Hành khách bị thương khi đang đi xe khách, xe buýt, taxi hay xe hợp đồng có quyền yêu cầu bên vận chuyển bồi thường, kể cả khi lỗi gây tai nạn thuộc về một xe khác. Giữa hành khách và nhà xe có một hợp đồng vận chuyển, dù chỉ là tấm vé, tin nhắn đặt chỗ hay cuốc taxi vẫy ngoài đường. Bên vận chuyển chỉ không phải bồi thường khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi của chính hành khách, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Ngoài nhà xe, hành khách còn có thể đòi người gây tai nạn nếu lỗi thuộc về xe khác, và có thể nhận tiền từ bảo hiểm. Hai đường đòi này không được dùng để nhận hai lần cho cùng một thiệt hại, nhưng biết cả hai giúp bạn chọn đường nhanh và chắc hơn. Bài dưới đi qua từng loại xe, từng tình huống và giấy tờ cần có.
Hành khách đứng ở vị trí nào trong một vụ tai nạn
Người đi đường bị xe tông chỉ có một quan hệ với người gây tai nạn: quan hệ bồi thường ngoài hợp đồng. Hành khách thì khác. Từ lúc lên xe, hành khách đã ở trong một hợp đồng vận chuyển với bên vận chuyển, và bên vận chuyển có nghĩa vụ đưa hành khách tới nơi an toàn. Khi hành khách bị thương trên đường đi, nghĩa vụ ấy đã không được thực hiện đúng.
Vì có hợp đồng, hành khách không phải chứng minh tài xế của nhà xe có lỗi mới được đòi. Gánh nặng nghiêng về phía nhà xe: họ phải chứng minh thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của hành khách thì mới thoát trách nhiệm. Lỗi của một xe khác đâm vào không làm nhà xe hết nghĩa vụ với hành khách; nhà xe bồi thường rồi đi đòi xe kia.
Đồng thời, nếu xe khác gây tai nạn, hành khách cũng là một người bị thiệt hại bởi chiếc xe đó, nên có quyền đòi chủ xe kia theo đường bồi thường ngoài hợp đồng. Hai con đường cùng mở, nhưng tổng số tiền nhận được không vượt quá thiệt hại thực tế. Cách khôn ngoan thường là đòi bên dễ đòi hơn trước, rồi để các bên tự thanh toán với nhau.
Theo từng loại xe: ai là bên vận chuyển
Bên vận chuyển là người hoặc đơn vị đã nhận chở bạn. Xác định đúng bên này là bước đầu tiên, vì đó là nơi bạn gửi yêu cầu theo hợp đồng.
| Loại xe | Bên vận chuyển thường là | Giấy tờ chứng minh bạn là hành khách |
|---|---|---|
| Xe khách tuyến cố định | Doanh nghiệp, hợp tác xã khai thác tuyến | Vé, tin nhắn đặt chỗ, xác nhận thanh toán, tên trong danh sách hành khách |
| Xe buýt | Đơn vị vận hành tuyến buýt | Vé lượt, thẻ tháng, lịch sử quẹt thẻ, người cùng đi làm chứng |
| Taxi truyền thống | Doanh nghiệp taxi | Hoá đơn, biên nhận, số hiệu xe, lịch sử gọi xe qua tổng đài hoặc ứng dụng |
| Xe gọi qua ứng dụng | Tài xế hoặc đơn vị kinh doanh vận tải đứng sau, tuỳ mô hình | Lịch sử chuyến trong ứng dụng, biên nhận thanh toán |
| Xe hợp đồng, xe du lịch thuê cả xe | Đơn vị cho thuê xe kèm người lái | Hợp đồng thuê xe, danh sách hành khách đi kèm hợp đồng |
| Xe tiện chuyến không đăng ký kinh doanh | Người nhận tiền chở bạn | Tin nhắn hẹn, chuyển khoản, người đi cùng làm chứng |
Với xe tiện chuyến, việc đòi bồi thường khó hơn vì người chở có thể không có bảo hiểm cho hành khách và không có tài sản. Đây là một lý do nên chọn xe có đơn vị kinh doanh vận tải rõ ràng cho những chuyến đi dài.
Những tình huống bị thương hay gặp và cách nhìn trách nhiệm
Xe khách va chạm với xe khác. Hành khách yêu cầu nhà xe theo hợp đồng vận chuyển; nhà xe sau đó đòi xe có lỗi. Nếu xe khác có lỗi hoàn toàn và bạn thấy đòi chủ xe kia dễ hơn, bạn vẫn có thể đòi họ. Thông thường, hành khách được giải quyết nhanh hơn khi làm việc với nhà xe vì nhà xe có bảo hiểm và có bộ phận xử lý.
