Khi bạn nộp đơn khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại về sức khoẻ, trước khi toà án thụ lý, bạn sẽ được thông báo về quyền chọn hoà giải tại toà án. Nếu bạn và bên bị kiện đều đồng ý, một hoà giải viên sẽ giúp hai bên thương lượng; thoả thuận thành sẽ được thẩm phán xem xét để ra quyết định công nhận, có giá trị thi hành như một phán quyết.
Với vụ đòi bồi thường thương tích, kênh này thường hợp ở chỗ các con số đã khá rõ (hoá đơn, kết luận giám định, thu nhập), điều còn vướng chủ yếu là mức tổn thất tinh thần, phần lỗi và cách trả. Bài này đi qua từng bước, cách chuẩn bị, và những điều nên cân nhắc trước khi gật đầu.
Hoà giải tại toà án khác gì xét xử
Xét xử là thẩm phán nghe hai bên, xem chứng cứ rồi ra bản án, bên nào không đồng ý có thể kháng cáo. Hoà giải tại toà án là việc diễn ra trước khi toà thụ lý vụ án: một hoà giải viên, thường là người có nhiều năm làm nghề pháp lý như thẩm phán, kiểm sát viên đã nghỉ hưu, luật sư hay người có uy tín và hiểu biết, giúp hai bên tự tìm thoả thuận. Hoà giải viên không ra phán quyết.
Điểm mạnh của kênh này là kết hợp hai thứ: sự mềm dẻo của thương lượng và giá trị pháp lý của toà án. Nếu hai bên thoả thuận được, thẩm phán sẽ xem xét để ra quyết định công nhận; quyết định này có hiệu lực và được thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự, không phải chờ qua các cấp xét xử.
Điểm cần nhớ: hoà giải tại toà án là tự nguyện. Người khởi kiện có thể từ chối; bên bị kiện cũng có thể từ chối. Khi đó vụ việc chuyển sang thủ tục thụ lý và giải quyết theo tố tụng dân sự như bình thường.
Từ lúc nộp đơn tới phòng hoà giải
Trình tự dưới đây là khung chung theo pháp luật về hoà giải, đối thoại tại toà án; chi tiết về mẫu đơn và thời hạn nên hỏi bộ phận tiếp nhận của toà án nơi bạn nộp.
- Nộp đơn khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại về sức khoẻ cùng tài liệu chứng cứ tới toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền.
- Toà án thông báo cho bạn về quyền lựa chọn hoà giải; bạn trả lời có đồng ý hay không.
- Nếu bạn đồng ý, toà án chỉ định hoặc để các bên chọn hoà giải viên trong danh sách; hoà giải viên liên hệ bên bị kiện để hỏi ý kiến.
- Bên bị kiện đồng ý thì hoà giải viên tổ chức phiên hoà giải; có thể gặp riêng từng bên trước hoặc trong phiên.
- Nếu đạt thoả thuận, có buổi ghi nhận kết quả với sự tham gia của thẩm phán; sau đó thẩm phán xem xét và ra quyết định công nhận hoặc không công nhận.
- Nếu không đạt thoả thuận hoặc một bên rút lui, toà án tiếp tục thụ lý đơn và giải quyết theo thủ tục tố tụng.
Toàn bộ quá trình này thường nhanh hơn một vụ án đi đủ các bước, nhưng cũng có thời hạn luật định; nếu kéo dài quá, vụ việc sẽ chuyển sang thụ lý.
Chuẩn bị cho phiên hoà giải vụ thương tích
Bảng yêu cầu có chứng từ. Hoà giải viên làm việc nhanh hơn nhiều khi thấy từng khoản rõ ràng. Mang theo bảng yêu cầu, bản chụp hoá đơn, giấy ra viện, kết luận giám định, giấy tờ thu nhập.
Biết phần nào là cứng, phần nào mềm. Như khi tự thương lượng, chi phí điều trị và thu nhập có chứng minh là phần nên giữ; tổn thất tinh thần, chi phí ước tính là phần có thể nhân nhượng. Biết trước giới hạn của mình để không quyết vội trong phòng.
Tính tới phần chưa biết. Nếu bác sĩ còn chỉ định điều trị tiếp hay có nguy cơ di chứng, chuẩn bị đề xuất điều khoản cho phần phát sinh, thay vì chốt một con số đóng.
