Khi bị điện giật do lưới điện, đường dây, cột đèn chiếu sáng, tủ điện ở nơi công cộng, bên chủ sở hữu hoặc được giao quản lý hệ thống điện đó phải bồi thường, và trong nhiều trường hợp phải bồi thường cả khi không có lỗi, vì hệ thống tải điện thuộc nhóm nguồn nguy hiểm cao độ theo Bộ luật Dân sự 2015. Với hệ thống điện trong cửa hàng, khu trọ, toà nhà, chủ cơ sở chịu trách nhiệm về tài sản và công trình của mình.
Điện giật là loại tai nạn mà việc sơ cứu đúng cách cần được học riêng; bài này chỉ nhắc nguyên tắc an toàn ngắn gọn rồi đi vào phần trách nhiệm: nguồn nguy hiểm cao độ là gì, ai là chủ sở hữu từng loại thiết bị điện bạn hay gặp ngoài đường, và cách giữ chứng cứ cho một sự việc diễn ra rất nhanh.
Nguồn nguy hiểm cao độ: trách nhiệm không cần lỗi
Bộ luật Dân sự 2015 liệt kê một số loại nguồn nguy hiểm cao độ, trong đó có hệ thống tải điện, phương tiện giao thông vận tải cơ giới, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn khác do luật định. Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải tuân thủ quy định về bảo quản, sử dụng, vận chuyển.
Điểm đặc biệt: chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn đó gây ra cả khi không có lỗi. Họ chỉ không phải bồi thường khi thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại, hoặc do bất khả kháng, tình thế cấp thiết, trừ khi luật có quy định khác. Nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người đó phải bồi thường, trừ khi có thoả thuận khác.
Với người bị điện giật, điều này có nghĩa là bạn không phải chứng minh đơn vị điện lực hay bên quản lý cột đèn đã làm sai ở đâu. Bạn cần chứng minh mình bị thương do dòng điện từ hệ thống của họ. Gánh nặng chuyển sang phía họ: nếu muốn thoát trách nhiệm, họ phải chứng minh bạn cố ý, hoặc có bất khả kháng.
Lưu ý: "lỗi cố ý của người bị thiệt hại" khác với sơ suất. Người tự ý trèo lên trạm biến áp để lấy trộm dây là cố ý đặt mình vào nguy hiểm; người đi bộ lội qua chỗ ngập cạnh cột đèn rò điện thì không.
Ai sở hữu những thứ có điện bạn gặp ngoài đường
Việc xác định chủ sở hữu thường dễ hơn bạn nghĩ, vì phần lớn thiết bị có ký hiệu, số hiệu của đơn vị quản lý.
| Thiết bị | Chủ sở hữu, bên quản lý thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đường dây trung thế, hạ thế, trạm biến áp, công tơ trên cột | Doanh nghiệp điện lực | Phần sau công tơ thuộc khách hàng sử dụng điện |
| Cột đèn, tủ điện chiếu sáng công cộng | Đơn vị được giao quản lý chiếu sáng đô thị | Thường có số hiệu trên cột, trên tủ |
| Đèn tín hiệu giao thông | Đơn vị quản lý hệ thống giao thông đô thị | Hỏi chính quyền phường, xã |
| Đèn trang trí lễ hội, đèn quảng cáo trên vỉa hè | Đơn vị lắp đặt, đơn vị thuê lắp, chủ biển | Hay gặp rò điện khi mưa |
| Hệ thống điện trong cửa hàng, quán ăn, khu trọ | Chủ cơ sở, chủ nhà trọ | Trách nhiệm với tài sản, công trình của mình |
| Điện trong toà nhà, chung cư (phần chung) | Đơn vị quản lý vận hành, chủ toà nhà | Phần trong căn hộ là của chủ căn hộ |
Với hệ thống điện trong một cửa hàng hay khu trọ, việc coi đó là "hệ thống tải điện" theo nghĩa nguồn nguy hiểm cao độ còn có cách hiểu khác nhau. Dù vậy chủ cơ sở vẫn chịu trách nhiệm về tài sản và công trình của mình gây thiệt hại, và với khách hàng còn có nghĩa vụ bảo đảm an toàn của bên cung cấp dịch vụ.
Các tình huống điển hình và điểm cần chú ý
Cột đèn, tủ điện rò điện khi ngập. Mùa mưa ở các đô thị thường có sự cố người lội nước bị giật cạnh cột đèn. Đây là trường hợp điển hình của nguồn nguy hiểm cao độ; bên quản lý chiếu sáng phải giải trình việc kiểm tra, cắt điện khi ngập.
Dây điện đứt rơi xuống đường. Do cây đổ, do xe cao kéo đứt, do dây cũ. Người chạm phải được bảo vệ theo trách nhiệm không cần lỗi; nếu dây đứt do xe chở hàng quá chiều cao kéo, chủ xe có thể phải liên đới.
