Bản án buộc bồi thường có hiệu lực mà bên kia không tự trả thì người bị thương phải làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành; cơ quan này không tự động thu tiền thay bạn với loại khoản này. Từ lúc có đơn, cơ quan thi hành án ra quyết định, cho thời hạn tự nguyện, xác minh tài sản và áp dụng biện pháp cưỡng chế nếu cần. Phần việc của bạn là nộp đơn đúng lúc và cung cấp thông tin giúp việc thi hành có kết quả.
Bài này đi từ bản án tới tiền thực nhận: chuẩn bị đơn, cách giúp xác minh điều kiện thi hành, các biện pháp cưỡng chế thường gặp, vị trí ưu tiên của tiền bồi thường sức khoẻ khi người phải thi hành nợ nhiều nơi, và nên làm gì khi bị xác định là chưa có điều kiện thi hành. Cơ cấu tổ chức thi hành án dân sự có thay đổi theo đợt sắp xếp bộ máy năm 2025; bạn hỏi đúng đơn vị đang phụ trách địa bàn trước khi nộp.
Từ bản án tới tiền: những mắt xích
Một bản án tuyên bạn được bồi thường chỉ là quyền trên giấy cho tới khi tiền về tay. Chuỗi mắt xích gồm: bản án có hiệu lực, bạn có đơn yêu cầu, cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành, người phải thi hành được thông báo và có thời hạn tự nguyện, xác minh điều kiện thi hành, cưỡng chế nếu cần, rồi chi trả tiền cho bạn. Mắt xích nào đứt, tiền dừng ở đó.
Nhiều người bị thương thắng kiện xong thì nghỉ, chờ bên kia tự mang tiền tới. Có người trả thật, nhưng nhiều trường hợp không. Đơn yêu cầu thi hành án là bước bắt buộc để cơ quan nhà nước vào cuộc; để lâu thì vừa tốn thời gian, vừa có nguy cơ quá thời hiệu yêu cầu thi hành án mà luật đặt ra.
Bạn cũng nên phân biệt hai việc: phần án phí mà bên kia phải nộp cho nhà nước thì cơ quan thi hành án chủ động thi hành; còn khoản tiền bồi thường cho bạn là khoản thi hành theo đơn yêu cầu. Thấy bên kia bị gọi lên nộp án phí không có nghĩa khoản của bạn cũng đang được xử lý.
Nộp đơn yêu cầu thi hành án
Hồ sơ không phức tạp, nhưng thông tin càng đầy đủ thì việc xác minh càng nhanh. Trình tự thường gặp:
- Xin bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật tại toà đã giải quyết; nếu là quyết định công nhận sự thoả thuận thì xin bản quyết định đó.
- Làm đơn yêu cầu thi hành án, ghi họ tên, địa chỉ của bạn và của người phải thi hành; nội dung yêu cầu theo đúng phần quyết định của bản án.
- Ghi trong đơn mọi thông tin bạn biết về tài sản, thu nhập của người phải thi hành: nơi làm việc, tài khoản ngân hàng, xe, nhà đất, cửa hàng đang kinh doanh.
- Nộp đơn kèm bản án tại cơ quan thi hành án dân sự nơi người phải thi hành cư trú, làm việc hoặc có tài sản; có thể nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến nếu đơn vị đó đã triển khai.
- Nhận quyết định thi hành án và theo dõi các thông báo tiếp theo; báo ngay khi bạn đổi địa chỉ hoặc tài khoản nhận tiền.
Nếu bạn ở xa và không tiện đi lại do thương tích, có thể uỷ quyền cho người thân làm đơn và nhận tiền thay. Văn bản uỷ quyền nên ghi rõ phạm vi, đặc biệt quyền nhận tiền, để cơ quan thi hành án không phải hỏi lại.
Giúp xác minh điều kiện thi hành: bạn làm được gì
Chấp hành viên có trách nhiệm xác minh tài sản, thu nhập của người phải thi hành. Nhưng người được thi hành án biết rõ đời sống của bên kia thường lại là nguồn thông tin tốt nhất. Những gì bạn có thể cung cấp:
- Tên và địa chỉ nơi làm việc hiện tại của người phải thi hành, để áp dụng khấu trừ thu nhập.
- Ngân hàng nơi họ có tài khoản, nếu biết qua giao dịch trước đây như lần họ chuyển trả một phần tiền viện phí.
- Thông tin xe đang sử dụng, cửa hàng hoặc quầy hàng đang kinh doanh, tài sản đứng tên họ mà bạn biết.