Tài xế phanh gấp, hành khách ngã trong xe. Trên xe buýt, đây là dạng thương tích phổ biến nhất. Bên vận chuyển vẫn có trách nhiệm với hành khách, trừ khi chứng minh thiệt hại hoàn toàn do lỗi hành khách. Việc bạn đứng không bám tay vịn có thể bị nêu ra để chia một phần lỗi, nhưng hiếm khi đủ để nhà xe thoát hẳn.
Bị cửa xe kẹp, ngã khi lên xuống. Xe chạy khi hành khách chưa lên hẳn, cửa đóng khi đang bước xuống, xe dừng giữa lòng đường buộc khách xuống ở chỗ nguy hiểm: những tình huống này gắn với cách vận hành của tài xế và phụ xe, nên trách nhiệm của nhà xe thường rõ.
Hành khách tự gây ra. Hành khách thò đầu, tay ra ngoài cửa sổ dù đã được nhắc, tự ý mở cửa khi xe đang chạy, xô xát với khách khác: đây là những trường hợp lỗi của hành khách có thể lớn, thậm chí toàn bộ. Nếu bị khách khác đánh, bạn đòi người đánh; nhà xe chỉ liên quan nếu có lỗi trong việc giữ trật tự.
Sự kiện bất khả kháng. Cây đổ bất ngờ, sạt lở đất ở đoạn đường không có cảnh báo: bên vận chuyển có thể viện dẫn bất khả kháng. Nhưng nếu nhà xe vẫn cho chạy khi đã có cảnh báo nguy hiểm, lập luận đó yếu đi rất nhiều.
Bảo hiểm nào chi trả cho hành khách
Xe kinh doanh vận tải hành khách thuộc diện phải có bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, trong đó có phần trách nhiệm đối với hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Phần này trả cho hành khách bị thương theo bảng quy định mức chi trả ứng với từng loại thương tật, trong giới hạn mức trách nhiệm bảo hiểm cho mỗi người mỗi vụ. Con số cụ thể thay đổi theo thời kỳ; khi cần, bạn hỏi doanh nghiệp bảo hiểm của xe.
Ngoài ra, nhiều nhà xe hoặc nhiều tấm vé có kèm một loại bảo hiểm tai nạn hành khách tự nguyện. Khoản này chi theo hợp đồng bảo hiểm của nó, độc lập với nghĩa vụ bồi thường. Hãy hỏi nhà xe xem chuyến của bạn có loại bảo hiểm này không, do doanh nghiệp nào cấp.
Nếu tai nạn do xe khác gây, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của xe đó cũng có thể chi cho bạn với tư cách người bị thiệt hại. Bảo hiểm sức khoẻ cá nhân của bạn, nếu có, chi theo hợp đồng riêng.
Tiền từ các loại bảo hiểm trách nhiệm của bên gây thiệt hại thường được trừ vào nghĩa vụ bồi thường của bên đó. Tiền từ bảo hiểm tai nạn hoặc bảo hiểm sức khoẻ bạn tự mua thì tuỳ điều khoản hợp đồng. Khi thương lượng với nhà xe, bạn nên liệt kê rõ khoản nào đã nhận từ nguồn nào để hai bên khỏi tính trùng hoặc tính sót.
Trình tự đòi bồi thường của hành khách
Khi một vụ tai nạn xe khách có nhiều người bị thương, nhà xe thường cử người tới bệnh viện. Dù vậy, bạn vẫn nên tự đi theo trình tự dưới đây để giữ quyền của mình.
- Giữ lại mọi thứ chứng minh bạn có mặt trên xe: vé, tin nhắn đặt chỗ, lịch sử thanh toán, ảnh chụp trên xe, tên người đi cùng.
- Ghi nhận người đại diện nhà xe tới làm việc: tên, chức vụ, cách liên hệ. Đề nghị họ cho biết doanh nghiệp bảo hiểm của xe và đầu mối nhận hồ sơ.
- Giữ toàn bộ hồ sơ y tế: giấy chuyển viện, phiếu khám, hoá đơn, giấy ra viện, chỉ định tái khám, chi phí đi lại để điều trị.
- Nếu nhà xe tạm ứng tiền viện phí, ký nhận ghi rõ là khoản tạm ứng, không ghi là khoản bồi thường cuối cùng.
- Khi điều trị ổn định, lập bảng thiệt hại có chứng từ và gửi văn bản yêu cầu bồi thường tới nhà xe; gửi hồ sơ yêu cầu chi trả tới doanh nghiệp bảo hiểm theo hướng dẫn.
- Thương lượng, ghi thoả thuận bằng văn bản có chữ ký người có thẩm quyền của nhà xe. Nếu không thống nhất, cân nhắc khởi kiện, trong đó có thể nêu cả nhà xe và chủ xe gây tai nạn.
