Cây đổ, cành gãy gây thương tích thì chủ sở hữu, người chiếm hữu hoặc người được giao quản lý cây phải bồi thường: với cây xanh đường phố thường là đơn vị được giao quản lý, duy trì cây xanh đô thị; với cây trong khuôn viên nhà, trường học, chung cư là chủ hoặc bên quản lý khuôn viên đó. Biển quảng cáo, mái tôn, mái che rơi xuống thì chủ sở hữu, người sử dụng công trình đó chịu, có thể kèm đơn vị thi công nếu lắp đặt sai.
Câu hỏi hay gặp nhất là: gặp bão thì có phải "trời làm" nên không ai chịu? Câu trả lời là không hẳn. Bài này giải thích bất khả kháng được hiểu thế nào, cách xác định ai quản lý cái cây hay tấm biển đã gây chuyện, và cần giữ gì để đòi.
Quy định về thiệt hại do cây cối và vật treo gây ra
Bộ luật Dân sự 2015 có quy định riêng: chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý phải bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra. Quy định này đặt trách nhiệm lên người quản lý cây chứ không lên cái cây, và không đòi người bị thương phải chứng minh người quản lý cố ý.
Với biển quảng cáo, mái tôn, mái che, mái hiên, những thứ này là công trình hoặc vật gắn với công trình. Quy định về thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra áp dụng: chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng phải bồi thường, và người thi công có lỗi thì liên đới.
Cả hai trường hợp đều có chung ngoại lệ của trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng: bên quản lý không phải bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại, trừ khi có thoả thuận hoặc luật quy định khác. Phần lớn tranh luận trong các vụ cây đổ xoay quanh chữ bất khả kháng.
Ngoài trách nhiệm dân sự, các địa phương có quy định về quản lý cây xanh đô thị và quảng cáo ngoài trời, trong đó giao trách nhiệm kiểm tra, cắt tỉa, gia cố trước mùa mưa bão. Việc bên quản lý có làm đúng những việc đó hay không là chứng cứ quan trọng.
Bão có phải lúc nào cũng là bất khả kháng
Bất khả kháng là gì. Theo Bộ luật Dân sự, đó là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Phải đủ cả ba yếu tố, thiếu một là không đủ.
Bão đã được dự báo trước. Bão thường có dự báo nhiều ngày trước, nên bên quản lý có thời gian cắt tỉa, chằng chống, hạ biển. Nếu họ không làm gì, khó nói thiệt hại là không thể khắc phục.
Cây đã mục, rỗng gốc từ trước. Một cây mục ruỗng gãy trong cơn gió vừa phải không phải do bất khả kháng mà do khâu kiểm tra, duy trì. Gốc cây sau khi đổ thường cho thấy rõ tình trạng này; chụp lại gốc là việc nên làm.
Không có gió bão gì cả. Cành khô gãy rơi vào ngày nắng gần như chắc chắn là vấn đề duy trì. Bên quản lý khó viện dẫn bất khả kháng.
Siêu bão bất thường, mọi biện pháp đã làm. Khi cường độ vượt xa mức thường gặp và bên quản lý chứng minh đã cắt tỉa, gia cố đúng cách mà cây vẫn đổ, khả năng được miễn trách nhiệm là có thật. Đó là lúc bảo hiểm cá nhân và chính sách hỗ trợ thiệt hại thiên tai của Nhà nước trở nên quan trọng.
Cây ở đâu thì ai quản lý
Một cái cây có thể thuộc quản lý của rất nhiều bên khác nhau. Xác định đúng giúp bạn gửi yêu cầu không bị trả về.
| Vị trí cây hoặc vật | Bên thường quản lý | Cách xác định |
|---|---|---|
| Cây trên vỉa hè, dải phân cách, công viên công cộng | Đơn vị được chính quyền đô thị giao quản lý, duy trì cây xanh | Hỏi uỷ ban nhân dân phường, xã hoặc cơ quan quản lý đô thị ở tỉnh, thành |
| Cây trong khuôn viên trường, bệnh viện, cơ quan | Đơn vị sử dụng khuôn viên đó | Bên quản lý khuôn viên |
| Cây trong khuôn viên chung cư, khu đô thị | Đơn vị quản lý vận hành, ban quản trị, chủ đầu tư khu đô thị | Hợp đồng vận hành, phần diện tích chung |
| Cây trong vườn nhà riêng vươn ra đường, sang nhà bên | Chủ nhà, người đang sử dụng nhà | Ai sở hữu, sử dụng thửa đất |
| Biển quảng cáo trên nóc nhà, mặt tiền | Chủ biển, người thuê đặt biển, chủ nhà cho thuê vị trí | Hợp đồng thuê vị trí, giấy phép xây dựng biển nếu có |
| Mái tôn, mái che của nhà, cửa hàng | Chủ nhà, người đang sử dụng | Ai sở hữu, sử dụng công trình |
Với biển quảng cáo, chủ nhà cho thuê vị trí và bên thuê thường cùng liên quan; đơn vị thi công lắp đặt có thể liên đới nếu kết cấu không đúng. Bạn gửi yêu cầu cho bên dễ xác định nhất và đề nghị họ chuyển cho các bên còn lại.