Ổ cắm, dây điện trong quán ăn, khu trọ. Khách chạm vào vỏ tủ lạnh, ổ cắm hở, dây điện bị chuột cắn. Chủ cơ sở chịu trách nhiệm; nếu là khu trọ, hợp đồng thuê nhà và việc chủ trọ sửa chữa định kỳ là chứng cứ.
Đèn trang trí dịp lễ. Dây đèn quấn quanh cây, lan can, dùng điện tạm thời, nhiều mối nối hở. Đơn vị lắp đặt và bên thuê lắp cùng có thể liên quan.
Người tự ý can thiệp vào hệ thống điện. Tự câu móc điện, tự tháo nắp tủ điện, trèo lên trụ điện. Đây là những trường hợp phần lỗi của người bị thương lớn, có thể tới mức cố ý làm mất quyền đòi.
An toàn trước, chứng cứ sau
Nguyên tắc số một là không để thêm người bị giật. Sau khi đã an toàn, mới đến việc ghi nhận:
- Không chạm trực tiếp vào người đang bị điện giật. Tìm cách ngắt nguồn điện hoặc dùng vật khô, không dẫn điện để tách người ra nếu biết cách làm an toàn; gọi cấp cứu ngay.
- Báo ngay cho đơn vị điện lực hoặc chính quyền địa phương để cắt điện khu vực, tránh người khác gặp nạn.
- Khi khu vực đã an toàn, chụp ảnh cột đèn, tủ điện, dây điện, mực nước ngập, số hiệu trên cột, trên tủ.
- Trình báo công an phường, xã để có biên bản ghi nhận hiện trường; với sự cố điện, cơ quan chức năng thường có mặt cùng đơn vị điện lực.
- Xin thông tin người chứng kiến, người đã ngắt điện hoặc kéo nạn nhân ra.
- Giữ hồ sơ cấp cứu, ghi rõ chẩn đoán liên quan điện giật. Bỏng điện, rối loạn nhịp tim có thể cần theo dõi kéo dài.
Ở bước sơ cứu, nếu bạn không được huấn luyện, việc đúng nhất là gọi cấp cứu và giữ khoảng cách an toàn, thay vì lao vào. Không ai đòi hỏi bạn phải đánh đổi an toàn của mình.
Đòi bồi thường: gửi ai và nói gì
Văn bản yêu cầu bồi thường gửi chủ sở hữu thiết bị điện đã gây tai nạn, như doanh nghiệp điện lực, đơn vị quản lý chiếu sáng, chủ cửa hàng, chủ nhà trọ. Nêu rõ: thời gian, địa điểm, thiết bị, số hiệu nếu có, diễn biến, thương tích, các khoản chi phí, kèm ảnh và biên bản.
Vì đây là trách nhiệm không cần lỗi, bạn nên nói rõ trong văn bản rằng bạn yêu cầu bồi thường theo quy định về nguồn nguy hiểm cao độ, và đề nghị bên kia nếu cho rằng mình được miễn thì nêu căn cứ cụ thể. Cách đặt vấn đề như vậy giúp cuộc thương lượng không sa vào lời giải thích "bên này đã kiểm tra định kỳ đầy đủ", vốn không phải điều quyết định.
Doanh nghiệp điện lực, đơn vị quản lý chiếu sáng lớn thường có bảo hiểm trách nhiệm và quy trình xử lý sự cố. Đề nghị họ cho biết đầu mối và thời hạn trả lời. Với cửa hàng, khu trọ nhỏ, chủ cơ sở thường tự chi trả; một văn bản thoả thuận rõ ràng là đủ.
Không thương lượng được, bạn có thể khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực nơi xảy ra thiệt hại hoặc nơi bị đơn có trụ sở. Với điện giật gây tử vong, ngoài phần dân sự, cơ quan công an có thể xem xét trách nhiệm hình sự của cá nhân vi phạm quy định về an toàn điện; gia đình nên tham gia tố tụng với tư cách bị hại để yêu cầu bồi thường trong cùng vụ án.
Những khoản thiệt hại đặc thù sau điện giật
Thương tích do điện thường khác chấn thương va đập: tổn thương bên trong có thể lớn hơn nhiều so với vết bỏng nhìn thấy ngoài da, và có thể biểu hiện muộn. Khi lập bảng yêu cầu, bạn nên tính tới:
- Chi phí theo dõi tim mạch, xét nghiệm, điều trị bỏng điện, kể cả các đợt ghép da, phẫu thuật chỉnh hình nếu bác sĩ chỉ định.
- Chi phí phục hồi chức năng khi tổn thương thần kinh, cơ, khớp làm giảm vận động tay chân.
