Bị vật rơi trúng người khi đi qua một toà nhà hoặc công trình, bạn có quyền đòi bồi thường từ bên quản lý nơi vật đó rơi ra: chủ công trình và nhà thầu thi công nếu vật liệu rơi từ công trình đang xây; chủ sở hữu, bên quản lý toà nhà nếu một phần của toà nhà như gạch ốp, kính, máng nước rơi xuống; chủ căn hộ hoặc người ở trong căn hộ nếu đồ vật rơi hoặc bị ném từ đó.
Phần khó nhất của loại vụ việc này là xác định vật rơi từ đâu, nhất là khi một chung cư có hàng trăm cửa sổ. Bài này đi qua ba nguồn rơi thường gặp, cách giữ vật rơi và dấu vết, vai trò của cơ quan công an, và cần làm gì khi chưa tìm ra người chịu trách nhiệm.
Ba nguồn rơi và ba hướng trách nhiệm
Vật liệu, dụng cụ rơi từ công trình đang thi công. Gạch, vữa, ván khuôn, dụng cụ cầm tay, mảnh giàn giáo rơi ra vỉa hè hoặc nhà bên cạnh. Bộ luật Dân sự 2015 quy định chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng công trình phải bồi thường khi công trình gây thiệt hại, và người thi công có lỗi phải liên đới bồi thường. Thực tế, chủ đầu tư và nhà thầu là hai cái tên bạn cần biết.
Một phần của toà nhà bị bong, rơi. Mảng vữa trần ban công, tấm kính mặt dựng, gạch ốp tường ngoài, máng nước, cục nóng điều hoà treo ngoài. Đây là thiệt hại do nhà cửa, công trình gây ra. Phần thuộc sở hữu chung của chung cư thì bên vận hành và ban quản trị liên quan; phần gắn với một căn hộ, như cục nóng điều hoà hay khung chuồng cọp, thì chủ căn hộ đó chịu.
Đồ vật rơi hoặc bị ném từ căn hộ. Chậu cây trên lan can, móc phơi đồ, chai lọ, đồ chơi trẻ con. Người làm rơi hoặc ném là người gây thiệt hại trực tiếp; nếu người đó chưa thành niên thì cha mẹ có trách nhiệm theo quy định về người chưa thành niên gây thiệt hại. Ngoài bồi thường dân sự, hành vi ném đồ từ trên cao có thể bị xử lý hành chính, và khi gây thương tích nặng có thể bị xem xét về hình sự.
Trong cả ba trường hợp, người bị thương không phải chứng minh bên kia cố ý. Điều cần chứng minh là vật đó từ đâu rơi xuống và đã gây thương tích cho bạn.
Ngay sau khi bị vật rơi trúng
Những gì làm được trong một giờ đầu thường quyết định vụ việc có tìm ra người chịu trách nhiệm hay không. Nếu bạn không tự làm được, nhờ người đi cùng hoặc người xung quanh:
- Rời khỏi vùng nguy hiểm vì có thể còn vật rơi tiếp, rồi mới xử lý vết thương và gọi cấp cứu nếu cần.
- Giữ lại vật đã rơi, không vứt đi. Chụp ảnh vật ở đúng chỗ nó rơi trước khi nhặt, chụp kèm cảnh xung quanh và nhìn lên phía trên.
- Chụp, quay phía trên: tầng nào có cửa mở, ban công nào có chậu cây thiếu, phần lưới che công trình nào bị rách, giàn giáo nào đang có người làm.
- Xin thông tin người chứng kiến, nhất là người thấy vật rơi từ đâu. Bảo vệ toà nhà, người bán hàng trên vỉa hè thường để ý nhiều hơn bạn nghĩ.
- Trình báo công an phường, xã nơi xảy ra sự việc. Với vật rơi từ cao, biên bản ghi nhận hiện trường của cơ quan công an có giá trị hơn nhiều so với lời kể sau này.
- Đề nghị bằng văn bản ban quản lý toà nhà hoặc ban chỉ huy công trình bảo lưu camera hướng ra khu vực đó.
Đừng tự lên các tầng gõ cửa hỏi từng nhà trong lúc nóng giận. Việc xác minh nên để cơ quan công an và ban quản lý toà nhà phối hợp, vừa an toàn cho bạn vừa có giá trị chứng cứ.
Khi chưa tìm ra ai ném, ai làm rơi
Đây là tình huống khiến nhiều người bỏ cuộc. Pháp luật dân sự Việt Nam hiện không có quy định buộc tất cả các hộ phía trên cùng bồi thường khi không xác định được người ném, như một số nước đã làm. Vì vậy, việc xác định người gây thiệt hại là then chốt.