Giữ chứng cứ sau khi cây đổ, biển rơi
Sau sự cố, cây sẽ được cưa dọn rất nhanh, biển rơi được kéo đi. Việc cần làm theo thứ tự:
- Bảo đảm an toàn: tránh xa dây điện bị cây kéo đứt, gọi cấp cứu khi cần.
- Chụp ảnh và quay toàn cảnh: cây đổ hoặc cành gãy nằm ở đâu, xe, người bị trúng ở đâu, gốc cây, mặt gãy của cành, phần còn lại trên thân cây.
- Với biển hoặc mái tôn: chụp khung sắt, chỗ liên kết bị bật, ốc vít, độ gỉ của kết cấu.
- Ghi giờ, thời tiết lúc đó; lưu lại bản tin dự báo thời tiết của ngày hôm đó để sau này đối chiếu cường độ gió.
- Trình báo công an phường, xã và báo cho uỷ ban nhân dân phường, xã. Với cây xanh đô thị, đề nghị đơn vị quản lý cây có mặt lập biên bản.
- Xin thông tin người chứng kiến, nhất là những người biết cây đã có dấu hiệu nghiêng, mục từ trước hay đã có ai phản ánh.
Nếu trước đó cư dân đã phản ánh cây nghiêng, cây mục qua đường dây nóng, ứng dụng phản ánh hiện trường của tỉnh, thành hay qua tổ dân phố, hãy tìm lại phản ánh đó. Nó cho thấy bên quản lý đã biết mà chưa xử lý.
Đòi bồi thường đơn vị quản lý cây xanh đô thị
Đơn vị quản lý cây xanh đô thị thường là doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp được giao hoặc đặt hàng thực hiện duy trì cây xanh. Bạn gửi văn bản yêu cầu bồi thường cho đơn vị này, đồng gửi uỷ ban nhân dân phường, xã nơi xảy ra để chính quyền nắm và hỗ trợ xác định đơn vị quản lý.
Văn bản nên nêu: thời điểm, địa điểm, cây loại gì nếu biết, tình trạng gốc và cành sau khi đổ, thời tiết, thương tích và thiệt hại tài sản, chứng từ kèm theo. Đề nghị đơn vị cung cấp thông tin về lần kiểm tra, cắt tỉa gần nhất của cây đó.
Ví dụ giả định: anh T đang dừng đèn đỏ thì một cành lớn của cây ven đường gãy rơi trúng, gãy xương đòn. Hôm đó chỉ có mưa rào, gió nhẹ; mặt gãy cho thấy cành đã khô từ lâu. Trong tình huống như vậy, đơn vị quản lý cây khó viện dẫn bất khả kháng và nên đi vào thương lượng mức bồi thường.
Ở nhiều địa phương, khi xảy ra sự cố cây xanh gây thiệt hại, chính quyền có thể có chính sách hỗ trợ ban đầu cho người bị nạn. Khoản hỗ trợ đó là chính sách nhân đạo, không phải bồi thường, và thường không làm mất quyền yêu cầu bồi thường của bạn với bên có trách nhiệm. Khi nhận, bạn hỏi rõ bản chất khoản tiền.
Khi cây của nhà bên cạnh đổ sang hoặc biển quảng cáo của cửa hàng rơi
Quan hệ hàng xóm, quan hệ khách quen làm nhiều người ngại đòi. Một vài điểm giúp việc này nhẹ nhàng mà vẫn đủ:
- Nói chuyện trực tiếp trước, mang theo ảnh, hồ sơ khám, các khoản chi. Nhiều gia đình sẵn sàng bồi thường khi thấy thiệt hại rõ ràng.
- Nếu hàng xóm có bảo hiểm nhà ở có phần trách nhiệm với bên thứ ba, đề nghị họ thông báo cho bảo hiểm.
- Ghi thoả thuận thành văn bản, ký hai bên, nêu rõ khoản đã trả, còn lại, và xử lý thế nào nếu thương tích tiến triển.
- Cây của nhà bên cạnh đã vươn sang, nghiêng về nhà bạn từ lâu: lần sau nên báo bằng văn bản để có bằng chứng đã cảnh báo.
- Biển quảng cáo cửa hàng: chủ cửa hàng, chủ nhà cho thuê và đơn vị làm biển có thể đổ cho nhau; cứ yêu cầu chủ cửa hàng vì đó là bên đang sử dụng biển.