Ai có quyền quyết ở bên kia. Nếu bên bị kiện là doanh nghiệp, hỏi trước người đến phiên hoà giải có giấy uỷ quyền đủ để chốt không. Nếu có công ty bảo hiểm liên quan, hỏi xem phần bảo hiểm chi trả đã rõ chưa, để tránh thoả thuận rồi lại phải chờ.
Người đi cùng. Người bị thương có thể nhờ người thân hoặc người đại diện theo uỷ quyền tham gia. Nếu người bị thương là người chưa thành niên hoặc không tự tham gia được, người đại diện theo pháp luật sẽ làm thay.
Phiên hoà giải diễn ra ra sao
Phiên hoà giải thường diễn ra ở phòng hoà giải của toà án, không phải phòng xử án. Không có vành móng ngựa, không có công khai như phiên toà. Hoà giải viên mở đầu bằng việc giải thích nguyên tắc: tự nguyện, bình đẳng, bảo mật; sau đó mời từng bên trình bày ngắn gọn yêu cầu và quan điểm.
Hoà giải viên có thể gặp riêng từng bên. Trong phiên riêng, bạn được nói thẳng những điều khó nói trước mặt bên kia: lo lắng về chi phí điều trị tiếp theo, mức nào thì có thể chấp nhận. Hoà giải viên không được tiết lộ cho bên kia những gì bạn muốn giữ kín.
Một nguyên tắc quan trọng: thông tin, tài liệu các bên trình bày trong quá trình hoà giải nhìn chung được giữ bí mật và không được dùng làm chứng cứ khi vụ việc chuyển sang giải quyết theo tố tụng, trừ những trường hợp luật quy định. Điều này giúp các bên dám đưa ra đề nghị nhân nhượng mà không sợ bị dùng để chống lại mình nếu hoà giải không thành.
So sánh các kênh giải quyết bồi thường thương tích
Hoà giải tại toà án chỉ là một trong vài lựa chọn. Bảng dưới đặt nó cạnh các kênh khác để bạn dễ chọn.
| Tiêu chí | Tự thương lượng | Hoà giải ở cơ sở | Hoà giải tại toà án | Xét xử |
|---|---|---|---|---|
| Ai đứng giữa | Không ai | Hoà giải viên của thôn, tổ dân phố | Hoà giải viên do toà án quản lý | Thẩm phán, hội đồng xét xử |
| Chi phí với các bên | Gần như không | Thông thường không trả tiền hoà giải viên | Nguyên tắc do nhà nước bảo đảm, trừ một số trường hợp | Theo quy định về án phí; người đòi bồi thường về sức khoẻ thuộc diện được miễn án phí |
| Giá trị kết quả | Thoả thuận dân sự | Tự nguyện thực hiện, có thể yêu cầu toà công nhận | Quyết định công nhận, thi hành được | Bản án, có thể bị kháng cáo |
| Tính riêng tư | Cao | Cao | Cao, thông tin được bảo mật | Thường xét xử công khai |
| Phù hợp khi | Hai bên còn thiện chí | Vụ nhỏ, người cùng khu dân cư | Có tranh chấp nhưng còn khả năng thoả thuận | Không thể thoả thuận |
Về miễn án phí, đây là nguyên tắc chung với người yêu cầu bồi thường về tính mạng, sức khoẻ; bạn vẫn nên đối chiếu quy định hiện hành khi nộp đơn.
Kết quả: thành thì sao, không thành thì sao
Nếu hai bên thoả thuận được, nội dung được ghi vào biên bản ghi nhận kết quả hoà giải thành. Thẩm phán xem xét: các bên có tự nguyện không, có đủ năng lực không, nội dung có trái pháp luật, đạo đức xã hội hay ảnh hưởng tới người khác không. Đủ điều kiện thì toà ra quyết định công nhận. Quyết định này có hiệu lực pháp luật, không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm; chỉ có thể bị xem xét lại theo thủ tục riêng khi có căn cứ luật định, ví dụ thoả thuận bị lừa dối, đe doạ.
Nếu bên phải trả không thực hiện, bạn có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành, giống như với một bản án. Đây là lợi thế lớn so với thoả thuận tự lập.
