Vụ kiện đòi bồi thường khi sức khoẻ bị xâm phạm thường do toà án nhân dân khu vực giải quyết ở cấp sơ thẩm, và người bị thương được quyền chọn nộp đơn tại toà nơi bị đơn cư trú, nơi mình cư trú, làm việc, hoặc nơi xảy ra việc gây thiệt hại. Quyền lựa chọn này là điểm có lợi riêng của loại tranh chấp bồi thường ngoài hợp đồng, giúp người đang điều trị không phải đi xa.
Từ ngày 1/7/2025, hệ thống toà án được tổ chức lại theo mô hình mới, cùng lúc với việc sắp xếp đơn vị hành chính còn 34 tỉnh, thành phố và chính quyền hai cấp. Bài này giúp bạn xác định toà đúng, tra phạm vi địa bàn của từng toà khu vực, xử lý các tình huống có yếu tố hình sự hoặc bị đơn là doanh nghiệp, và biết điều gì xảy ra nếu lỡ nộp nhầm.
Hệ thống toà án hiện nay: toà khu vực là nơi bạn nộp đơn
Sau đợt sắp xếp năm 2025, hệ thống toà án nhân dân gồm Toà án nhân dân tối cao, các toà án nhân dân cấp cao, toà án nhân dân cấp tỉnh và toà án nhân dân khu vực. Trước đây, các vụ dân sự sơ thẩm thông thường do toà án nhân dân cấp huyện giải quyết; nay vai trò đó được chuyển giao cho toà án nhân dân khu vực, mỗi toà phụ trách địa bàn của một số xã, phường, đặc khu trong tỉnh.
Với vụ kiện đòi bồi thường sức khoẻ thông thường, giữa cá nhân với cá nhân hoặc với doanh nghiệp trong nước, toà sơ thẩm là toà án nhân dân khu vực. Toà cấp tỉnh chủ yếu xét xử phúc thẩm khi có kháng cáo, kháng nghị, cùng một số loại việc luật giao riêng. Nếu vụ việc có đương sự ở nước ngoài hoặc tình tiết đặc biệt, thẩm quyền có thể khác; khi đó hỏi bộ phận tiếp nhận đơn hoặc người làm nghề để xác định đúng.
Việc tên các toà thay đổi khiến nhiều người cầm đơn viết sẵn theo tên toà cũ. Đơn ghi sai tên toà chưa chắc bị trả lại ngay, nhưng sẽ phải sửa, mất thêm thời gian. Trước khi in đơn, bạn nên tra tên đầy đủ của toà án nhân dân khu vực phụ trách nơi mình định nộp.
Được chọn toà ở đâu: các phương án theo luật
Với tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, người khởi kiện được lựa chọn giữa các nơi sau. Bảng gợi ý khi nào phương án nào tiện hơn.
| Nơi nộp đơn | Khi nào nên chọn | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Toà nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở | Bị đơn ở gần bạn; bạn muốn toà dễ tống đạt giấy tờ cho bị đơn | Phải có địa chỉ rõ ràng của bị đơn |
| Toà nơi bạn cư trú, làm việc | Bạn đang điều trị, đi lại khó; bị đơn ở xa | Toà sẽ tống đạt cho bị đơn ở tỉnh khác, có thể lâu hơn |
| Toà nơi xảy ra việc gây thiệt hại | Chứng cứ, người làm chứng, hồ sơ công an tập trung ở nơi xảy ra; cần xem xét hiện trường | Nơi xảy ra có thể xa cả hai bên |
| Toà nơi chi nhánh của doanh nghiệp bị kiện | Thiệt hại phát sinh từ hoạt động của chi nhánh, ví dụ cửa hàng hoặc công trình do chi nhánh quản lý | Cần tài liệu cho thấy vụ việc gắn với chi nhánh đó |
Lựa chọn thuộc về bạn, không cần sự đồng ý của bị đơn. Khi đã nộp đơn và toà thụ lý, bạn không nên tự ý nộp thêm đơn cùng nội dung ở toà khác; điều đó có thể khiến một trong hai đơn bị trả lại.
Tra toà án khu vực phụ trách địa bàn
Mỗi toà án nhân dân khu vực có danh sách xã, phường, đặc khu thuộc phạm vi. Để tra nhanh:
- Xác định tên xã, phường mới nơi bạn chọn nộp (nơi cư trú, nơi bị đơn cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc) sau sắp xếp đơn vị hành chính.
- Mở cổng thông tin của toà án nhân dân cấp tỉnh tương ứng, tìm thông báo về phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của các toà khu vực.
