cơ quan bảo hiểm xã hội chưa thể giải quyết.
Người lao động đã bị tai nạn lao động trước đó và đã hưởng trợ cấp, nay bị thêm tai nạn mới, sẽ được giám định tổng hợp. Khi đó mức hưởng được xem xét trên tổng mức suy giảm, có thể chuyển từ một lần sang hằng tháng nếu tổng vượt ngưỡng. Phần này phức tạp, bạn nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng để được hướng dẫn trên hồ sơ cụ thể.
Trường hợp công ty không đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho bạn dù thuộc diện phải đóng, luật buộc công ty trả cho bạn một khoản tương ứng với chế độ mà quỹ lẽ ra phải trả. Cách tính trong bài vì vậy vẫn hữu ích để bạn biết mình đáng được bao nhiêu.
Hai phần cấu thành trợ cấp một lần
Bảng tóm tắt cách tính theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành khi lập hồ sơ, vì chuẩn tính có thể được điều chỉnh qua các lần sửa luật.
| Phần | Căn cứ | Cách tính |
|---|---|---|
| Phần theo mức suy giảm | Tỷ lệ suy giảm khả năng lao động trong biên bản giám định | Suy giảm 5% được 5 lần mức lương cơ sở; mỗi 1% suy giảm thêm được thêm 0,5 lần mức lương cơ sở |
| Phần theo số năm đóng quỹ | Số năm đã đóng vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp | Từ một năm trở xuống được 0,5 tháng tiền lương; mỗi năm đóng thêm được thêm 0,3 tháng tiền lương |
| Tiền lương làm căn cứ phần thứ hai | Tiền lương đóng quỹ của tháng liền kề trước tháng bị tai nạn | Nếu bị tai nạn ngay trong tháng đầu tham gia, lấy tiền lương đóng của chính tháng đó |
Hai phần được cộng lại thành tổng trợ cấp một lần. Phần thứ nhất phụ thuộc mức nặng nhẹ của thương tật và mức lương cơ sở chung; phần thứ hai phụ thuộc thâm niên đóng quỹ và mức lương của chính bạn. Hai người cùng 20% có thể nhận khác nhau nhiều vì khác thâm niên và khác lương.
Ví dụ giả định: tính bằng bội số
Ví dụ giả định thứ nhất: chị A suy giảm 12%, đã đóng quỹ được 4 năm, tiền lương đóng quỹ tháng liền trước tháng bị tai nạn ký hiệu là L. Phần theo mức suy giảm: 5% đầu được 5 lần lương cơ sở, 7% thêm được 7 × 0,5 = 3,5 lần, cộng là 8,5 lần mức lương cơ sở. Phần theo số năm đóng: năm thứ nhất 0,5 tháng, ba năm tiếp theo 3 × 0,3 = 0,9 tháng, cộng là 1,4 tháng lương, tức 1,4 × L. Tổng trợ cấp một lần của chị A là 8,5 lần mức lương cơ sở cộng 1,4 lần L.
Ví dụ giả định thứ hai: anh B suy giảm 30%, mới đóng quỹ được 8 tháng. Phần theo mức suy giảm: 5 lần cộng 25 × 0,5 = 12,5 lần, tổng 17,5 lần mức lương cơ sở. Phần theo số năm đóng: chưa đủ một năm vẫn tính là mức một năm trở xuống, được 0,5 tháng lương. Tổng là 17,5 lần mức lương cơ sở cộng 0,5 lần tiền lương đóng quỹ của anh.
Khi đã biết mức lương cơ sở đang áp dụng và tiền lương đóng quỹ trên sổ bảo hiểm xã hội, bạn nhân vào là ra số tiền ước tính. Số tiền chính thức là số trong quyết định của cơ quan bảo hiểm xã hội; nếu chênh nhiều so với số bạn tự tính, hãy hỏi lại xem chênh ở phần nào, thường là do cách tính số năm đóng hoặc tiền lương căn cứ.
Những chỗ hay tính sai
Lấy lương thực nhận thay cho tiền lương đóng quỹ. Phần thứ hai dùng tiền lương đóng quỹ ghi nhận ở cơ quan bảo hiểm xã hội, không phải số tiền về tài khoản hằng tháng. Nếu công ty đóng trên mức lương thấp hơn lương thực trả, phần này sẽ thấp tương ứng; đây là một lý do để người lao động quan tâm mức đóng ngay từ khi đi làm.
Đếm năm đóng theo năm làm việc ở công ty hiện tại. Số năm đóng quỹ tính theo thời gian đã đóng vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, có thể cộng dồn qua nhiều nơi làm việc. Ngược lại, thời gian làm việc mà không được đóng thì không được tính.
Cộng thẳng nhiều tổn thương. Mức suy giảm là con số tổng trong biên bản giám định, đã được cộng theo phương pháp riêng. Đừng tự cộng tỷ lệ các tổn thương rồi tính trợ cấp.
Quên phần của công ty. Trợ cấp một lần từ quỹ không phải là tất cả. Công ty còn có nghĩa vụ bồi thường hoặc trợ cấp riêng tuỳ lỗi, trả lương những ngày nghỉ điều trị, và chi phí y tế theo quy định. Đó là các khoản khác, không trừ vào trợ cấp của quỹ.
Đi kèm trợ cấp một lần: dưỡng sức và hỗ trợ khác
Ngoài khoản trợ cấp một lần, người bị tai nạn lao động còn có thể được hưởng chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khoẻ từ quỹ. Chế độ này dành cho người đã điều trị ổn định, trở lại làm việc trong một khoảng thời gian ngắn mà sức khoẻ chưa hồi phục. Số ngày nghỉ dưỡng sức được quyết định bởi công ty cùng ban chấp hành công đoàn cơ sở, có mức tối đa theo từng nhóm tỷ lệ suy giảm, và mỗi ngày được hưởng theo một tỷ lệ phần trăm của mức lương cơ sở. Theo luật hiện hành, nhóm suy giảm từ 15% đến 30% có mức tối đa thấp nhất; người dưới 15% thường không thuộc diện này. Hãy đối chiếu văn bản đang áp dụng trước khi đề nghị.
