Khi trẻ gây thương tích cho nhau, thoả thuận bồi thường giữa hai gia đình nên do cha mẹ của cả hai bên ký với tư cách người đại diện; nếu trẻ gây thương tích từ đủ 15 tuổi, nên có thêm chữ ký của chính trẻ, vì ở tuổi này trẻ bồi thường bằng tài sản của mình trước. Văn bản cần ghi rõ các khoản, số tiền, cách trả, và điều gì xảy ra nếu thương tích còn diễn biến.
Đây là kết cục phổ biến nhất của các vụ trẻ em va chạm, đánh nhau, gây thương tích cho nhau. Thoả thuận tốt giúp hai nhà khép lại sự việc, các con trở lại lớp mà không mang theo căng thẳng của người lớn. Thoả thuận viết vội, sai người ký, thiếu điều khoản thì có khi lại là nguồn gốc của một vụ kiện thứ hai. Bài này tập trung vào những điểm riêng khi các bên là trẻ em; kỹ năng thương lượng chung có ở danh mục thương lượng của trang.
Ai có quyền ký thay trẻ
Trẻ chưa thành niên tham gia giao dịch dân sự thông qua người đại diện theo pháp luật, thường là cha mẹ. Một văn bản thoả thuận bồi thường liên quan đến quyền và nghĩa vụ của trẻ, nên người ký là cha mẹ. Để chắc chắn, nên có chữ ký của cả cha và mẹ mỗi bên; nếu chỉ một người ký, ghi rõ người đó đại diện cho con và đã thống nhất với người còn lại.
Với trẻ gây thương tích từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, pháp luật đặt nghĩa vụ bồi thường trước tiên lên chính trẻ, cha mẹ chỉ bù phần thiếu. Vì vậy, thoả thuận nên có chữ ký của trẻ cùng cha mẹ, ghi rõ phần trẻ tự trả (nếu có) và phần cha mẹ bù. Với trẻ dưới 15 tuổi, cha mẹ là bên có nghĩa vụ, chữ ký của trẻ không cần thiết.
Khi trẻ không sống với cha mẹ mà có người giám hộ, người giám hộ là người đại diện. Nếu cha mẹ ly hôn, cả hai vẫn là người đại diện theo pháp luật của con, trừ khi bị hạn chế quyền theo quyết định của toà án. Ông bà, cô chú đang nuôi cháu nhưng không phải người giám hộ được cử hoặc đương nhiên thì không nên ký thay.
Một văn bản thoả thuận nên có những phần nào
Không có mẫu bắt buộc. Một văn bản đủ ý thường có các phần sau, viết bằng ngôn ngữ đơn giản để hai gia đình cùng hiểu:
- Thông tin các bên: họ tên, năm sinh của trẻ; họ tên, số căn cước, nơi cư trú của cha mẹ hoặc người đại diện.
- Tóm tắt sự việc trung lập: ngày, nơi xảy ra, thương tích ghi nhận theo hồ sơ y tế; tránh từ ngữ buộc tội.
- Các khoản bồi thường, từng dòng một, kèm số tiền và căn cứ (hoá đơn, xác nhận nghỉ làm).
- Tổng số tiền, phương thức trả (một lần hay nhiều đợt), thời hạn mỗi đợt, hình thức trả (tiền mặt có biên nhận hay chuyển khoản).
- Điều khoản về diễn biến sau này: nếu trẻ cần điều trị thêm do cùng thương tích thì xử lý thế nào.
- Phần ghi nhận nhà trường hoặc người làm chứng (nếu có), và chữ ký của tất cả các bên.
- Số bản lập, mỗi bên giữ một bản có giá trị như nhau.
Nếu trong vụ việc nhà trường cũng có trách nhiệm, nên làm thoả thuận ba bên để phân rõ phần của trường và phần của gia đình, thay vì hai gia đình thoả thuận rồi mới quay sang trường.
Điều khoản di chứng: chỗ hay bị bỏ quên
Vì sao cần. Trẻ đang lớn, một số thương tích có diễn biến sau nhiều tháng: răng chấn thương đổi màu, xương liền lệch, sẹo phì đại. Thoả thuận chốt cứng "đã nhận đủ, không yêu cầu gì thêm" ngay sau khi xuất viện có thể khiến gia đình bên bị thương thiệt, rồi lại tìm cách lật thoả thuận.
