Khi thang máy, thang cuốn, cửa cuốn hay cửa kính tự động trong toà nhà làm bạn bị thương, bên đầu tiên phải đối diện yêu cầu bồi thường là chủ sở hữu hoặc bên đang quản lý, vận hành thiết bị đó: chủ toà nhà, trung tâm thương mại, chủ đầu tư hoặc đơn vị quản lý vận hành chung cư. Đơn vị bảo trì, nhà sản xuất hay nhà lắp đặt có thể phải chịu tiếp nếu lỗi nằm ở phía họ, nhưng đó thường là chuyện họ giải quyết với nhau sau.
Thiết bị nâng, thang cuốn là loại máy móc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, phải được kiểm định và bảo trì định kỳ. Vì vậy câu hỏi "thiết bị có được kiểm định, bảo trì đúng hạn không" thường là trục chính của vụ việc. Bài này nói về phần bồi thường cho người bị thương; chuyện kiểm định chi tiết và xử lý khi kẹt thang thuộc mảng khác.
Vì sao bên vận hành thiết bị chịu trách nhiệm trước
Theo Bộ luật Dân sự 2015, tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải bồi thường. Thang máy, thang cuốn, cửa tự động gắn với toà nhà còn được xem như một phần của công trình, nên quy định về thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng gây ra cũng áp dụng: chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng phải bồi thường.
Người bị thương không có quan hệ hợp đồng với đơn vị bảo trì hay hãng sản xuất, và cũng không thể biết bên trong phòng máy đã có chuyện gì. Vì vậy cách làm hợp lý là đòi bên mà mình biết rõ: bên đang cho mọi người dùng thiết bị đó. Bên này sau khi bồi thường có quyền yêu cầu đơn vị bảo trì, lắp đặt hoàn trả nếu lỗi của họ, theo hợp đồng giữa họ.
Với trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn, khách còn là người sử dụng dịch vụ. Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đặt nghĩa vụ bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng khi dùng dịch vụ, và Bộ luật Dân sự có quy định riêng về bồi thường khi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng. Đây là thêm một căn cứ, không thay thế căn cứ về công trình.
Bên vận hành chỉ thoát trách nhiệm khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi của người bị thương, hoặc do sự kiện bất khả kháng. Mất điện đột ngột làm thang dừng giữa chừng thường không phải bất khả kháng nếu toà nhà lẽ ra phải có thiết bị cứu hộ tự động hoặc quy trình xử lý.
Các tình huống hay gặp và bên có thể liên quan
Một số kiểu sự cố thường gặp ở toà nhà, cùng các bên có thể phải giải trình. Đây là khung tham khảo, mỗi vụ phải xem hồ sơ cụ thể.
| Tình huống | Bên trực tiếp đối diện yêu cầu | Bên có thể phải chịu tiếp |
|---|---|---|
| Thang máy dừng lệch sàn, người bước ra bị vấp, ngã | Đơn vị vận hành toà nhà, chủ toà nhà | Đơn vị bảo trì nếu chỉnh sai, bỏ lỡ kỳ bảo trì |
| Cửa thang máy đóng vào người, cảm biến không nhận | Đơn vị vận hành toà nhà | Đơn vị bảo trì, nhà cung cấp thiết bị nếu lỗi linh kiện |
| Thang cuốn kẹp ngón chân, dép, vạt áo | Trung tâm thương mại, siêu thị, ga tàu, sân bay | Đơn vị bảo trì, nhà sản xuất |
| Thang cuốn dừng gấp hoặc đổi chiều làm người ngã | Bên vận hành nơi đặt thang | Đơn vị bảo trì; người bấm nút dừng khẩn không có lý do |
| Cửa kính tự động đóng vào người, cửa kính vỡ | Chủ cửa hàng, toà nhà | Đơn vị lắp đặt nếu lắp sai, kính không đạt |
| Cửa cuốn tự động hạ xuống trúng người ở cửa hàng, nhà xe | Chủ nhà, chủ cửa hàng, ban quản lý bãi xe | Đơn vị lắp đặt, bảo trì cửa cuốn |
Đơn vị kiểm định chỉ xác nhận tình trạng thiết bị ở thời điểm kiểm định; việc giữ thiết bị an toàn hằng ngày vẫn là của bên vận hành. Bạn không cần tự phân xử giữa các bên ở cột thứ ba.
Những câu hỏi làm rõ trách nhiệm
Thiết bị còn hạn kiểm định không? Thang máy, thang cuốn thuộc nhóm phải kiểm định định kỳ. Thiết bị hết hạn kiểm định vẫn cho người dùng là điểm bất lợi lớn cho bên vận hành. Bạn có quyền đề nghị bên vận hành cung cấp thông tin này.