Khoảng thời gian để đề nghị dưỡng sức có giới hạn tính từ ngày trở lại làm việc. Nhiều người không biết nên bỏ lỡ; vì vậy khi đi làm lại mà vẫn còn mệt, đau, hãy báo công đoàn hoặc bộ phận nhân sự ngay trong những ngày đầu.
Người lao động cần dụng cụ chỉnh hình, phương tiện trợ giúp sinh hoạt vì thương tật cũng có thể được quỹ cấp theo chỉ định của cơ sở y tế. Mức suy giảm thấp vẫn có thể cần nẹp, giày chỉnh hình; đừng nghĩ phải nặng lắm mới được hỗ trợ.
Từ biên bản giám định tới khi nhận tiền
Thủ tục chi tiết thay đổi theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội; trình tự chung thường như sau.
- Công ty nhận biên bản giám định, lập văn bản đề nghị giải quyết chế độ tai nạn lao động.
- Hồ sơ gửi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty đóng, thường gồm sổ bảo hiểm xã hội, biên bản điều tra tai nạn, giấy ra viện, biên bản giám định và văn bản đề nghị của công ty.
- Cơ quan bảo hiểm xã hội kiểm tra, ra quyết định hưởng trợ cấp một lần; bạn nên xin bản sao quyết định.
- Tiền được chi trả qua tài khoản cá nhân hoặc hình thức khác bạn đăng ký; kiểm tra số tiền nhận khớp với quyết định.
- Lưu toàn bộ hồ sơ, vì khi thương tật tái phát và giám định lại, bạn sẽ cần lại các giấy tờ này.
Thời điểm được tính hưởng gắn với tháng điều trị xong, ra viện hoặc tháng có kết luận giám định trong trường hợp không điều trị nội trú, theo quy định hiện hành. Thời hạn giải quyết hồ sơ có quy định riêng; nếu quá lâu chưa có kết quả, hỏi lại công ty xem hồ sơ đã nộp ngày nào và đang ở bước nào.
Trợ cấp một lần có bị trừ khi nhận bồi thường từ người gây tai nạn không
Khi tai nạn lao động do người khác gây ra, ví dụ một tài xế ngoài công ty lùi xe va vào bạn trong kho hàng, bạn có thể vừa hưởng chế độ tai nạn lao động từ quỹ, vừa yêu cầu người gây ra bồi thường thiệt hại về sức khoẻ theo Bộ luật Dân sự. Trợ cấp của quỹ là chế độ bảo hiểm dựa trên việc đã đóng quỹ; bồi thường dân sự là trách nhiệm của người gây thiệt hại. Về nguyên tắc, khoản này không đương nhiên trừ vào khoản kia.
Tuy vậy, chi phí y tế đã được một bên chi trả thì không thể đòi bên kia trả lần nữa cho cùng hoá đơn. Khi lập bảng yêu cầu bồi thường với người gây tai nạn, bạn nên ghi rõ khoản nào đã được bảo hiểm y tế, công ty hay quỹ chi, khoản nào còn lại. Cách làm minh bạch như vậy giúp thương lượng nhanh hơn và tránh bị cho là đòi trùng.
Nếu chưa chắc quan hệ giữa các khoản trong hồ sơ cụ thể, nhất là khi số tiền lớn hoặc bên gây tai nạn là doanh nghiệp có bảo hiểm, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem giấy tờ trước khi ký bất cứ thoả thuận nào.
Câu hỏi thường gặp
Trợ cấp một lần có tính theo lương thực nhận không?
Không. Phần theo mức suy giảm tính theo bội số mức lương cơ sở; phần theo số năm đóng tính theo tiền lương đóng quỹ của tháng liền kề trước tháng bị tai nạn, là mức ghi nhận ở cơ quan bảo hiểm xã hội chứ không phải số tiền thực nhận.
Đóng bảo hiểm chưa đủ một năm thì có được phần theo số năm đóng không?
Có. Thời gian đóng từ một năm trở xuống vẫn được tính 0,5 tháng tiền lương đóng quỹ. Nếu bị tai nạn ngay trong tháng đầu tiên tham gia, tiền lương làm căn cứ là tiền lương đóng của chính tháng đó.
Đã nhận trợ cấp một lần, sau này thương tật nặng lên trên 31% thì sao?
Bạn có thể đề nghị giám định lại theo điều kiện luật định. Nếu kết luận mới từ 31% trở lên, chế độ được xem xét lại theo mức mới, có thể chuyển sang hằng tháng. Cách tính phần chênh lệch có hướng dẫn riêng, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi giải quyết.
Công ty không đóng bảo hiểm tai nạn lao động thì ai trả trợ cấp?
Luật có quy định riêng cho tình huống này: công ty thuộc diện phải đóng mà không đóng thì phải trả cho người lao động khoản tiền tương ứng với chế độ quỹ lẽ ra chi trả, ngoài các khoản công ty vẫn phải chịu. Nên giữ hợp đồng, bảng lương làm căn cứ.
Trợ cấp một lần có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?
Trợ cấp từ quỹ bảo hiểm xã hội về tai nạn lao động thường thuộc nhóm khoản không tính vào thu nhập chịu thuế theo pháp luật thuế hiện hành. Khi có thắc mắc cụ thể về thuế, bạn nên hỏi cơ quan thuế hoặc kế toán công ty để được trả lời theo văn bản đang áp dụng.