Viết thế nào cho cân bằng. Có thể ghi: thoả thuận giải quyết dứt điểm các khoản đã phát sinh đến ngày ký; nếu trong một khoảng thời gian nhất định trẻ cần điều trị thêm do chính thương tích này, có chỉ định của bác sĩ, các bên sẽ gặp lại để bàn phần chi phí phát sinh.
Giới hạn để bên trả yên tâm. Gắn điều khoản với chỉ định y tế và đúng thương tích đã ghi nhận, có thời hạn rõ ràng. Bên trả không phải lo bị đòi mãi những khoản không liên quan.
Nếu chọn chốt một lần. Hai bên vẫn có quyền chọn giải quyết dứt điểm, nhưng nên làm khi thương tích đã ổn định, có ý kiến bác sĩ, và mức tiền đã tính đến rủi ro diễn biến.
Vai trò của nhà trường và người trung gian
Khi sự việc xảy ra ở trường, nhà trường thường đứng ra tổ chức buổi gặp hai gia đình. Đây là vai trò tốt: trường có thông tin về diễn biến, có không gian trung lập, và có lợi ích chung là để hai học sinh tiếp tục học bình thường. Nhưng trường không nên ký thay bất kỳ gia đình nào, và nếu chính trường có phần lỗi trong quản lý, trường là một bên chứ không chỉ là trung gian.
Ngoài trường, tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố là người trung gian quen thuộc khi sự việc xảy ra ở khu dân cư. Hoà giải viên giúp hai bên nói chuyện, gợi ý phương án, ghi nhận kết quả. Một người thân có uy tín được cả hai nhà tin cũng có thể làm trung gian không chính thức.
Một buổi gặp có trung gian nên có trình tự rõ: người trung gian nêu mục đích buổi gặp, gia đình bên bị thương trình bày tình trạng của trẻ và bảng chi phí, gia đình bên kia trình bày ý kiến, rồi hai bên đi qua từng khoản. Người trung gian ghi lại những điểm đã thống nhất và những điểm còn vướng. Cách làm này giúp buổi gặp không biến thành cuộc kể tội lẫn nhau.
Điều quan trọng là người trung gian giữ trung lập. Nếu bạn thấy người trung gian nghiêng về phía bên kia, có quyền đề nghị đổi người hoặc tạm dừng buổi gặp. Thoả thuận đạt được dưới sức ép thường không bền.
Từ buổi gặp đến khi trả xong tiền
Quy trình dưới đây giúp thoả thuận đi từ lời nói đến thực hiện xong mà không đứt đoạn.
- Gia đình bên bị thương lập bảng chi phí có chứng từ, gửi trước cho bên kia vài ngày để họ có thời gian xem.
- Hai bên gặp nhau, có trung gian nếu cần; bắt đầu bằng hỏi thăm sức khoẻ của trẻ, rồi mới vào con số.
- Thống nhất từng khoản; khoản nào chưa thống nhất thì ghi lại để bàn tiếp, không bỏ cả buổi vì một dòng.
- Một bên soạn văn bản theo nội dung đã thống nhất, gửi bên kia đọc lại trước khi ký.
- Ký văn bản, có người làm chứng; nếu muốn, chứng thực chữ ký tại UBND xã, phường hoặc tổ chức hành nghề công chứng.
- Thực hiện trả tiền đúng hẹn, mỗi lần có giấy biên nhận hoặc chứng từ chuyển khoản ghi rõ nội dung.
- Với khoản lớn trả nhiều đợt, cân nhắc đề nghị toà án công nhận kết quả hoà giải thành ngoài toà án để có hiệu lực thi hành.
Đừng quên các con
Người lớn ngồi bàn chuyện tiền, nhưng sự việc bắt đầu từ hai đứa trẻ, và chúng cần được khép lại theo cách của trẻ. Một lời xin lỗi trực tiếp giữa các em, nếu cả hai gia đình và chính các em sẵn sàng, có giá trị giáo dục lớn hơn mọi điều khoản. Nhưng đừng ép trẻ xin lỗi trước mặt đông người, và đừng bắt trẻ bị thương phải tha thứ ngay.
Với trẻ lớn, hãy hỏi ý kiến các em về cách giải quyết. Pháp luật về trẻ em ghi nhận quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ trong những việc liên quan đến mình. Trẻ bị thương có thể có mong muốn rất đơn giản, như không muốn ngồi gần bạn kia một thời gian, hay muốn bạn kia trả lại món đồ đã làm hỏng.
