Khi tài xế của một công ty gây tai nạn trong lúc đang làm việc được giao, người bị thương có thể yêu cầu chính công ty bồi thường; công ty trả xong mới đòi lại tài xế nếu tài xế có lỗi. Đây là nguyên tắc về trách nhiệm của pháp nhân và của người thuê người làm công trong Bộ luật Dân sự 2015. Nó giúp người bị thương không phải đuổi theo một cá nhân có khi không đủ tiền trả.
Với tài xế xe công nghệ và người giao hàng qua ứng dụng, câu trả lời rối hơn, vì quan hệ giữa họ với nền tảng không phải lúc nào cũng là quan hệ lao động. Xe thường là của chính tài xế. Bài này đi qua từng tình huống: xe công ty do nhân viên lái, xe của nhân viên dùng chạy việc công ty, tài xế công nghệ đang chở khách hay đang chạy rỗng, và những giấy tờ bạn nên xin để biết đúng người cần đòi.
Vì sao người bị thương nên xác định đúng “người phải trả”
Sau một vụ va chạm, người đứng trước mặt bạn là tài xế. Nhưng người có nghĩa vụ bồi thường theo luật có thể là một người khác: doanh nghiệp đã giao việc cho tài xế, chủ sở hữu chiếc xe, hoặc cả hai. Đòi sai người không làm mất quyền của bạn, nhưng làm mất thời gian, và đôi khi khiến bạn ký thoả thuận với một người không có khả năng thực hiện.
Doanh nghiệp vận tải, công ty giao hàng, công ty có đội xe đưa đón nhân viên thường có tài sản, có bảo hiểm và có bộ phận xử lý sự cố. Một cá nhân tài xế, nhất là người mới vào nghề, thường không có tiền để bồi thường một ca thương tích nặng. Vì vậy biết được công ty có phải chịu trách nhiệm hay không là câu hỏi đầu tiên đáng trả lời.
Câu trả lời phụ thuộc vào ba dữ kiện: tài xế có quan hệ gì với doanh nghiệp, chiếc xe thuộc về ai, và lúc xảy ra tai nạn tài xế đang làm việc được giao hay đang đi việc riêng. Ba dữ kiện này nằm rải rác trong giấy đăng ký xe, đồng phục, lệnh vận chuyển, ứng dụng trên điện thoại tài xế, và lời khai của chính tài xế. Phần dưới đi qua từng tình huống thường gặp.
Tài xế là nhân viên, đang làm việc được giao
Doanh nghiệp bồi thường trước. Pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Cá nhân, pháp nhân thuê người làm công cũng phải bồi thường thiệt hại do người làm công gây ra khi thực hiện công việc được giao. Bạn có quyền gửi yêu cầu thẳng tới doanh nghiệp, không bắt buộc phải đòi tài xế trước.
“Nhiệm vụ được giao” hiểu thế nào. Tài xế lái xe tải đi giao hàng theo lệnh, tài xế đưa đón giám đốc, nhân viên kinh doanh lái xe công ty đi gặp khách đều là đang làm việc được giao. Tài xế lấy xe công ty đi đám cưới bạn vào cuối tuần mà không được phép thì không còn là nhiệm vụ được giao; khi đó trách nhiệm nghiêng về người lái và về nghĩa vụ quản lý xe của chủ xe.
Doanh nghiệp đòi lại tài xế. Sau khi bồi thường, doanh nghiệp có quyền yêu cầu người có lỗi hoàn trả một khoản tiền theo quy định. Việc đó là chuyện nội bộ giữa doanh nghiệp và tài xế, thường đi theo quy định về bồi thường trong quan hệ lao động. Người bị thương không phải chờ chuyện nội bộ ấy xong mới được nhận tiền.
Tài xế vẫn có thể bị xử lý riêng. Nếu vụ tai nạn đủ dấu hiệu tội phạm, tài xế chịu trách nhiệm hình sự cá nhân; doanh nghiệp không “gánh” phần hình sự. Phần dân sự trong vụ án có thể được giải quyết cùng, và doanh nghiệp có thể tham gia với tư cách người có nghĩa vụ bồi thường.
