Để hưởng trợ cấp tai nạn lao động từ quỹ bảo hiểm, người lao động phải được Hội đồng giám định y khoa kết luận mức suy giảm khả năng lao động, thường sau khi thương tật đã điều trị ổn định; người sử dụng lao động có trách nhiệm giới thiệu người lao động đi giám định. Con số phần trăm trong biên bản quyết định bạn được trợ cấp một lần hay hằng tháng, được dưỡng sức bao nhiêu ngày, và cả phần công ty phải bồi thường hoặc trợ cấp.
Nhiều người nhầm giám định y khoa với giám định pháp y thương tích mà công an trưng cầu khi có vụ hành hung hay tai nạn giao thông. Hai loại phục vụ mục đích khác nhau, do cơ quan khác nhau thực hiện, và kết quả không thay thế cho nhau. Bài này chỉ nói về giám định y khoa phục vụ chế độ tai nạn lao động: đi lúc nào, mang gì, đọc biên bản thế nào, không đồng ý thì làm gì. Bài không đánh giá chuyên môn y khoa của bất kỳ kết luận nào.
Giám định y khoa khác giám định pháp y thương tích ở đâu
Giám định y khoa đánh giá mức suy giảm khả năng lao động của một người do thương tật, bệnh tật gây ra. Đầu ra là con số phần trăm dùng cho các chế độ an sinh: tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí trước tuổi do suy giảm, trợ cấp cho một số đối tượng chính sách. Việc giám định do Hội đồng giám định y khoa thực hiện, ở cấp tỉnh và cấp trung ương, thuộc ngành y tế.
Giám định pháp y thương tích đánh giá tỷ lệ tổn thương cơ thể phục vụ hoạt động tố tụng, thường theo trưng cầu của cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án, hoặc theo yêu cầu của đương sự trong một số trường hợp. Kết quả dùng để xác định hướng xử lý hình sự, hành chính hay tính bồi thường dân sự.
Trong một vụ tai nạn lao động có người gây ra, chẳng hạn bị xe tải trong khu công nghiệp cán vào chân, có thể cùng tồn tại cả hai loại giám định. Một bên phục vụ hồ sơ chế độ tại cơ quan bảo hiểm xã hội, một bên phục vụ vụ việc hình sự hoặc dân sự với người gây tai nạn. Con số hai bên đưa ra có thể khác nhau vì phương pháp và bảng tỷ lệ khác nhau; bạn không nên lấy kết quả bên này để khiếu nại kết quả bên kia.
Thời điểm nên đi giám định
Khi thương tật đã điều trị ổn định. Giám định quá sớm, lúc vết thương còn đang lành, chức năng còn đang hồi phục, kết quả không phản ánh đúng tình trạng lâu dài. Bác sĩ điều trị thường là người cho bạn biết khi nào tình trạng được coi là ổn định; giấy ra viện, tóm tắt bệnh án sẽ ghi lại điều này.
Không để quá lâu sau khi đã ổn định. Trợ cấp được tính từ một mốc thời gian gắn với việc ra viện hoặc có kết luận giám định, và nhiều giấy tờ có giá trị tốt nhất khi còn mới. Để vài năm mới đi, bạn sẽ khó chứng minh di chứng là do tai nạn chứ không do nguyên nhân khác.
Có tổn thương cần phẫu thuật nhiều thì. Ví dụ giả định: gãy xương phải mổ lần hai để tháo nẹp. Hãy hỏi bác sĩ và Hội đồng giám định nên đi trước hay sau lần mổ tiếp theo, và nếu đã đi trước thì sau này có thể đề nghị giám định lại khi tình trạng thay đổi.
Bị nhiều lần tai nạn, hoặc vừa tai nạn vừa bệnh nghề nghiệp. Luật có cơ chế giám định tổng hợp mức suy giảm khả năng lao động. Đừng để mỗi lần giám định riêng rẽ rồi tự cộng các con số, cách cộng của Hội đồng giám định khác với cộng số học thông thường.