Cũng đừng để thoả thuận chứa những điều gây áp lực không chính đáng lên trẻ, như buộc trẻ không được kể với ai. Quyền trình báo sự việc với cơ quan có thẩm quyền, nếu có dấu hiệu vi phạm, là quyền mà một thoả thuận dân sự không lấy đi được.
Ví dụ giả định: một thoả thuận cho vết rách ở trán
Ví dụ giả định: hai học sinh lớp bốn đuổi nhau ở sân chung cư sau giờ học, một em xô bạn ngã vào bồn hoa, rách trán phải khâu năm mũi. Không có nhà trường nào liên quan vì sự việc xảy ra ngoài giờ học. Gia đình em bị thương đã chi tiền cấp cứu, khâu vết thương, tái khám cắt chỉ, thuốc chống sẹo theo chỉ định, và mẹ em nghỉ làm ba ngày.
Hai gia đình gặp nhau qua sự sắp xếp của ban quản trị toà nhà. Gia đình em bị thương mang bảng chi phí kèm hoá đơn; gia đình em gây thương tích đề nghị trả toàn bộ chi phí đã phát sinh, cộng một khoản thăm hỏi. Điểm hai bên vướng là vết sẹo: bác sĩ dặn cần theo dõi vài tháng, có thể phải điều trị thêm nếu sẹo lồi.
Thoả thuận cuối cùng ghi: khoản chi phí đã phát sinh đến ngày ký được trả một lần bằng chuyển khoản; khoản bù đắp tinh thần do hai bên thống nhất; nếu trong sáu tháng em bị thương cần điều trị sẹo theo chỉ định của bác sĩ, gia đình bên kia chịu một nửa chi phí điều trị đó. Cha mẹ hai bên cùng ký, đại diện ban quản trị ký làm chứng. Với trẻ dưới 15 tuổi, hai em không cần ký; nhưng hai gia đình vẫn cho các em gặp nhau, em xô bạn tự nói lời xin lỗi.
Ví dụ này cho thấy một thoả thuận không cần dài hay dùng ngôn ngữ pháp lý phức tạp. Nó cần đúng người ký, đúng khoản, và một cách xử lý rõ ràng cho điều chưa chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Thoả thuận viết tay có giá trị không?
Có. Pháp luật không bắt buộc thoả thuận bồi thường phải công chứng hay chứng thực. Văn bản viết tay có đủ nội dung, chữ ký của người có quyền ký và người làm chứng là căn cứ có giá trị; chứng thực chữ ký chỉ giúp chắc chắn hơn về danh tính người ký.
Con 16 tuổi gây thương tích thì cha mẹ ký có đủ không?
Nên có cả chữ ký của con. Ở tuổi này con bồi thường bằng tài sản của mình trước, cha mẹ bù phần thiếu. Chữ ký của cả con và cha mẹ giúp thoả thuận rõ ràng về nghĩa vụ của từng người.
Đã ký thoả thuận rồi, bên kia không trả thì làm sao?
Bạn có thể nhắc bằng văn bản, rồi khởi kiện yêu cầu thực hiện thoả thuận. Nếu thoả thuận đã được toà án công nhận là hoà giải thành ngoài toà án, bạn có thể yêu cầu thi hành án mà không phải kiện lại từ đầu.
Có được ghi trong thoả thuận rằng bên bị thương sẽ rút đơn trình báo không?
Việc rút yêu cầu khởi tố, nếu thuộc trường hợp được rút, phải do bên bị hại tự nguyện quyết định và làm theo thủ tục riêng với cơ quan tiến hành tố tụng. Thoả thuận không nên dùng làm điều kiện ép buộc việc này; nếu có dấu hiệu ép buộc, cơ quan có thẩm quyền có thể vẫn tiếp tục giải quyết.
Hai trẻ cùng có lỗi thì thoả thuận thế nào?
Hai bên có thể bù trừ thiệt hại cho nhau theo mức độ lỗi, rồi chỉ thanh toán phần chênh lệch. Văn bản nên ghi rõ cách tính này để tránh hiểu nhầm là một bên nhận hết lỗi.
Nhà trường có nên ký vào thoả thuận giữa hai gia đình không?
Nhà trường có thể ký với tư cách người chứng kiến nếu tổ chức buổi gặp. Nếu trường có phần trách nhiệm, nên làm thoả thuận ba bên trong đó trường ký với tư cách một bên có nghĩa vụ.