Nếu hoà giải không thành, toà án tiếp tục thụ lý đơn khởi kiện. Thời gian đã dành cho hoà giải không phải là phí: bạn đã hiểu rõ hơn quan điểm của bên kia, biết được điểm nào hai bên gần nhau, và có thể tiếp tục thương lượng song song trong quá trình giải quyết vụ án, bởi pháp luật tố tụng vẫn khuyến khích hoà giải ở các giai đoạn sau.
Khi nào nên cân nhắc kỹ trước khi chốt
Thương tích nặng, có di chứng lâu dài hoặc người bị thương mất phần lớn khả năng lao động là những vụ mà con số bồi thường lớn và có thể kéo dài nhiều năm, ví dụ chi phí chăm sóc thường xuyên. Một thoả thuận được công nhận khó thay đổi về sau, vì vậy nên hiểu thật rõ mình đang chốt những gì, đặc biệt là có điều khoản cho phần phát sinh hay không.
Một điểm hay bị xem nhẹ là thời gian. Hoà giải tại toà án có thời hạn luật định, có thể gia hạn khi các bên đồng ý, nhưng không kéo dài vô hạn. Nếu bạn còn đang chờ kết luận giám định hay chưa biết phác đồ điều trị tiếp theo, hãy cân nhắc đề nghị hoà giải viên sắp xếp phiên chính sau khi có đủ thông tin, hoặc chấp nhận chốt phần đã rõ và để mở phần chưa rõ bằng một điều khoản cụ thể. Chốt toàn bộ khi trong tay còn thiếu giấy tờ quan trọng là cách dễ khiến người bị thương thiệt nhất, bởi sau khi có quyết định công nhận, cửa để quay lại gần như đã đóng.
Tương tự, nếu vụ việc còn có phần hình sự đang được giải quyết, hoặc có nhiều người cùng gây thiệt hại, nhiều công ty bảo hiểm liên quan, việc thoả thuận cần được xem xét kỹ để không bỏ sót ai, khoản nào. Trong những tình huống như vậy, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc nhờ một người làm nghề pháp lý đọc lại dự thảo thoả thuận trước khi ký biên bản ghi nhận kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải hoà giải tại toà án trước khi toà thụ lý vụ đòi bồi thường thương tích không?
Không bắt buộc. Toà án thông báo quyền lựa chọn, người khởi kiện và bên bị kiện đều có thể từ chối. Khi đó vụ việc được thụ lý và giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
Hoà giải tại toà án có mất phí không?
Về nguyên tắc chi phí hoà giải tại toà án do nhà nước bảo đảm, các bên không phải trả thù lao cho hoà giải viên. Một số chi phí phát sinh theo lựa chọn riêng của các bên, như tổ chức ngoài trụ sở toà án, có thể do các bên chịu. Nên hỏi rõ khi nộp đơn.
Những gì đã nói trong phiên hoà giải có bị dùng làm chứng cứ nếu sau đó ra toà không?
Nhìn chung, thông tin, tài liệu các bên đưa ra trong quá trình hoà giải được giữ bí mật và không được dùng làm chứng cứ khi giải quyết vụ án, trừ một số trường hợp pháp luật quy định. Điều này giúp các bên thoải mái đưa ra đề nghị.
Đã có quyết định công nhận hoà giải thành mà vết thương biến chứng thì có đòi thêm được không?
Quyết định công nhận có hiệu lực ngay và rất khó thay đổi. Nếu thoả thuận có điều khoản cho phần điều trị phát sinh, bạn làm theo điều khoản đó. Nếu không, việc đòi thêm phụ thuộc vào tình huống cụ thể, nên tham khảo người có chuyên môn pháp lý.
Bên bị kiện là công ty thì ai đi hoà giải?
Người đại diện theo pháp luật của công ty hoặc người được uỷ quyền hợp lệ. Bạn nên đề nghị người đến có quyền quyết định về mức và cách trả, để không phải chờ "xin ý kiến cấp trên" sau mỗi phiên.
Hoà giải tại toà khác gì hoà giải trong quá trình giải quyết vụ án?
Hoà giải tại toà án theo pháp luật về hoà giải, đối thoại diễn ra trước khi thụ lý, do hoà giải viên thực hiện. Hoà giải trong quá trình giải quyết vụ án do thẩm phán tiến hành sau khi đã thụ lý, theo thủ tục tố tụng dân sự. Cả hai đều có thể dẫn tới quyết định công nhận sự thoả thuận.