Bảng tình huống: ai là người bạn nên gửi yêu cầu bồi thường
Bảng dưới gom những tình huống hay gặp. Cột cuối là hướng xử lý thường được áp dụng; vụ cụ thể có thể khác tuỳ giấy tờ và lời khai.
| Tình huống | Xe thuộc về ai | Hướng đòi bồi thường |
|---|---|---|
| Tài xế xe tải của công ty vận tải đang chạy chuyến | Công ty | Gửi yêu cầu tới công ty; công ty có thể đòi lại tài xế có lỗi |
| Nhân viên lái ô tô công ty đi gặp khách theo phân công | Công ty | Gửi yêu cầu tới công ty |
| Nhân viên dùng xe máy của mình đi giao hàng cho cửa hàng | Nhân viên | Có thể yêu cầu chủ cửa hàng (người thuê làm công) và cả nhân viên |
| Tài xế lấy xe công ty đi việc riêng không được phép | Công ty | Người lái chịu chính; chủ xe có thể liên đới nếu có lỗi để xe bị dùng trái phép |
| Tài xế xe công nghệ đang chở khách bằng xe của mình | Tài xế | Yêu cầu tài xế (chủ xe); xem thêm vai trò của nền tảng nếu nền tảng là đơn vị kinh doanh vận tải |
| Tài xế xe công nghệ đang chạy rỗng, chưa nhận chuyến | Tài xế | Thường như một người đi đường bình thường: yêu cầu tài xế và bảo hiểm xe của họ |
| Xe của doanh nghiệp cho thuê kèm người lái | Doanh nghiệp cho thuê | Gửi yêu cầu tới doanh nghiệp đang quản lý người lái |
Trong mọi tình huống, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chiếc xe gây tai nạn là một nguồn chi trả riêng. Bạn nên xin ngay thông tin giấy chứng nhận bảo hiểm của xe, bất kể người phải bồi thường cuối cùng là ai.
Tài xế xe công nghệ và người giao hàng qua ứng dụng
Phần lớn nền tảng gọi xe và giao hàng ký với tài xế một hợp đồng hợp tác hoặc thoả thuận sử dụng dịch vụ, gọi tài xế là “đối tác” chứ không phải nhân viên. Xe là của tài xế, xăng do tài xế trả, giờ chạy do tài xế chọn. Nếu đúng là quan hệ như vậy, nền tảng không phải người thuê làm công theo nghĩa thông thường, và trách nhiệm chính với người đi đường bị thương thuộc về tài xế với tư cách người điều khiển và thường là chủ của chiếc xe.
Tuy nhiên, câu chuyện không dừng ở cái tên trong hợp đồng. Pháp luật lao động nhìn vào nội dung thực tế: có trả lương, có điều hành, có giám sát hay không. Pháp luật vận tải lại có quy định riêng về đơn vị kinh doanh vận tải, trong đó một số nền tảng đăng ký hoạt động như đơn vị kinh doanh vận tải bằng xe ô tô và phải chịu trách nhiệm tương ứng. Vì thế vai trò của nền tảng trong từng vụ cần được xem trên giấy tờ cụ thể, không có câu trả lời chung cho mọi ứng dụng.
Với hành khách đang ngồi trên xe, có thêm một lớp quan hệ: hợp đồng vận chuyển. Khi hành khách bị thương, bên vận chuyển phải bồi thường theo quy định về hợp đồng vận chuyển hành khách, và xe kinh doanh vận tải hành khách phải có bảo hiểm trách nhiệm dân sự đối với hành khách. Phần này có bài riêng về hành khách bị thương trên xe khách, xe buýt, taxi.
