Bảng yêu cầu bồi thường là một văn bản ngắn liệt kê từng khoản thiệt hại do bị thương, mỗi khoản ghi rõ số tiền, cách ra con số đó và chứng từ chứng minh. Nó không phải mẫu đơn bắt buộc của cơ quan nào. Nhưng gần như mọi cuộc thương lượng bồi thường suôn sẻ đều có một tờ giấy như vậy nằm giữa bàn, còn những cuộc kéo dài vô tận thường bắt đầu bằng câu "anh chị muốn bao nhiêu thì nói đi".
Bài này hướng dẫn cách dựng bảng từ chồng hoá đơn, giấy ra viện, bảng lương và tin nhắn rời rạc mà gia đình người bị thương thường có trong tay sau vài tuần điều trị. Cách tính chi tiết từng khoản theo Bộ luật Dân sự có bài riêng trong chuyên mục các khoản bồi thường; ở đây tập trung vào việc gom, sắp xếp và trình bày sao cho bên kia khó bác.
Vì sao nên có bảng yêu cầu trước khi ngồi vào bàn
Khi sức khoẻ bị xâm phạm, pháp luật dân sự cho phép các bên tự thoả thuận mức bồi thường, hình thức và cách trả. Chỉ khi không thoả thuận được mới cần đến hoà giải hay toà án. Nghĩa là con số cuối cùng phần lớn do chính hai bên định đoạt, và bên nào chuẩn bị kỹ hơn thường là bên dẫn dắt cuộc nói chuyện. Một bảng yêu cầu rõ ràng biến câu chuyện từ cảm xúc sang con số, từ "khổ lắm" sang "khoản này bao nhiêu, căn cứ vào đâu".
Bảng còn giúp chính người bị thương. Sau một tai nạn, người ta hay đánh giá thiệt hại theo cảm giác: hoặc đòi một con số tròn rất cao rồi bị bác thẳng, hoặc ngại ngùng nhận một khoản "hỗ trợ" thấp hơn nhiều so với số đã chi. Ngồi cộng từng tờ hoá đơn, từng ngày công bị mất, bạn sẽ thấy thiệt hại thật nằm ở đâu và khoản nào mình có thể nhân nhượng.
Cuối cùng, nếu thương lượng đổ vỡ, chính bảng này và tập chứng từ kèm theo sẽ thành xương sống của hồ sơ hoà giải hoặc đơn khởi kiện. Làm một lần cho cẩn thận thì những bước sau đỡ phải làm lại từ đầu.
Khung bảng yêu cầu: các dòng và các cột nên có
Bảng dưới là khung gợi ý theo các nhóm thiệt hại mà Bộ luật Dân sự liệt kê khi sức khoẻ bị xâm phạm, cộng thêm phần tài sản hư hỏng nếu có. Bạn có thể bỏ dòng không áp dụng, nhưng đừng gộp nhiều khoản vào một dòng.