Hồ sơ giám định: ai chuẩn bị gì
Danh mục giấy tờ cụ thể có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn của ngành y tế; bảng dưới là các nhóm giấy tờ thường cần, để bạn biết hỏi ai.
| Nhóm giấy tờ | Thường do ai lập | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giấy giới thiệu đi giám định | Người sử dụng lao động | Công ty có trách nhiệm giới thiệu; nếu công ty chậm, bạn nên đề nghị bằng văn bản |
| Biên bản điều tra tai nạn lao động | Đoàn điều tra theo thẩm quyền | Là căn cứ xác định đây là tai nạn lao động; trường hợp tai nạn giao thông thì kèm giấy tờ của công an |
| Giấy ra viện, tóm tắt bệnh án, giấy chứng nhận thương tích | Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh | Nên xin bản tóm tắt bệnh án ngay khi ra viện |
| Phim chụp, kết quả xét nghiệm, đo chức năng | Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh | Mang bản gốc theo khi đi khám giám định nếu được yêu cầu |
| Giấy tờ tuỳ thân | Người lao động | Căn cước còn hạn |
| Kết luận giám định lần trước (nếu có) | Hội đồng giám định y khoa | Cần cho giám định lại hoặc giám định tổng hợp |
Trước khi đi, gọi hoặc hỏi trực tiếp Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh nơi tiếp nhận để biết lịch khám, danh mục bản chính, bản sao. Về chi phí giám định và ai chi trả, quy định có phân biệt theo trường hợp; hỏi bộ phận nhân sự và nơi tiếp nhận, đừng tự trả trước rồi mới hỏi.
Một buổi giám định diễn ra thế nào
Mỗi nơi tổ chức có khác, nhưng trình tự thường gặp gồm các bước dưới đây. Biết trước giúp bạn chuẩn bị tâm lý và giấy tờ.
- Nộp hồ sơ, Hội đồng kiểm tra tính đầy đủ và hẹn lịch khám.
- Đến khám theo lịch: bác sĩ chuyên khoa khám các bộ phận bị tổn thương, có thể chỉ định chụp chiếu, đo chức năng bổ sung.
- Bạn mô tả trung thực những gì còn đau, còn hạn chế khi làm việc và sinh hoạt; không phóng đại, cũng đừng vì ngại mà nói nhẹ đi.
- Hội đồng họp, đối chiếu kết quả khám với bảng tỷ lệ tổn thương cơ thể do Bộ Y tế ban hành, kết luận mức suy giảm khả năng lao động.
- Biên bản giám định được gửi theo quy định cho người lao động, người sử dụng lao động hoặc cơ quan đề nghị; bạn xin giữ một bản.
Cố tình khai sai, nhờ người "nâng" tỷ lệ hay dùng hồ sơ bệnh án không đúng sự thật là vi phạm pháp luật, có thể bị thu hồi chế độ và xử lý. Cách bảo vệ quyền lợi bền nhất là hồ sơ thật, đầy đủ, nhất quán.
Đọc biên bản giám định: những dòng cần nhìn kỹ
Dòng đầu tiên cần đọc là căn cứ giám định: giám định cho tai nạn lao động ngày nào, theo biên bản điều tra số nào. Nếu biên bản ghi nhầm ngày, nhầm tai nạn, hoặc ghi "bệnh" thay vì "tai nạn lao động", hồ sơ hưởng chế độ sẽ vướng ngay ở cơ quan bảo hiểm xã hội.
Phần thứ hai là danh sách tổn thương và tỷ lệ từng tổn thương. Hãy so với giấy ra viện: tổn thương nào bác sĩ điều trị đã ghi mà biên bản không nhắc tới? Có thể đó là tổn thương đã hồi phục hoàn toàn, cũng có thể bị bỏ sót. Bỏ sót thì nên hỏi lại ngay.
Phần thứ ba là tổng tỷ lệ suy giảm khả năng lao động. Con số này được tính theo phương pháp cộng lùi chứ không cộng thẳng: tổn thương sau được tính trên phần khả năng lao động còn lại sau tổn thương trước. Vì vậy hai tổn thương 20% và 10% không cho ra 30%. Phần cuối thường là ghi chú về việc khám lại hoặc đề nghị khác; đọc kỹ để biết có hẹn giám định lại hay không.
Khi đã có biên bản, đối chiếu ngưỡng: từ 5% đến 30% thuộc diện trợ cấp một lần, từ 31% trở lên thuộc diện trợ cấp hằng tháng, từ 81% trở lên kèm một số tổn thương nặng có thể được thêm trợ cấp phục vụ. Các ngưỡng này theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, nên đối chiếu lần sửa đổi gần nhất khi bạn nộp hồ sơ.
Sau khi có biên bản: những việc nối tiếp
Biên bản giám định không tự biến thành tiền. Nó là một mắt xích trong hồ sơ hưởng chế độ mà công ty phải lập và gửi cơ quan bảo hiểm xã hội. Vì vậy ngay khi nhận biên bản, bạn nên hỏi bộ phận nhân sự dự kiến ngày nộp hồ sơ, và đề nghị được xem bản sao văn bản đề nghị của công ty trước khi gửi để chắc chắn ngày tai nạn, tỷ lệ, số sổ bảo hiểm xã hội đều khớp.