- Dấu hiệu tẩu tán: rao bán nhà, sang tên xe sau khi có bản án, chuyển tài sản cho người thân.
- Thông tin thay đổi chỗ ở, đi làm ăn xa, để chấp hành viên phối hợp xác minh tại nơi mới.
Luật cũng cho phép người được thi hành án tự xác minh hoặc thuê văn phòng thừa phát lại xác minh điều kiện thi hành, rồi cung cấp kết quả cho cơ quan thi hành án. Đây là lựa chọn có chi phí, không bắt buộc. Dù tự tìm hiểu, bạn không được dùng cách trái phép như theo dõi, đe doạ hay thu thập dữ liệu cá nhân trái pháp luật.
Các biện pháp cưỡng chế thường gặp với khoản tiền bồi thường
Hết thời hạn tự nguyện mà người phải thi hành có điều kiện nhưng không trả, chấp hành viên áp dụng biện pháp cưỡng chế theo luật. Biện pháp được chọn tuỳ loại tài sản, thu nhập mà người đó có.
| Biện pháp | Áp dụng khi | Lưu ý với người bị thương |
|---|---|---|
| Khấu trừ tiền trong tài khoản | Người phải thi hành có tiền gửi ngân hàng | Nhanh nhất nếu bạn biết ngân hàng của họ |
| Trừ vào thu nhập (tiền lương, tiền công, lương hưu) | Người phải thi hành có thu nhập ổn định | Phù hợp với khoản lớn trả dần hoặc khoản định kỳ |
| Thu tiền từ hoạt động kinh doanh | Người phải thi hành có cửa hàng, cơ sở kinh doanh | Cần thông tin về nơi kinh doanh |
| Thu tiền, giấy tờ có giá đang do người khác giữ | Bên thứ ba đang giữ tiền của người phải thi hành | Ví dụ khoản tiền người khác nợ họ |
| Kê biên, xử lý tài sản | Có nhà đất, xe hoặc tài sản giá trị | Mất thời gian định giá, đấu giá; tiền về sau cùng |
Nếu người phải thi hành cố tình không chấp hành bản án dù có điều kiện, hành vi đó có thể bị xử phạt hành chính, và trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định về tội không chấp hành án. Bạn có thể đề nghị cơ quan thi hành án xem xét khi có dấu hiệu này.
Tiền bồi thường sức khoẻ được ưu tiên khi bên kia nợ nhiều nơi
Nhóm ưu tiên. Khi số tiền thu được của người phải thi hành không đủ trả cho tất cả các khoản, luật thi hành án dân sự xếp thứ tự thanh toán. Theo quy định đang áp dụng, tiền cấp dưỡng, tiền lương, tiền công lao động, trợ cấp mất sức lao động và tiền bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tổn thất về tinh thần nằm trong nhóm được thanh toán trước, trước cả án phí và các khoản nợ thông thường khác.
Ý nghĩa thực tế. Nếu người gây thương tích cho bạn cùng lúc nợ ngân hàng, nợ tiền hàng theo các bản án khác, khoản của bạn thường được thanh toán sớm hơn từ số tiền cơ quan thi hành án thu được, trừ phần tài sản đang bảo đảm cho khoản vay theo quy định riêng.
Cùng nhóm thì chia theo tỷ lệ. Nếu có nhiều người cùng thuộc nhóm ưu tiên, ví dụ hai nạn nhân của cùng một vụ tai nạn, số tiền thu được chia theo tỷ lệ số tiền mỗi người được hưởng.
Phí thi hành án. Người được thi hành án thường phải chịu phí thi hành án trên số tiền thực nhận, nhưng có những khoản thuộc diện không thu hoặc được miễn, giảm. Bạn hỏi cơ quan thi hành án khoản bồi thường sức khoẻ của mình áp dụng thế nào trước khi nhận tiền.
Khi bị xác định chưa có điều kiện thi hành
Nếu kết quả xác minh cho thấy người phải thi hành không có tài sản, không có thu nhập hoặc thu nhập chỉ đủ sinh hoạt tối thiểu, cơ quan thi hành án ra quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án và đưa tên người đó vào danh sách công khai. Điều này không xoá nghĩa vụ; nó chỉ có nghĩa là tạm thời chưa thu được.
Theo quy định, chấp hành viên phải định kỳ xác minh lại. Bạn không cần chờ: bất cứ khi nào biết người phải thi hành có việc làm mới, mua xe, nhận thừa kế hay mở cửa hàng, hãy báo ngay bằng văn bản cho cơ quan thi hành án để họ tiếp tục thi hành. Thông tin của người bị thương nhiều khi là thứ làm hồ sơ "đứng im" chuyển động trở lại.