- Đối chiếu tên xã, phường với danh sách để biết toà khu vực số mấy phụ trách, ghi địa chỉ trụ sở chính.
- Nếu không chắc, gọi hoặc đến bộ phận tiếp nhận đơn của toà cấp tỉnh hỏi; đây là thông tin công khai.
- Ghi tên toà đầy đủ vào đơn khởi kiện đúng như cách toà công bố.
Một số địa phương sau sáp nhập có tên phường, xã trùng hoặc gần giống nhau ở các vùng khác nhau trong tỉnh. Hãy ghi đủ cả tên tỉnh, thành phố khi đối chiếu để không nhầm.
Khi vụ việc có phần hình sự
Nếu thương tích do hành vi có dấu hiệu tội phạm, như cố ý gây thương tích hoặc vi phạm quy định giao thông gây hậu quả nghiêm trọng, phần bồi thường thường được giải quyết cùng vụ án hình sự. Người bị hại trình bày yêu cầu bồi thường với cơ quan tiến hành tố tụng, và toà xét xử vụ án hình sự sẽ quyết định cả phần dân sự. Lúc đó bạn không nộp đơn dân sự riêng cho cùng yêu cầu.
Có ba tình huống bạn quay về con đường kiện dân sự. Một là vụ việc không bị khởi tố hoặc bị đình chỉ, ví dụ thương tích dưới ngưỡng xử lý hình sự và đã xử phạt hành chính. Hai là trong vụ án hình sự, phần bồi thường chưa đủ căn cứ chứng minh và toà tách ra để giải quyết sau bằng vụ án dân sự. Ba là bạn có yêu cầu phát sinh sau, chưa được giải quyết trong bản án hình sự, chẳng hạn chi phí điều trị di chứng phát hiện muộn, tuỳ cách bản án đã tuyên.
Trong cả ba trường hợp, toà có thẩm quyền xác định theo các phương án lựa chọn thông thường ở trên. Bạn nên kèm vào hồ sơ văn bản thể hiện việc không khởi tố, đình chỉ, hoặc bản án hình sự có phần tách ra, để toà dân sự thấy rõ yêu cầu của bạn chưa được giải quyết ở nơi khác.
Nộp nhầm toà thì sao
Toà chuyển đơn chứ không bỏ đơn. Nếu đơn không thuộc thẩm quyền, toà nhận đơn chuyển cho toà có thẩm quyền và thông báo cho bạn. Bạn không phải nộp lại từ đầu, nhưng cần theo dõi xem đơn đã tới toà mới chưa.
Giữ bằng chứng ngày nộp. Biên nhận nộp đơn ban đầu là chứng cứ cho thời điểm bạn thực hiện quyền khởi kiện. Nếu sau này có tranh luận về thời hiệu, tài liệu này rất quan trọng.
Vụ đã thụ lý rồi mới phát hiện sai thẩm quyền. Toà đang giải quyết ra quyết định chuyển hồ sơ cho toà có thẩm quyền. Các bên có quyền khiếu nại quyết định này trong thời hạn ngắn ghi trên quyết định.
Hai toà cùng nhận hoặc cùng từ chối. Tranh chấp về thẩm quyền giữa các toà do chánh án toà cấp trên có thẩm quyền giải quyết. Bạn không phải tự đi giải quyết giữa hai toà.
Bị đơn phản đối nơi bạn chọn. Bị đơn có thể nêu ý kiến, nhưng nếu nơi bạn chọn nằm trong các phương án luật cho phép thì toà vẫn giải quyết. Ý kiến phản đối không tự động làm vụ án phải chuyển đi.
Hai tình huống hay gặp: bị đơn ở tỉnh khác, bạn đã chuyển nhà
Tai nạn giao thông trên quốc lộ hay xảy ra giữa người ở hai tỉnh khác nhau. Ví dụ giả định: chị M. sống ở Lâm Đồng bị một xe khách đâm khi đi công tác qua Khánh Hoà; nhà xe có trụ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh. Chị có thể nộp ở toà khu vực phụ trách nơi mình cư trú để tiện điều trị và đi lại, hoặc ở toà nơi xảy ra tai nạn nếu hồ sơ công an và người làm chứng đều ở đó, hoặc ở toà nơi nhà xe có trụ sở. Không có phương án nào "đúng" duy nhất; chọn theo nơi chứng cứ tập trung và sức khoẻ của chính mình.
Tình huống thứ hai là bạn chuyển nơi ở sau khi bị thương, ví dụ về quê để có người chăm sóc. Thẩm quyền theo nơi cư trú tính theo nơi bạn cư trú tại thời điểm khởi kiện, nên nếu đã đăng ký cư trú ở quê thì có thể nộp tại toà khu vực ở quê. Nếu chỉ tạm ở mà chưa đăng ký, nên cân nhắc các phương án khác hoặc hỏi toà trước.