Lần bảo trì gần nhất là khi nào, ai làm? Sổ nhật ký bảo trì cho thấy thiết bị có được chăm sóc đều hay không, và có từng báo lỗi tương tự trước đó không. Lỗi lặp lại mà chưa sửa dứt điểm làm trách nhiệm của bên vận hành nặng thêm.
Đã có phản ánh trước đó chưa? Cư dân, khách hàng có thể đã báo thang dừng lệch, cửa đóng nhanh. Tin nhắn trong nhóm cư dân, phiếu phản ánh là chứng cứ cho thấy bên quản lý đã biết.
Có biển hướng dẫn và nhân viên ở những chỗ cần không? Thang cuốn ở nơi đông trẻ em thường cần hướng dẫn đứng đúng vạch, giữ tay vịn, nút dừng khẩn dễ thấy. Thiếu những thứ này là điểm cần nêu.
Người bị thương đã dùng thiết bị thế nào? Chặn cửa thang bằng tay, cho trẻ ngồi trên bậc thang cuốn, đẩy xe hàng lên thang cuốn không được phép là những yếu tố làm tăng phần lỗi của người bị thương. Bạn nên tự trả lời thẳng thắn câu này trước khi bên kia hỏi.
Trẻ em trên thang cuốn: trách nhiệm chia thế nào
Phần lớn các vụ thang cuốn kẹp chân xảy ra với trẻ nhỏ, khi trẻ đứng sát mép, ngồi trên bậc, đi dép nhựa mềm hoặc nghịch tay vịn. Khi đó câu hỏi trách nhiệm có hai phía: nơi vận hành thang đã bảo đảm an toàn chưa, và người lớn đi cùng đã trông trẻ đủ chưa.
Việc trẻ có hành vi chưa đúng không tự động làm nơi vận hành hết trách nhiệm. Một thang cuốn có chổi chắn khe hai bên còn tốt, nút dừng khẩn hoạt động, khe hở trong giới hạn an toàn thì thường không kẹp được chân trẻ chỉ vì trẻ đứng sát mép. Nếu khe hở quá rộng do mòn hoặc lắp sai, lỗi chính nằm ở thiết bị.
Ngược lại, cha mẹ để trẻ chạy lên xuống thang cuốn một mình, cho trẻ ngồi chơi trên bậc, hay buông tay trẻ ở chỗ đông người thì sẽ bị xem là có lỗi trong việc trông giữ, và phần bồi thường giảm tương ứng. Ví dụ giả định: một bé năm tuổi bị kẹt mũi dép ở mép thang cuốn khi mẹ đang xem điện thoại; nếu kiểm tra cho thấy chổi chắn khe đã bị gãy từ lâu, trung tâm thương mại vẫn phải chịu phần lớn.
Với trẻ bị thương, thiệt hại gồm chi phí cứu chữa, chi phí và thu nhập mất của cha mẹ khi chăm con, và khoản tổn thất tinh thần. Việc tính các khoản này cho trẻ chưa có thu nhập có những điểm riêng mà bạn có thể tìm hiểu kỹ hơn trong mảng về trẻ em bị thương.
Việc cần làm ngay sau sự cố
Thiết bị có thể được sửa ngay trong đêm và mọi dấu vết biến mất. Thứ tự sau giúp bạn giữ được những gì quan trọng nhất:
- Ưu tiên sơ cứu và đưa người bị thương đi khám. Với thương tích ở tay, chân bị kẹp, nên khám chuyên khoa để có hồ sơ mô tả rõ cơ chế chấn thương.
- Ghi lại vị trí chính xác: thang máy số mấy, toà nào, thang cuốn nối tầng nào với tầng nào, cửa nào. Chụp ảnh thiết bị, khe hở, cửa, kể cả chỗ dán giấy chứng nhận kiểm định nếu có.
- Yêu cầu bộ phận quản lý toà nhà lập biên bản sự cố, ghi giờ, mô tả, tên nhân viên có mặt. Xin bản sao hoặc chụp lại biên bản.
- Gửi văn bản đề nghị bảo lưu dữ liệu camera ở cabin thang máy, sảnh, hai đầu thang cuốn trong khung giờ xảy ra sự việc.
- Đề nghị bên vận hành cho biết tình trạng kiểm định, đơn vị bảo trì và lần bảo trì gần nhất. Nếu họ chưa trả lời ngay, ghi lại thời điểm bạn đã hỏi.