Ví dụ giả định: bà N. ở An Giang thắng kiện người đi xe máy gây tai nạn cho mình. Người này không có tài sản, bị xác định chưa có điều kiện thi hành. Hai năm sau, bà biết anh ta đi làm công nhân có hợp đồng ở Đồng Nai. Bà báo cơ quan thi hành án nơi đang giữ hồ sơ; việc thi hành được tiếp tục, có thể uỷ thác sang nơi anh ta làm việc để khấu trừ thu nhập hằng tháng. Thoả thuận trả dần giữa hai bên, nếu có, cũng nên lập văn bản và báo cho cơ quan thi hành án ghi nhận.
Những việc nên tránh trong lúc chờ thi hành
Giai đoạn thi hành án dễ làm người bị thương sốt ruột, nhất là khi chi phí điều trị vẫn tiếp diễn. Một số phản ứng tự nhiên lại khiến việc thu tiền khó hơn hoặc gây rắc rối pháp lý cho chính bạn:
- Tự ý giữ xe, điện thoại hay tài sản khác của người phải thi hành để "xiết nợ"; việc giữ tài sản trái phép có thể khiến bạn bị xử lý.
- Đăng thông tin cá nhân, hình ảnh của người phải thi hành lên mạng xã hội kèm lời lẽ xúc phạm; ngoài nguy cơ bị kiện ngược, nó còn làm bên kia càng né tránh.
- Nhận tiền trực tiếp mà không lập biên nhận hoặc không báo cơ quan thi hành án; về sau rất khó chứng minh số đã nhận, số còn thiếu.
- Ký giấy "đã nhận đủ, không còn yêu cầu" khi mới nhận một phần, vì hy vọng phần còn lại sẽ được trả sau.
- Bỏ mặc hồ sơ sau khi có quyết định chưa có điều kiện thi hành, không cập nhật thông tin mới về tài sản, thu nhập của bên kia.
- Nộp đơn yêu cầu cùng lúc ở nhiều cơ quan thi hành án khác nhau cho cùng một bản án, gây chồng chéo.
Mọi đề nghị, thoả thuận, khoản tiền nhận được trong giai đoạn này nên đi qua cơ quan thi hành án hoặc ít nhất được báo cho cơ quan này bằng văn bản. Đó là cách để hồ sơ của bạn luôn khớp với thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Bản án có hiệu lực rồi, bên kia hứa sẽ trả thì có nên chờ thay vì nộp đơn thi hành án?
Bạn có thể cho một khoảng thời gian ngắn, nhưng không nên chờ vô hạn. Đơn yêu cầu thi hành án không làm mất cơ hội tự nguyện trả; sau khi có quyết định thi hành, bên kia vẫn được thời hạn tự nguyện. Chờ quá lâu còn có nguy cơ quá thời hiệu yêu cầu.
Người phải thi hành nói không có tiền, chỉ trả được ít mỗi tháng thì sao?
Hai bên có thể thoả thuận trả dần và báo cơ quan thi hành án ghi nhận. Nếu họ vi phạm thoả thuận, bạn yêu cầu thi hành phần còn lại theo bản án. Nên ghi rõ số tiền, ngày trả mỗi đợt và hậu quả khi chậm trả.
Có được tự đến nơi làm việc của người phải thi hành để đòi tiền không?
Bạn có thể liên hệ bình thường, nhưng không được gây áp lực bằng cách đe doạ, bêu riếu hay làm ảnh hưởng tới người khác. Cách hiệu quả và an toàn là cung cấp thông tin nơi làm việc cho cơ quan thi hành án để họ ra quyết định khấu trừ thu nhập.
Người phải thi hành đã sang tên nhà cho người thân sau khi có bản án thì làm gì?
Báo ngay cho cơ quan thi hành án kèm thông tin bạn có. Giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án có thể bị yêu cầu toà tuyên vô hiệu theo thủ tục luật định. Vụ việc này phức tạp, nên có người làm nghề hỗ trợ.
Đã nhận đủ tiền bồi thường thì cần làm gì để kết thúc?
Cơ quan thi hành án sẽ chi trả và lập biên bản, sau đó ra quyết định kết thúc thi hành án khi nghĩa vụ đã xong. Bạn giữ lại biên bản nhận tiền, quyết định kết thúc cùng bản án trong hồ sơ cá nhân, phòng khi cần đến về sau.