Một số hướng thường được dùng: camera của toà nhà và camera của các cửa hàng đối diện; đối chiếu vật rơi với đồ đạc trên ban công các căn hộ; lời khai của cư dân các tầng liên quan do cơ quan công an lấy; dấu vết trên vật rơi. Với chậu cây, móc phơi, nhiều khi chỉ cần nhìn từ dưới lên là thấy chỗ trống.
Nếu vật rơi là một phần của toà nhà, như mảng vữa, gạch ốp hay kính, thì không cần tìm "người ném". Trách nhiệm thuộc bên sở hữu, quản lý phần công trình đó. Đây là điểm bạn nên đề nghị kỹ thuật toà nhà hoặc cơ quan chức năng làm rõ sớm: vật này là đồ của căn hộ hay là một phần của toà nhà.
Khi đã cố hết cách mà vẫn không xác định được, khả năng đòi bồi thường dân sự thấp. Lúc đó, bảo hiểm sức khoẻ, bảo hiểm tai nạn cá nhân của chính bạn (nếu có) là nguồn chi trả cần nghĩ tới. Đồng thời, việc phản ánh tới ban quản trị để toà nhà lắp camera, nhắc nhở cư dân cũng giúp ngăn sự việc tái diễn.
Công trình đang thi công: ai là ai
Với vật liệu rơi từ công trình, các bên thường gặp như sau. Tên và cách liên lạc của chủ đầu tư, nhà thầu thường có trên bảng thông tin công trình đặt ở cổng; hãy chụp lại.
| Bên | Vai trò | Liên quan khi vật rơi gây thương tích |
|---|---|---|
| Chủ đầu tư | Chủ công trình, ký hợp đồng thi công | Là chủ sở hữu, người được giao quản lý công trình; bên dễ xác định nhất để gửi yêu cầu |
| Nhà thầu thi công chính | Trực tiếp tổ chức thi công, giữ an toàn công trường | Lưới che, sàn hứng, rào chắn, vùng cấm là việc của nhà thầu; có lỗi thì liên đới |
| Nhà thầu phụ, tổ đội | Làm từng hạng mục | Người lao động của họ làm rơi vật; nhà thầu phụ chịu với nhà thầu chính |
| Tư vấn giám sát | Giám sát thi công theo hợp đồng | Thường chịu trách nhiệm với chủ đầu tư; ít khi là đầu mối với người đi đường |
| Chủ nhà xây nhà riêng | Vừa là chủ đầu tư vừa thuê thợ | Chịu với người bị thương, đòi lại thợ nếu thợ có lỗi |
Ví dụ giả định: một viên gạch rơi từ tầng năm của công trình nhà phố trúng vai chị H đang đi xe máy qua; lưới che bị rách từ nhiều ngày. Chị có thể gửi yêu cầu đồng thời cho chủ nhà và người nhận thầu xây dựng; hai bên cùng chịu với chị, sau đó tự phân chia với nhau.
Những khoản cần đưa vào yêu cầu
Ngoài các khoản bồi thường sức khoẻ thông thường, vụ vật rơi thường có thêm thiệt hại tài sản và một số chi phí dễ bị quên:
- Chi phí cấp cứu, điều trị, tái khám, phục hồi chức năng theo chỉ định.
- Thu nhập bị mất trong thời gian điều trị, của bạn và của người chăm sóc.
- Thiệt hại tài sản: mũ bảo hiểm, xe máy, kính, điện thoại bị vỡ. Giữ lại đồ hỏng hoặc ảnh chụp, hoá đơn sửa.
- Chi phí đi lại để làm việc với các bên, với cơ quan công an.
- Khoản bù đắp tổn thất tinh thần, nhất là khi có sẹo ở vùng mặt hay di chứng kéo dài.
- Nếu bạn là người lao động đang trên đường đi làm hoặc đang làm việc, cần xem thêm chế độ tai nạn lao động; quyền đó tồn tại song song với việc đòi chủ công trình.
Mỗi dòng nên kèm chứng từ. Bảng yêu cầu có thứ tự, dẫn chiếu rõ ràng giúp chủ đầu tư, nhà thầu chuyển nhanh sang bảo hiểm của họ, nếu có.
Thương lượng, bảo hiểm công trình và khi nào cần người làm nghề
Công trình lớn thường có bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng, trong đó có phần trách nhiệm đối với bên thứ ba. Khi gửi yêu cầu, bạn nên hỏi chủ đầu tư hoặc nhà thầu xem công trình có bảo hiểm loại này không, để họ chủ động thông báo cho bảo hiểm. Việc đó không làm thay đổi trách nhiệm của họ với bạn.
Với nhà riêng tự xây, thường không có bảo hiểm, và chủ nhà với thợ hay đổ lỗi qua lại. Bạn không cần phân xử giữa họ; cứ gửi yêu cầu cho cả hai và đề nghị gặp chung. Hoà giải ở cơ sở là một lựa chọn phù hợp khi hai bên là hàng xóm, người cùng khu.