Với bạn là người đi đường bị tài xế công nghệ tông, cách thực tế là: yêu cầu tài xế và bảo hiểm của chiếc xe trước; đồng thời gửi phản ánh tới nền tảng qua kênh hỗ trợ trong ứng dụng, đề nghị họ cho biết tài xế có đang thực hiện chuyến hay không và nền tảng có chính sách hỗ trợ sự cố nào. Một số nền tảng có mua bảo hiểm tai nạn cho chuyến đi; quyền lợi đó tuỳ chính sách từng nơi và không thay cho nghĩa vụ bồi thường của người gây tai nạn.
Giấy tờ và thông tin nên xin ngay tại hiện trường hoặc trong vài ngày đầu
Những thứ dưới đây giúp bạn biết tài xế có đang làm việc cho ai không. Nếu bạn đang nằm viện, nhờ người nhà làm thay và ghi lại ngày giờ xin được.
- Biển số xe và ảnh chụp giấy đăng ký xe hoặc thông tin chủ xe trong biên bản của công an.
- Họ tên, số giấy tờ tuỳ thân của tài xế như ghi trong biên bản.
- Thông tin giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của xe: tên doanh nghiệp bảo hiểm, thời hạn.
- Dấu hiệu làm việc cho doanh nghiệp: đồng phục, thùng hàng, tên công ty sơn trên xe, lệnh vận chuyển, phiếu giao hàng mà tài xế đang mang.
- Với tài xế công nghệ: ảnh màn hình chuyến đi đang thực hiện (nếu tài xế đồng ý cho chụp) hoặc thời điểm nhận chuyến, mã chuyến.
- Tên và cách liên hệ người quản lý trực tiếp của tài xế, nếu tài xế cho biết.
- Lời khai của tài xế về việc đang đi đâu, làm gì, ghi trong biên bản làm việc với công an.
Nếu doanh nghiệp từ chối với lý do “tài xế tự ý”, hãy yêu cầu họ trả lời bằng văn bản và nêu căn cứ. Những tài liệu như lịch phân công, lệnh điều xe, dữ liệu thiết bị giám sát hành trình là thứ doanh nghiệp có, còn bạn thì không; khi kiện, bạn có thể đề nghị toà yêu cầu họ cung cấp.
Trình tự đòi bồi thường khi người gây tai nạn đang chạy việc cho doanh nghiệp
Trình tự dưới đây dành cho trường hợp đã có dấu hiệu rõ tài xế đang làm việc được giao.
- Lập bảng thiệt hại có chứng từ: hoá đơn viện phí, đơn thuốc, giấy ra viện, xác nhận thu nhập bị mất, chi phí người chăm sóc, chi phí sửa xe.
- Gửi văn bản yêu cầu bồi thường tới doanh nghiệp, nêu ngày giờ, địa điểm, biển số xe, tên tài xế, các khoản yêu cầu kèm bản sao chứng từ. Gửi bằng cách có xác nhận đã nhận.
- Song song, thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm của chiếc xe và nộp hồ sơ yêu cầu chi trả theo hướng dẫn của họ.
- Gặp đại diện doanh nghiệp để thương lượng; đề nghị họ cử người có thẩm quyền ký kết, không chỉ một nhân viên “ghi nhận ý kiến”.
- Ghi mọi thống nhất vào văn bản thoả thuận có chữ ký của người đại diện hoặc người được uỷ quyền của doanh nghiệp, ghi rõ số tiền, thời hạn trả, cách xử lý nếu thương tật tái phát.
- Nếu doanh nghiệp không trả lời hoặc từ chối, cân nhắc khởi kiện dân sự, trong đó nêu cả doanh nghiệp và tài xế là bị đơn hoặc người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan để toà xác định trách nhiệm.
Trong suốt quá trình, tránh để tài xế và doanh nghiệp đẩy qua đẩy lại. Bạn có quyền chọn đòi doanh nghiệp; việc họ xử lý tài xế ra sao là chuyện của họ.