Cùng lúc, biên bản còn là căn cứ để tính phần trách nhiệm riêng của công ty: bồi thường hoặc trợ cấp tính theo tháng lương, tuỳ việc tai nạn có do lỗi của người lao động hay không. Phần này công ty chi trực tiếp, không qua quỹ, nên hai bên cần ghi lại bằng văn bản số tiền, cách tính và ngày trả.
Nếu sau giám định bạn không thể quay lại đúng công việc cũ, chẳng hạn thợ hàn bị tổn thương bàn tay, hãy trao đổi với công ty về việc bố trí công việc phù hợp với sức khoẻ. Luật đặt trách nhiệm sắp xếp công việc phù hợp sau điều trị lên người sử dụng lao động; người suy giảm nặng còn có thể được hỗ trợ học nghề để chuyển đổi công việc. Ghi chép những trao đổi này lại, vì chúng giúp hai bên tránh hiểu lầm về sau.
Không đồng ý với kết luận: các hướng đi
Hỏi lại trước khi khiếu nại. Nhiều thắc mắc đến từ việc chưa hiểu cách cộng tỷ lệ hay vì sao một tổn thương không được tính. Đề nghị Hội đồng giải thích bằng văn bản là bước đầu hợp lý, vừa lịch sự vừa có căn cứ cho bước sau.
Đề nghị giám định ở cấp cao hơn. Pháp luật về giám định y khoa có cơ chế để người được giám định hoặc cơ quan, tổ chức giới thiệu đề nghị Hội đồng cấp trên xem xét lại khi không đồng ý với kết luận của Hội đồng cấp tỉnh. Thời hạn đề nghị có giới hạn; hỏi ngay nơi đã giám định để không lỡ hạn.
Khi tình trạng xấu đi theo thời gian. Đây không phải là khiếu nại mà là giám định lại do thương tật tái phát hoặc tiến triển. Thủ tục và điều kiện khác, được nói trong bài riêng về tai nạn lao động tái phát.
Công ty và người lao động cùng có quyền quan tâm. Công ty cũng có thể thấy kết luận chưa đúng. Hai bên cùng đọc biên bản, cùng thống nhất cách đề nghị thì nhanh hơn là mỗi bên đi một đường.
Câu hỏi thường gặp
Ai được yêu cầu giám định y khoa cho tai nạn lao động?
Thông thường người sử dụng lao động giới thiệu người lao động đi giám định. Trong một số trường hợp, người lao động hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội cũng có thể đề nghị. Nếu công ty chậm giới thiệu, bạn nên gửi văn bản đề nghị và giữ bản sao làm căn cứ.
Đã có kết quả giám định pháp y của công an thì có cần giám định y khoa nữa không?
Có, nếu bạn muốn hưởng chế độ tai nạn lao động từ quỹ bảo hiểm. Giám định pháp y phục vụ tố tụng, giám định y khoa phục vụ chế độ an sinh. Hai kết quả không thay thế cho nhau và có thể cho ra con số khác nhau.
Kết luận 4% thì có được gì không?
Dưới 5% thì không đủ điều kiện hưởng trợ cấp từ quỹ bảo hiểm tai nạn lao động. Nếu sau này thương tật nặng thêm, bạn có thể đề nghị giám định lại theo quy định. Các quyền khác như chi phí y tế, tiền lương ngày nghỉ điều trị vẫn xem riêng.
Vì sao hai tổn thương 20% và 10% lại ra tổng chưa tới 30%?
Vì tỷ lệ được cộng theo phương pháp cộng lùi: tổn thương sau tính trên phần khả năng còn lại sau tổn thương trước. Cách này tránh việc tổng có thể vượt 100% khi người bị nhiều tổn thương. Hội đồng giám định sẽ giải thích nếu bạn đề nghị.
Đi giám định có cần mang theo người nhà không?
Không bắt buộc, nhưng nên có người đi cùng nếu bạn đi lại khó khăn hoặc cần người ghi lại lời dặn của Hội đồng. Người nhà cũng có thể giúp giữ hồ sơ gốc và hỏi lại những chỗ chưa rõ trong biên bản sau buổi khám.
Có nên nhờ người quen để được tỷ lệ cao hơn không?
Không. Can thiệp vào kết quả giám định là vi phạm pháp luật, chế độ có thể bị thu hồi và người liên quan bị xử lý. Cách đúng là chuẩn bị hồ sơ y tế đầy đủ, mô tả trung thực tình trạng và dùng quyền đề nghị xem xét lại nếu thấy chưa đúng.