Nếu thương tích nặng, có dấu hiệu hình sự, hoặc vụ việc liên quan một chung cư mà chưa xác định được người ném, nên có người làm nghề luật hỗ trợ từ đầu để phối hợp với cơ quan công an và yêu cầu cung cấp dữ liệu camera đúng thủ tục. Bạn có thể bắt đầu bằng việc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết hồ sơ của mình đang thiếu gì.
Khởi kiện dân sự được thực hiện tại toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền, có thể kiện đồng thời chủ đầu tư và nhà thầu. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là ba năm, nhưng chứng cứ về vật rơi mất rất nhanh, nên đừng chờ.
Nếu chính nhà bạn làm rơi đồ trúng người khác
Đừng chối khi đã rõ nguồn rơi. Khi camera hay người chứng kiến đã cho thấy vật rơi từ ban công nhà bạn, chối bỏ chỉ đẩy sự việc sang cơ quan công an và toà án, kéo dài thời gian và làm quan hệ hàng xóm tệ đi. Chủ động liên hệ người bị thương, hỏi thăm, đề nghị chi trả chi phí cấp cứu trước là cách xử lý thường được đánh giá thiện chí.
Trách nhiệm không phụ thuộc vào việc bạn có mặt ở nhà. Chậu cây, cục nóng điều hoà, giàn phơi là tài sản của bạn. Chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu khi tài sản gây thiệt hại, kể cả khi lúc đó bạn đi vắng và gió làm rơi.
Người giúp việc, người thuê nhà làm rơi. Người giúp việc làm rơi khi đang làm việc nhà được giao thì bên thuê người giúp việc chịu trước rồi có thể đòi lại theo thoả thuận. Căn hộ đang cho thuê thì người thuê là người đang chiếm hữu, sử dụng, thường là bên chịu với người bị thương.
Kiểm tra bảo hiểm của mình. Một số gói bảo hiểm nhà ở, bảo hiểm căn hộ có phần trách nhiệm đối với người thứ ba. Đọc lại hợp đồng và báo cho bảo hiểm sớm, vì thường có thời hạn thông báo sự kiện.
Ghi thoả thuận bằng văn bản. Khi đã thống nhất mức bồi thường, ghi rõ các khoản, cách trả, và cách xử lý nếu thương tích tiến triển. Văn bản rõ ràng bảo vệ cả hai bên, tránh việc phát sinh yêu cầu không có căn cứ về sau.
Câu hỏi thường gặp
Chậu cây trên ban công rơi do gió to, chủ căn hộ có phải bồi thường không?
Thường là có. Đặt chậu cây trên lan can mà không cố định là để tài sản của mình có nguy cơ gây thiệt hại. Gió to vào mùa mưa bão là điều lường trước được nên khó coi là bất khả kháng. Chỉ những hiện tượng thật sự bất thường, không thể lường trước và không thể khắc phục mới có thể được xem xét miễn trách nhiệm.
Vật liệu từ công trình rơi vào nhà mình làm người nhà bị thương thì đòi ai?
Gửi yêu cầu cho chủ đầu tư công trình và nhà thầu thi công. Ngoài thương tích, bạn có thể đòi cả thiệt hại về nhà cửa, đồ đạc. Nên đề nghị cơ quan quản lý xây dựng ở địa phương kiểm tra biện pháp che chắn của công trình để tránh tái diễn.
Con nhà hàng xóm ném đồ chơi từ tầng cao trúng người thì ai bồi thường?
Theo quy định về người chưa thành niên gây thiệt hại, trẻ dưới mười lăm tuổi thì cha mẹ bồi thường toàn bộ, chỉ khi tài sản cha mẹ không đủ mới lấy tài sản riêng của trẻ bù vào; trẻ từ đủ mười lăm đến dưới mười tám tuổi thì bồi thường bằng tài sản của mình, thiếu thì cha mẹ bù. Bạn nên làm việc với gia đình qua ban quản lý toà nhà hoặc tổ hoà giải.
Ban quản lý chung cư từ chối cung cấp camera thì phải làm sao?
Ban quản lý có thể e ngại vì dữ liệu camera ghi hình nhiều người khác. Bạn đề nghị họ bảo lưu dữ liệu và cung cấp cho cơ quan công an khi được yêu cầu. Khi đã trình báo, cơ quan công an có quyền yêu cầu cung cấp; khi khởi kiện, bạn có thể đề nghị toà án yêu cầu thu thập.
Bị vật rơi trúng xe máy mà người không sao, có đòi được tiền sửa xe không?
Có. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng bao gồm thiệt hại về tài sản. Bạn cần ảnh chụp vật rơi, xe hỏng tại chỗ, báo giá hoặc hoá đơn sửa chữa, và chứng cứ vật rơi từ đâu như với vụ có thương tích.