| Khoản yêu cầu | Gồm những gì | Chứng từ nên có | Ghi chú khi điền |
|---|---|---|---|
| Chi phí cứu chữa, điều trị | Viện phí phần tự trả, thuốc theo đơn, chụp chiếu, xét nghiệm, vật tư, phẫu thuật | Hoá đơn, phiếu thu, bảng kê chi phí của bệnh viện, đơn thuốc | Ghi phần thực trả sau khi trừ phần bảo hiểm y tế đã chi |
| Bồi dưỡng, phục hồi chức năng | Tập vật lý trị liệu, dụng cụ hỗ trợ, bồi dưỡng sức khoẻ theo chỉ định | Phiếu thu cơ sở phục hồi chức năng, chỉ định của bác sĩ | Khoản bồi dưỡng không có hoá đơn thì ghi cách ước tính |
| Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm | Lương, tiền công, doanh thu bị mất trong thời gian nghỉ điều trị | Hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê nhận lương, xác nhận nghỉ việc | Ghi số ngày nghỉ và mức thu nhập làm căn cứ |
| Người chăm sóc | Chi phí hợp lý và thu nhập bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị | Xác nhận nghỉ việc của người chăm sóc, giấy tờ thuê người chăm | Ghi rõ ai chăm, bao nhiêu ngày |
| Chăm sóc lâu dài (nếu có) | Chi phí chăm sóc khi mất khả năng lao động, cần người chăm thường xuyên | Kết luận giám định, chỉ định y khoa | Thường để dòng riêng, có thể đề nghị trả định kỳ |
| Tổn thất về tinh thần | Khoản bù đắp đau đớn, sang chấn | Không cần hoá đơn; kèm mô tả mức độ thương tích | Không thoả thuận được thì có giới hạn tối đa theo lương cơ sở |
| Tài sản hư hỏng | Xe, điện thoại, đồ dùng bị hỏng trong cùng sự việc | Ảnh, báo giá sửa chữa, hoá đơn mua | Tách khỏi phần sức khoẻ để không lẫn |
Cột "ghi chú khi điền" là phần nhiều người bỏ qua nhưng lại quan trọng nhất khi thương lượng: bên kia ít khi cãi con số nếu thấy rõ con số đó sinh ra thế nào.
Chứng từ: loại nào nặng ký, loại nào dễ bị bác
Hoá đơn và phiếu thu của cơ sở khám chữa bệnh. Đây là loại vững nhất. Hãy xin bảng kê chi phí khi ra viện, trong đó tách phần quỹ bảo hiểm y tế chi trả và phần người bệnh tự trả. Bên gây thiệt hại thường chỉ chấp nhận phần bạn thực sự bỏ tiền ra.
Đơn thuốc đi kèm hoá đơn nhà thuốc. Thuốc mua ngoài mà không có đơn hoặc không liên quan tới thương tích rất dễ bị gạch. Giữ đơn thuốc cùng hoá đơn, ghim theo từng đợt khám.
Giấy tờ chứng minh thu nhập. Người làm công ăn lương có bảng lương, sao kê tài khoản và xác nhận của nơi làm việc về số ngày nghỉ. Người làm tự do, buôn bán nhỏ khó hơn: sổ ghi chép bán hàng, tin nhắn đặt hàng, sao kê nhận tiền của vài tháng trước tai nạn giúp chứng minh mức thu nhập bình thường.
Kết luận giám định và giấy ra viện. Hai loại này không trực tiếp ra tiền nhưng là căn cứ cho mức độ thương tích, thời gian điều trị cần thiết và khoản tổn thất tinh thần. Thiếu chúng, mọi con số khác dễ bị nghi ngờ.
Giấy viết tay, lời kể không có đối chứng. Loại này yếu nhất. Không phải vô dụng, nhưng nên có thêm người làm chứng, ảnh chụp hoặc tin nhắn cùng thời điểm để đỡ lời.
Các bước dựng bảng từ đống giấy tờ rời
Thông thường sau vài tuần điều trị, giấy tờ nằm rải rác ở túi áo, ví, điện thoại của nhiều người trong nhà. Làm theo thứ tự dưới đây sẽ đỡ sót:
- Gom toàn bộ giấy tờ về một chỗ, kể cả tờ nhàu, tờ mờ; chụp ảnh từng tờ để phòng mất bản giấy.
- Xếp theo thời gian, từ ngày xảy ra sự việc đến hiện tại, rồi chia vào các nhóm theo khung bảng ở trên.
- Với mỗi nhóm, cộng số tiền và ghi rõ chứng từ nào đứng sau con số; chứng từ đánh số thứ tự để dẫn chiếu.
- Với khoản không có hoá đơn (bồi dưỡng, người nhà nghỉ việc chăm), viết một câu giải thích cách ước tính và chứng cứ gián tiếp.
- Tách riêng các khoản sẽ còn phát sinh: lịch tái khám, đợt tháo nẹp, phẫu thuật lần hai theo chỉ định; ghi là "dự kiến" kèm căn cứ.