- Không thương lượng được thì nhờ tổ hoà giải ở cơ sở, rồi mới tính đến khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực.
Giữ phép lịch sự nhưng đừng bỏ qua việc ghi nhận bằng văn bản. Thương tích có thể nặng hơn bạn nghĩ trong vài ngày đầu.
Khi nào người bị thương cũng có lỗi
Nguyên tắc lỗi hỗn hợp áp dụng cả với cây đổ, biển rơi. Người bị thiệt hại có lỗi thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra. Điều này không có nghĩa là đi đường trong ngày mưa là có lỗi; đi đường là việc bình thường, và giữ cây, giữ biển an toàn là việc của người quản lý chúng.
Lỗi của người bị thương thường được đặt ra trong những tình huống cụ thể hơn: cố tình đi vào khu vực đã có rào chắn, dây cảnh báo vì cây nghiêng hoặc đang cắt tỉa; dừng xe trú mưa dưới gốc cây lớn khi đang có lệnh cấm ra đường trong bão; leo lên cây, đu cành; tự ý chặt, cưa cây rồi bị cây đổ vào người.
Ví dụ giả định: một khúc cành lớn đã được đơn vị quản lý cây cắt dở và căng dây cảnh báo, chị N vẫn đi xuyên qua dây để tránh kẹt xe và bị cành rơi trúng. Trong tình huống này phần lỗi của chị có thể rất lớn, dù đơn vị quản lý vẫn phải giải trình vì sao để cành cắt dở trong khi không có người canh.
Với biển quảng cáo, mái tôn, việc người bị thương có lỗi hiếm gặp hơn, vì người đi đường không có cách nào biết một tấm biển trên nóc nhà đã gỉ khung. Bên quản lý viện dẫn lỗi người bị thương ở đây thường chỉ có cơ sở khi người đó tự ý trèo lên, tháo dỡ hoặc đứng trong vùng đang thi công.
Câu hỏi thường gặp
Đang đi đường thì cây xanh ngã đè, đơn vị quản lý cây nói do bão nên không bồi thường, có đúng không?
Chưa chắc. Bất khả kháng phải là sự kiện không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã làm mọi biện pháp cần thiết. Bão có dự báo, cây đã mục từ trước, hay không được cắt tỉa theo kế hoạch đều là những điểm làm lập luận đó yếu đi. Ảnh gốc cây và mặt gãy là chứng cứ quan trọng.
Có chính sách hỗ trợ từ phường rồi, còn đòi đơn vị quản lý cây được không?
Thường vẫn được. Khoản hỗ trợ của chính quyền là chính sách nhân đạo, khác với nghĩa vụ bồi thường của bên quản lý cây. Khi nhận, bạn nên đọc kỹ giấy ký nhận, nếu có câu tự nguyện không yêu cầu gì thêm thì hỏi rõ trước khi ký.
Cây trong sân trường đổ làm học sinh bị thương thì ai chịu?
Nhà trường là bên quản lý khuôn viên và đang quản lý học sinh trong giờ học, nên chịu trách nhiệm trước gia đình. Nhà trường có thể đòi lại đơn vị được thuê chăm sóc cây nếu có lỗi. Bảo hiểm của học sinh, nếu có, chi trả theo hợp đồng bảo hiểm riêng.
Biển quảng cáo trên nóc nhà rơi xuống trúng xe, ai bồi thường giữa chủ nhà và công ty thuê đặt biển?
Bạn có thể yêu cầu cả hai, vì một bên là chủ công trình nơi gắn biển, một bên là chủ sở hữu, người sử dụng biển. Hợp đồng thuê vị trí giữa họ quy định ai chịu cuối cùng, còn với bạn, họ không nên đẩy qua lại. Đơn vị thi công có thể liên đới nếu kết cấu lắp đặt sai.
Cây nhà mình đổ sang làm hàng xóm bị thương dù đã chằng chống trước bão, có phải bồi thường?
Nếu bạn chứng minh được đã cắt tỉa, chằng chống hợp lý và cơn bão thuộc loại bất thường, vượt mức có thể phòng ngừa, có thể được xem xét miễn trách nhiệm. Nhưng thực tế ngưỡng này khó đạt; nên thương lượng thiện chí và kiểm tra xem bảo hiểm nhà ở có bao gồm trách nhiệm với người khác không.
Cây đổ đè vào nhà mình nhưng người không sao thì đòi bồi thường nhà cửa ở đâu?
Thiệt hại tài sản cũng được bồi thường theo cùng nguyên tắc: gửi yêu cầu cho bên quản lý cây kèm ảnh, biên bản, báo giá sửa chữa. Nếu bạn có bảo hiểm nhà ở, làm hồ sơ song song với bảo hiểm của mình; công ty bảo hiểm sau khi trả có thể đòi lại bên có trách nhiệm.