- Thu nhập bị mất trong thời gian điều trị và thu nhập bị giảm sút nếu không trở lại được công việc cũ, ví dụ thợ điện, thợ xây không còn làm việc trên cao được.
- Chi phí người chăm sóc, đặc biệt khi phải điều trị bỏng dài ngày hoặc mất khả năng lao động cần người chăm sóc thường xuyên.
- Khoản bù đắp tổn thất tinh thần, với sẹo bỏng ở vùng lộ ra ngoài, tổn thương ảnh hưởng lâu dài tới sinh hoạt.
- Trường hợp không may tử vong: chi phí cứu chữa trước khi chết, chi phí mai táng hợp lý, tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng, và khoản tổn thất tinh thần cho người thân thích gần gũi nhất theo quy định về thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm.
Vì tổn thương do điện có thể tiến triển, đừng vội chốt một khoản bồi thường trọn gói khi việc điều trị còn đang tiếp diễn. Có thể đề nghị bên có trách nhiệm tạm ứng chi phí điều trị trước, phần còn lại tính khi tình trạng đã ổn định.
Phía chủ cửa hàng, chủ nhà trọ: phòng ngừa và xử lý khi đã xảy ra
Với chủ một quán ăn, cửa hàng hay dãy phòng trọ, rủi ro điện giật nằm ở những thứ rất thường ngày: ổ cắm đặt thấp sát sàn ướt, tủ lạnh, tủ mát không nối đất, dây điện đi nổi bị chuột cắn, thiết bị chống giật không có hoặc đã hỏng. Kiểm tra định kỳ bởi thợ có chuyên môn, lắp thiết bị chống dòng rò, thay dây cũ là chi phí nhỏ so với hậu quả của một vụ tai nạn.
Khi đã có người bị giật, việc đầu tiên là ngắt điện khu vực và đưa người đi cấp cứu, sau đó giữ nguyên hiện trạng thiết bị để cơ quan chức năng xem xét, không vội sửa hay vứt bỏ. Hỏi thăm, hỗ trợ chi phí cấp cứu là cách cư xử đúng, và việc đó không đồng nghĩa với thừa nhận toàn bộ yêu cầu về sau.
Chủ cơ sở nên kiểm tra mình có bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm trách nhiệm công cộng hay bảo hiểm nhà ở có phần trách nhiệm với người thứ ba không, và thông báo cho bảo hiểm sớm. Thoả thuận bồi thường với người bị thương nên ghi rõ các khoản, cách trả, và việc xử lý khi thương tích tiến triển, để cả hai bên cùng yên tâm.
Câu hỏi thường gặp
Lội nước ngập bị điện giật cạnh cột đèn, có phải tự chịu vì đã đi vào chỗ ngập?
Thường là không. Cột đèn chiếu sáng thuộc hệ thống tải điện, chủ sở hữu phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc bất khả kháng. Đi qua chỗ ngập trên đường là việc người dân thường phải làm, không phải lỗi cố ý.
Bị giật nhẹ ở ổ cắm quán cà phê, không phải nhập viện, có đòi được không?
Về nguyên tắc có, nhưng bồi thường gắn với thiệt hại thực tế. Nếu bạn đi khám, theo dõi tim, có chi phí và giấy tờ thì đòi được phần đó. Quan trọng hơn là báo ngay cho chủ quán để họ sửa, tránh người khác bị nặng hơn.
Thuê trọ bị giật vì dây điện chủ nhà đi sai, chủ trọ có phải bồi thường?
Có thể. Chủ nhà cho thuê có nghĩa vụ bảo đảm nhà ở an toàn cho người thuê, và chịu trách nhiệm khi công trình, tài sản của mình gây thiệt hại. Nếu người thuê tự ý sửa, câu móc điện thì phần lỗi chia lại. Ảnh chụp hệ thống điện và tin nhắn báo hỏng trước đó rất có ích.
Dây điện bị xe tải kéo đứt rơi xuống, người đi đường bị giật thì ai chịu?
Chủ sở hữu đường dây là bên chịu trách nhiệm không cần lỗi với người bị giật. Chủ xe tải kéo đứt dây cũng có lỗi và có thể phải liên đới hoặc hoàn trả cho doanh nghiệp điện. Người bị thương có thể yêu cầu một trong hai hoặc cả hai.
Đơn vị điện lực nói đã kiểm tra định kỳ đúng quy định, có thoát trách nhiệm không?
Kiểm tra định kỳ đúng quy định cho thấy họ tuân thủ, nhưng với nguồn nguy hiểm cao độ, việc không có lỗi chưa đủ để miễn trách nhiệm. Họ chỉ thoát khi chứng minh thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại, hoặc do bất khả kháng, tình thế cấp thiết.