- Cộng tổng, rồi đọc lại toàn bảng dưới con mắt của bên kia: khoản nào trông thiếu căn cứ thì bổ sung hoặc ghi chú.
- Lập hai bản: một bản đầy đủ kèm bản chụp chứng từ để đưa bên kia, một bản ghi chú riêng cho mình về những khoản có thể nhân nhượng.
Bản chính của hoá đơn, giấy ra viện nên giữ lại. Khi đưa cho bên kia hay bên bảo hiểm, đưa bản chụp hoặc bản sao, chỉ xuất trình bản chính để đối chiếu.
Ví dụ giả định: bảng yêu cầu sau một ca gãy tay
Ví dụ giả định: anh Bình làm thợ điện tự do ở Đà Nẵng, bị một người đi xe máy ngược chiều tông ngã, gãy xương cẳng tay, nằm viện năm ngày và phải nghỉ làm khoảng hai tháng. Vợ anh nghỉ bán hàng mười ngày để chăm. Sau khi gom giấy tờ, gia đình lập bảng với sáu dòng.
Dòng chi phí điều trị gồm phần viện phí tự trả, thuốc và phim chụp theo bảng kê của bệnh viện. Dòng phục hồi chức năng gồm các buổi tập theo chỉ định, có phiếu thu. Dòng thu nhập bị mất được tính từ mức thu nhập bình quân ba tháng trước tai nạn, chứng minh bằng tin nhắn nhận việc và sao kê chuyển khoản của khách, nhân với số ngày nghỉ mà bác sĩ ghi trong giấy ra viện cộng thời gian hạn chế vận động. Dòng người chăm sóc tính theo thu nhập bình thường của vợ anh trong mười ngày. Dòng tổn thất tinh thần ghi một con số do gia đình đề nghị, kèm mô tả mức độ thương tích. Dòng tài sản là chi phí sửa xe theo báo giá của tiệm.
Điều đáng chú ý trong ví dụ là cột ghi chú. Ở dòng thu nhập, gia đình ghi rõ vì sao chọn bình quân ba tháng thay vì một tháng cao điểm. Ở dòng tổn thất tinh thần, họ ghi rằng đây là con số đề nghị và sẵn sàng trao đổi. Hai dòng ghi chú này khiến bên kia khó nói bảng bị "thổi phồng", đồng thời mở sẵn chỗ để hai bên gặp nhau.
Những khoản hay bị bỏ sót, và những khoản hay bị đẩy quá tay
Bỏ sót làm bạn thiệt; đẩy quá tay làm cả bảng mất uy tín. Hai danh sách dưới là những chỗ thường gặp nhất:
- Bỏ sót: tiền đi lại tái khám, gửi xe ở bệnh viện, thuê người chở khi chưa tự đi được, nếu có chứng từ hoặc ghi chép hợp lý.
- Bỏ sót: thu nhập của người chăm sóc, nhất là khi người chăm là vợ, chồng hoặc con đang đi làm.
- Bỏ sót: chi phí điều trị còn tiếp diễn theo chỉ định, ví dụ phẫu thuật tháo dụng cụ kết hợp xương.
- Đẩy quá tay: tính thu nhập theo tháng cao nhất trong năm thay vì mức bình quân có chứng minh.
- Đẩy quá tay: đưa thuốc bổ, thực phẩm chức năng không có chỉ định vào chi phí điều trị.
- Đẩy quá tay: tổn thất tinh thần ghi con số rất lớn mà không gắn với mức độ thương tích; khi không thoả thuận được, pháp luật đặt giới hạn tối đa bằng một bội số của mức lương cơ sở, nên con số vượt xa giới hạn đó chỉ làm bên kia mất thiện chí.