Góc của doanh nghiệp: chuẩn bị gì để xử lý sự cố đúng mực
Doanh nghiệp có đội xe cũng nên hiểu rằng né tránh thường làm vụ việc tốn kém hơn. Một quy trình rõ ràng giúp cả hai bên: ai trong công ty tiếp nhận sự cố, ai được ký biên bản, bảo hiểm nào đang có hiệu lực cho từng xe, và mức tạm ứng ban đầu do ai quyết.
Khi nhận được yêu cầu của người bị thương, doanh nghiệp nên xác minh nhanh tài xế có đang làm nhiệm vụ không bằng dữ liệu nội bộ, rồi trả lời bằng văn bản. Nếu có tranh cãi về mức lỗi, doanh nghiệp có quyền nêu ý kiến dựa trên hồ sơ công an và dữ liệu thiết bị giám sát hành trình; nhưng tranh cãi về lỗi không phải lý do để bỏ mặc chi phí cấp cứu ban đầu của người bị thương.
Với tài xế, doanh nghiệp nên đưa vào nội quy và hợp đồng lao động cách xử lý khi tài xế có lỗi gây thiệt hại, mức hoàn trả theo quy định của pháp luật lao động, và nghĩa vụ báo cáo ngay khi có va chạm. Tài xế biết trước quy trình thì ít có xu hướng giấu sự cố hoặc tự “dàn xếp” ngoài đường bằng những tờ giấy viết tay không ai kiểm soát.
Câu hỏi thường gặp
Có thể đòi cả công ty và tài xế cùng lúc không?
Bạn có thể gửi yêu cầu tới cả hai và nêu cả hai trong đơn khởi kiện để toà xác định ai chịu trách nhiệm. Nhưng tổng số bạn nhận không vượt quá thiệt hại thực tế. Khi tài xế đang làm việc được giao, thường doanh nghiệp là bên có nghĩa vụ bồi thường trước với bạn.
Tài xế công nghệ nói nền tảng sẽ lo, có nên chờ không?
Đừng chỉ chờ. Hãy hỏi rõ nền tảng có chính sách bảo hiểm hay hỗ trợ sự cố nào, điều kiện ra sao, và đề nghị trả lời bằng văn bản qua kênh hỗ trợ. Song song vẫn lập hồ sơ đòi tài xế và bảo hiểm bắt buộc của xe, vì khoản hỗ trợ của nền tảng, nếu có, thường có giới hạn.
Shipper của cửa hàng nhỏ đi xe riêng tông bạn thì đòi ai?
Nếu người giao hàng đang làm việc theo sự phân công của chủ cửa hàng, chủ cửa hàng có thể là người thuê người làm công và phải bồi thường. Xe là của người giao hàng nên bảo hiểm của xe đó vẫn là một nguồn chi trả. Bạn nên gửi yêu cầu tới cả chủ cửa hàng và người giao hàng.
Công ty nói tài xế đã nghỉ việc nên không liên quan, đúng không?
Việc tài xế nghỉ việc sau tai nạn không xoá trách nhiệm của doanh nghiệp đối với vụ việc xảy ra khi tài xế còn đang làm nhiệm vụ được giao. Điều cần xác định là thời điểm xảy ra tai nạn tài xế có đang làm việc cho công ty hay không. Hãy yêu cầu công ty trả lời bằng văn bản.
Xe công ty đứng tên giám đốc cá nhân thì sao?
Khi đó chủ sở hữu xe là giám đốc với tư cách cá nhân, còn người giao việc có thể là công ty. Trách nhiệm có thể đặt ra cho công ty với tư cách người giao nhiệm vụ và cho chủ xe với tư cách chủ nguồn nguy hiểm cao độ. Bạn nên nêu cả hai trong yêu cầu và để các bên tự làm rõ.
Doanh nghiệp đòi lại tiền từ tài xế có ảnh hưởng gì tới bạn không?
Không. Quan hệ hoàn trả giữa doanh nghiệp và tài xế là chuyện nội bộ sau khi doanh nghiệp đã bồi thường cho bạn. Bạn không phải chờ chuyện đó xong, cũng không cần ký giấy tờ gì liên quan tới việc doanh nghiệp xử lý tài xế.