Khi chọn toà xa nơi bị đơn ở, bạn nên ghi thật chính xác địa chỉ của họ, kèm số điện thoại, thư điện tử nếu có. Việc tống đạt giấy tờ cho bị đơn ở tỉnh khác thường mất thêm thời gian; địa chỉ sai là lý do phổ biến khiến vụ án chậm ngay từ bước đầu.
Chuẩn bị gì khi đến toà nộp đơn trực tiếp
Nộp trực tiếp giúp bạn được cán bộ tiếp nhận xem sơ bộ và chỉ ra chỗ thiếu ngay tại quầy. Để một lần đi là xong, mang theo:
- Đơn khởi kiện đã ký, kèm một vài bản sao để toà gửi cho bị đơn và người liên quan nếu được yêu cầu.
- Danh mục tài liệu kèm theo đã đánh số, cùng tài liệu xếp đúng thứ tự trong danh mục.
- Bản chính các giấy tờ quan trọng để cán bộ đối chiếu nếu bạn nộp bản sao chưa chứng thực.
- Giấy tờ tuỳ thân của người nộp; nếu người khác nộp hộ thì thêm văn bản uỷ quyền hợp lệ.
- Đơn đề nghị miễn án phí nếu thuộc diện, để toà xem xét ngay ở bước nhận đơn.
- Thông tin liên lạc chính xác của bạn và của bị đơn: số điện thoại, thư điện tử, địa chỉ theo tên xã, phường mới.
- Nếu đi lại khó do thương tích, người nhà có thể đi nộp thay với giấy uỷ quyền; hỏi trước toà có lối đi hoặc chỗ ngồi chờ phù hợp nếu bạn tự đến bằng nạng hay xe lăn.
Sau khi nộp, nhớ lấy giấy xác nhận đã nhận đơn có ghi ngày. Từ đó trở đi, mọi thông báo của toà sẽ gửi theo địa chỉ bạn ghi trong đơn; đổi chỗ ở thì báo ngay cho toà bằng văn bản để không lỡ thông báo nào.
Câu hỏi thường gặp
Có được nộp đơn tại toà cấp tỉnh thay vì toà khu vực không?
Với vụ bồi thường sức khoẻ thông thường, toà sơ thẩm là toà án nhân dân khu vực. Nộp ở toà cấp tỉnh thì đơn sẽ được chuyển hoặc bạn được hướng dẫn nộp lại tại toà khu vực có thẩm quyền, nên nộp đúng ngay từ đầu để đỡ mất thời gian.
Tai nạn xảy ra ở tỉnh khác thì có bắt buộc kiện ở tỉnh đó không?
Không bắt buộc. Với bồi thường ngoài hợp đồng, bạn được chọn nộp ở toà nơi xảy ra việc gây thiệt hại, nơi bị đơn cư trú hoặc nơi mình cư trú, làm việc. Hãy chọn nơi thuận tiện cho việc đi lại và thu thập chứng cứ.
Đơn đang viết theo tên toà án huyện cũ thì phải sửa thế nào?
Bạn sửa phần kính gửi thành tên đầy đủ của toà án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn, tra theo thông báo của toà án cấp tỉnh. Các nội dung khác giữ nguyên. Địa chỉ của các bên cũng nên cập nhật theo tên xã, phường mới.
Bị đơn là doanh nghiệp có nhiều chi nhánh thì kiện ở đâu?
Bạn có thể nộp ở toà nơi doanh nghiệp có trụ sở, nơi chi nhánh có hoạt động gắn với vụ việc, hoặc theo các phương án dành cho bồi thường ngoài hợp đồng như nơi bạn cư trú hay nơi xảy ra thiệt hại. Kèm tài liệu cho thấy chi nhánh liên quan.
Vụ án hình sự đã xử mà phần bồi thường bị tách ra thì nộp ở đâu?
Bạn làm đơn khởi kiện dân sự riêng và nộp theo các phương án thẩm quyền thông thường. Nên kèm bản sao bản án hình sự để toà thấy phần bồi thường đã được tách và chưa được giải quyết.
Toà khu vực ở xa quá, có nộp đơn qua bưu điện được không?
Được. Bạn có thể gửi đơn và tài liệu qua dịch vụ bưu chính, hoặc gửi trực tuyến nếu toà đã triển khai. Giữ lại biên lai gửi vì ngày gửi được ghi nhận là ngày khởi kiện. Các buổi làm việc sau đó thì vẫn cần có mặt hoặc có người đại diện.