- Nếu thương tích nặng hoặc có dấu hiệu thiết bị mất an toàn nghiêm trọng, có thể trình báo cơ quan công an nơi xảy ra để có biên bản khám nghiệm hiện trường độc lập.
Đừng ký vào biên bản có câu "do khách sử dụng không đúng cách" nếu bạn không đồng ý. Bạn có quyền ghi ý kiến riêng của mình bên dưới hoặc từ chối ký phần đó.
Thương lượng với bên vận hành và khi họ đẩy sang đơn vị bảo trì
Câu trả lời hay gặp nhất là "lỗi do đơn vị bảo trì, chị liên hệ bên đó". Bạn không có nghĩa vụ phải đi tìm đơn vị bảo trì. Hãy trả lời bằng văn bản rằng bạn yêu cầu bên vận hành, chủ toà nhà bồi thường, còn việc họ đòi lại ai là quyền của họ.
Trung tâm thương mại, khách sạn lớn thường có bảo hiểm trách nhiệm công cộng và có bộ phận pháp chế xử lý sự cố. Khi họ đề nghị một khoản "hỗ trợ", bạn nên đối chiếu với bảng tính thiệt hại có chứng từ của mình, và hỏi rõ khoản đó có phải là bồi thường toàn bộ hay chỉ là tạm ứng. Văn bản ký nhận cần ghi đúng bản chất khoản tiền.
Nếu thương tích có thể để lại di chứng, như tổn thương gân, khớp ở bàn chân trẻ nhỏ, đừng vội chốt một lần khi chưa điều trị ổn định. Có thể đề nghị tạm ứng chi phí điều trị trước và để phần bồi thường cuối cùng sau khi có kết luận về tình trạng sức khoẻ.
Khi không thoả thuận được, bạn có thể khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực nơi bị đơn có trụ sở hoặc nơi xảy ra thiệt hại, yêu cầu toà xác định trách nhiệm của chủ toà nhà và nếu cần, đưa đơn vị bảo trì tham gia với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Ở bước này, hồ sơ kiểm định và nhật ký bảo trì do bên kia giữ thường phải được toà yêu cầu cung cấp.
Câu hỏi thường gặp
Thang máy chung cư hết hạn kiểm định mà vẫn chạy, bị thương thì có lợi thế gì?
Thiết bị hết hạn kiểm định vẫn đưa vào sử dụng cho thấy bên vận hành không làm đủ nghĩa vụ an toàn, nên rất khó để họ nói mình không có lỗi. Tuy vậy bạn vẫn cần chứng minh thương tích phát sinh từ sự cố của thang và thiệt hại cụ thể có chứng từ.
Bị kẹt trong thang máy hai tiếng, không bị thương nhưng hoảng loạn, có đòi được gì không?
Bồi thường gắn với thiệt hại thực tế. Nếu bạn phải đi khám, điều trị vì sự việc, các chi phí và ngày công mất có căn cứ để yêu cầu. Nếu không có thiệt hại về sức khoẻ có thể chứng minh, phần đòi được thường hạn chế; nên tập trung yêu cầu toà nhà khắc phục để sự việc không lặp lại.
Cửa kính tự động của cửa hàng đóng vào người, cửa hàng nói lỗi đơn vị lắp đặt thì sao?
Cửa hàng là bên sở hữu, quản lý cửa và là bên cung cấp dịch vụ cho bạn, nên bạn yêu cầu cửa hàng bồi thường. Nếu đúng là lỗi lắp đặt, cửa hàng có quyền đòi lại đơn vị lắp đặt theo hợp đồng giữa họ; việc đó không làm chậm quyền của bạn.
Con bị thang cuốn kẹp chân khi ba mẹ đang đứng ngay đó, có bị coi là lỗi của ba mẹ không?
Có thể bị xem xét một phần nếu trẻ đứng sát mép, ngồi trên bậc hoặc không được nắm tay. Nhưng nếu thiết bị có khiếm khuyết như chổi chắn khe hỏng, khe hở rộng bất thường, trách nhiệm chính vẫn thuộc nơi vận hành. Ảnh chụp thiết bị và hồ sơ bảo trì là chỗ quyết định tỷ lệ.
Có cần tự thuê đơn vị kiểm định để kiểm tra thang sau tai nạn không?
Thường không cần và cũng khó làm vì thiết bị thuộc quản lý của bên kia. Khi có trình báo, cơ quan chức năng có thể yêu cầu kiểm tra; khi khởi kiện, bạn có thể đề nghị toà yêu cầu bên vận hành cung cấp hồ sơ hoặc trưng cầu giám định kỹ thuật.