Một bảng "vừa đủ và có căn cứ" thường đi nhanh hơn một bảng "đòi cao để còn bị trả giá". Bạn vẫn có quyền đưa ra mức đề nghị, chỉ cần mỗi con số có chỗ dựa.
Gửi bảng cho bên kia: hình thức và lời lẽ
Bảng yêu cầu nên đi kèm một văn bản ngắn: ai là người bị thương, sự việc xảy ra ngày nào ở đâu, tình trạng điều trị hiện tại, tổng số tiền đề nghị, và mong muốn gặp để trao đổi vào một khoảng thời gian cụ thể. Lời lẽ bình thản, không đe doạ, không kể lể dài. Bên gây thiệt hại đọc một văn bản tử tế thường dễ ngồi lại hơn đọc một tràng trách móc.
Gửi bằng cách để lại dấu vết: gửi bưu điện có báo phát, gửi qua tin nhắn kèm ảnh chụp, hoặc trao tay và nhờ ký nhận vào một bản. Nếu bên kia có công ty bảo hiểm hoặc là doanh nghiệp, gửi cả cho bộ phận phụ trách. Dấu vết này về sau chứng minh bạn đã chủ động yêu cầu, có ích khi tranh chấp phải đưa ra hoà giải hoặc toà án.
Đừng gửi bản gốc chứng từ, đừng gửi khi chưa đọc lại số liệu, và đừng ghi vào văn bản những câu kiểu "đây là con số cuối cùng" nếu bạn chưa thật sự định như vậy. Cửa để thương lượng nên còn mở.
Câu hỏi thường gặp
Bảng yêu cầu bồi thường có cần theo mẫu của cơ quan nào không?
Không có mẫu bắt buộc cho việc thương lượng giữa hai bên. Bạn tự lập, miễn rõ ràng: từng khoản, số tiền, căn cứ và chứng từ. Khi đưa ra hoà giải hay khởi kiện, nội dung bảng sẽ được chuyển vào đơn theo yêu cầu của nơi tiếp nhận.
Mất hoá đơn viện phí thì có đòi được khoản đó không?
Vẫn có thể, nhưng khó hơn. Bạn nên xin bệnh viện cấp lại bảng kê chi phí hoặc bản sao chứng từ thanh toán, đối chiếu sao kê tài khoản nếu đã chuyển khoản. Khoản nào không còn gì chứng minh thì ghi rõ cách ước tính và chuẩn bị tinh thần bị trả giá.
Người bị thương làm nghề tự do không có bảng lương thì chứng minh thu nhập thế nào?
Dùng những gì phản ánh thu nhập bình thường trước sự việc: sổ ghi chép bán hàng, tin nhắn nhận việc, sao kê nhận tiền vài tháng, xác nhận của người thuê thường xuyên. Không chứng minh được thì thường lấy mức tiền công phổ biến của công việc cùng loại ở địa phương làm tham chiếu.
Có nên ghi luôn các chi phí điều trị sẽ phát sinh sau này vào bảng không?
Nên ghi, nhưng tách riêng và đánh dấu là dự kiến, kèm chỉ định của bác sĩ. Nếu hai bên chưa thống nhất được khoản này, có thể thoả thuận để mở và thanh toán khi thực tế phát sinh, tránh ép một con số ước đoán.
Bên kia đòi xem bản gốc hoá đơn thì có đưa không?
Bạn có thể xuất trình bản gốc để họ đối chiếu ngay tại chỗ, rồi giữ lại. Bản giao cho họ là bản chụp hoặc bản sao. Bản gốc là chứng cứ quan trọng nếu sau này phải đưa vụ việc ra hoà giải hoặc toà án.
Bảo hiểm y tế đã trả một phần viện phí thì có được đòi bên gây thiệt hại phần đó không?
Thông thường bạn chỉ đòi phần mình thực sự bỏ tiền ra. Phần quỹ bảo hiểm y tế đã chi không phải là chi phí của bạn. Hãy xin bảng kê có tách hai phần này để con số rõ ràng ngay từ đầu.