Vụ có nhiều hành khách bị thương, các gia đình có thể cùng cử người đại diện làm việc với nhà xe để tránh mỗi người nhận một mức khác nhau mà không biết vì sao. Tuy vậy, mỗi người vẫn có thiệt hại riêng, nên mỗi người cần hồ sơ riêng.
Những điều khoản và lời hứa cần đọc kỹ
Trong thực tế, hành khách hay gặp những tình huống dưới đây khi làm việc với nhà xe. Cái nào cũng không hẳn sai, nhưng cần hiểu đúng trước khi gật đầu.
- Vé có in dòng “nhà xe không chịu trách nhiệm về…”: điều khoản loại trừ trách nhiệm đối với tính mạng, sức khoẻ của hành khách trái với nguyên tắc bồi thường thì không có giá trị loại bỏ quyền của bạn.
- Nhà xe đề nghị “hỗ trợ” một khoản kèm giấy cam kết không khiếu nại: hãy đọc xem giấy đó có ghi là giải quyết xong toàn bộ thiệt hại hay không, đặc biệt khi bạn chưa điều trị xong.
- Nhà xe nói chỉ trả đúng phần bảo hiểm chi: nghĩa vụ của nhà xe là bồi thường thiệt hại thực tế; bảo hiểm là nguồn để nhà xe trả, không phải giới hạn quyền của bạn.
- Nhà xe bảo bạn đi đòi xe gây tai nạn: bạn có quyền làm vậy, nhưng không bắt buộc. Bạn vẫn có quyền yêu cầu nhà xe theo hợp đồng vận chuyển.
- Nhà xe đổi tên, chuyển nhượng tuyến sau tai nạn: hãy xin thông tin đơn vị đã khai thác tuyến vào ngày xảy ra tai nạn, đó là đơn vị có nghĩa vụ.
Những vụ có người bị thương nặng hoặc nhà xe từ chối trách nhiệm, hồ sơ và thời hiệu là thứ cần để ý sớm. Thời hiệu khởi kiện đòi bồi thường có giới hạn; đừng để việc thương lượng kéo dài tới khi quá hạn.
Câu hỏi thường gặp
Không có vé thì có chứng minh được mình là hành khách không?
Có thể, bằng nhiều cách khác: tin nhắn đặt chỗ, lịch sử chuyển khoản, ảnh chụp trên xe, lời khai của người đi cùng hoặc của phụ xe, tên trong danh sách hành khách mà công an thu thập sau tai nạn. Nên gom càng sớm càng tốt vì dữ liệu điện tử có thể bị xoá.
Xe khách bị xe tải đâm, nhà xe nói lỗi không phải của họ thì sao?
Lỗi của xe tải không làm nhà xe hết nghĩa vụ với hành khách theo hợp đồng vận chuyển. Nhà xe bồi thường cho bạn rồi có quyền đòi xe tải. Bạn cũng có thể đòi thẳng chủ xe tải nếu thấy thuận tiện hơn, nhưng không nhận hai lần cho cùng một thiệt hại.
Ngã trên xe buýt vì tài xế phanh gấp có được bồi thường không?
Có thể được. Đơn vị vận hành xe buýt có trách nhiệm với hành khách trên xe, trừ khi chứng minh thiệt hại hoàn toàn do lỗi của bạn. Nếu bạn không bám tay vịn, phần bồi thường có thể bị chia một phần. Hãy báo ngay cho tài xế, ghi số hiệu xe, giờ và tuyến.
Đi xe gọi qua ứng dụng bị tai nạn thì đòi ai?
Tuỳ mô hình hoạt động của ứng dụng. Bạn có thể yêu cầu tài xế, và nếu nền tảng hoặc doanh nghiệp đứng sau là đơn vị kinh doanh vận tải thì yêu cầu cả đơn vị đó. Nên gửi phản ánh qua kênh hỗ trợ trong ứng dụng để được biết chính sách bảo hiểm chuyến đi, nếu có.
Nhà xe đã tạm ứng viện phí, sau này có bị trừ không?
Khoản tạm ứng thường được trừ vào tổng số bồi thường cuối cùng. Điều quan trọng là khi ký nhận, bạn ghi đó là tiền tạm ứng, không phải tiền bồi thường toàn bộ. Như vậy bạn vẫn giữ quyền đòi phần còn lại khi điều trị xong và có đủ chứng từ.
Đi nhờ xe của người quen, không trả tiền, bị tai nạn thì sao?
Khi không trả tiền, thường không có hợp đồng vận chuyển. Bạn đòi bồi thường theo đường ngoài hợp đồng: người lái xe chở bạn với tư cách chủ hoặc người đang sử dụng xe, hoặc xe khác nếu xe đó có lỗi. Tình huống này gần với người ngồi sau xe máy, có bài riêng.