Ngã xe hoặc sụp chân vì mặt đường hư hỏng, hố ga mất nắp, rãnh đào thi công không có rào chắn và đèn cảnh báo, bạn có thể yêu cầu bồi thường từ bên quản lý hoặc đang thi công trên đoạn đường đó: đơn vị được giao quản lý, bảo trì đường; chủ sở hữu, đơn vị vận hành hệ thống thoát nước, cáp ngầm có nắp hố; chủ đầu tư và nhà thầu đang đào đường.
Loại vụ việc này ít người đi đòi đến cùng, phần vì không biết ai quản lý một cái ổ gà, phần vì nghĩ "đường của Nhà nước thì kiện ai". Thực tế việc quản lý, bảo trì, thi công trên đường đều có đơn vị cụ thể chịu trách nhiệm. Bài này hướng dẫn cách tìm ra họ, lập hồ sơ và tính đến phần lỗi của chính người điều khiển xe.
Đường, hố ga, hố đào đều là công trình có người quản lý
Mặt đường, vỉa hè, hố ga, nắp cống, rãnh thoát nước đều là công trình. Bộ luật Dân sự 2015 quy định chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng công trình phải bồi thường khi công trình gây thiệt hại, và người thi công có lỗi thì liên đới. Không cần chứng minh ai cố ý; cần chứng minh tình trạng công trình là nguyên nhân khiến bạn bị thương.
Đường bộ được giao cho cơ quan, đơn vị quản lý theo phân cấp: quốc lộ, đường tỉnh, đường đô thị, đường xã có đơn vị quản lý khác nhau, và việc bảo trì thường do doanh nghiệp nhận hợp đồng thực hiện. Hố ga, nắp hố thuộc về hệ thống mà nó phục vụ: thoát nước, cấp nước, điện ngầm, cáp viễn thông. Nhìn kỹ, nhiều nắp hố có ký hiệu của đơn vị sở hữu đúc trên mặt.
Khi đang có thi công đào đường, bên thi công phải có phép thi công trên đường đang khai thác và thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn giao thông như rào chắn, biển báo, đèn tín hiệu ban đêm, người hướng dẫn khi cần. Hố đào không rào, rào bị đổ không dựng lại, ban đêm không có đèn là những sai sót rất dễ nhận ra.
Một băn khoăn hay gặp là có phải kiện Nhà nước hay không. Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo luật riêng chỉ áp dụng cho thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra trong một số lĩnh vực luật liệt kê. Thiệt hại do đường hỏng, hố ga mất nắp, hố đào thiếu cảnh báo trong nhiều trường hợp được giải quyết theo trách nhiệm dân sự của đơn vị quản lý, bảo trì hoặc thi công. Vụ việc cụ thể đi theo đường nào cần xem hồ sơ.
Nhận diện bên chịu trách nhiệm theo loại hư hỏng
Bảng dưới giúp bạn đoán đúng đầu mối trước khi hỏi chính quyền địa phương. Nếu không chắc, uỷ ban nhân dân phường, xã nơi xảy ra sự việc là nơi bắt đầu hỏi tốt nhất.
| Loại hư hỏng | Bên thường liên quan | Cách tìm ra |
|---|---|---|
| Ổ gà, lún, nứt mặt đường | Đơn vị được giao quản lý đoạn đường; nhà thầu bảo trì | Hỏi uỷ ban nhân dân phường, xã; cơ quan quản lý đường bộ của tỉnh, thành với đường tỉnh, quốc lộ |
| Hố ga thoát nước mất nắp, nắp vỡ, nắp kênh | Đơn vị quản lý hệ thống thoát nước đô thị | Ký hiệu trên nắp, hỏi chính quyền địa phương |
| Nắp hố cáp điện, cáp viễn thông, van nước | Doanh nghiệp sở hữu đường dây, đường ống đó | Ký hiệu đúc trên nắp; hỏi tổng đài các doanh nghiệp này |
| Hố đào, rãnh đào đang thi công | Chủ đầu tư, nhà thầu thi công | Bảng thông tin công trình, giấy phép thi công; hỏi người đang làm tại chỗ |
| Vật liệu, đất cát rơi vãi trên đường | Chủ xe chở vật liệu, công trình gần đó | Camera, người chứng kiến; báo công an giao thông |
| Đoạn đường đã hoàn trả mặt bằng nhưng sụt lún | Bên đã đào và hoàn trả; đơn vị quản lý đường nếu đã nhận bàn giao | Hỏi chính quyền địa phương về công trình đào trước đó |
Có những chỗ nhiều bên cùng liên quan, ví dụ một hố đào cáp ngầm do doanh nghiệp viễn thông thuê nhà thầu thực hiện trên đường do đơn vị khác quản lý. Bạn có thể gửi yêu cầu cho tất cả, các bên sẽ phải làm rõ với nhau.
Giữ chứng cứ ngay tại chỗ
Ổ gà được vá, nắp ga được thay, rào chắn được dựng lại rất nhanh sau khi có tai nạn. Trình tự nên làm:
- Đưa người và xe vào lề an toàn, bật đèn cảnh báo, nhờ người xung quanh báo cho xe khác tránh chỗ hư hỏng.
- Chụp ảnh, quay video chỗ hư hỏng: kích thước ổ gà (đặt vật chuẩn như chìa khoá, dép cạnh để thấy độ to), độ sâu, hố ga không nắp, rãnh đào không rào, không có đèn.
- Chụp toàn cảnh đoạn đường, cột đèn chiếu sáng có sáng không, biển báo có hay không, vị trí so với nhà gần nhất có số nhà.
- Chụp ký hiệu trên nắp hố ga, bảng thông tin công trình nếu là hố đào.
- Gọi công an để được lập biên bản sự việc, nhất là khi thương tích đáng kể hoặc có va chạm với xe khác. Biên bản ghi nhận hiện trạng mặt đường là tài liệu quan trọng nhất.
- Xin thông tin người chứng kiến; hỏi các cửa hàng gần đó về camera và nhờ họ giữ lại đoạn ghi hình.
Những ảnh chụp có ghi thời gian, cùng với biên bản, sẽ cho thấy chỗ hư hỏng tồn tại vào đúng lúc bạn ngã, kể cả khi hôm sau nó đã được sửa.
Phần lỗi của người điều khiển xe
Bên quản lý gần như luôn nêu lý do người điều khiển xe chạy nhanh, không quan sát, đi vào làn không được phép, hoặc đã uống rượu bia. Nếu đúng, phần bồi thường giảm theo mức lỗi, và trong trường hợp người điều khiển xe vi phạm nghiêm trọng có thể giảm rất nhiều.
Ngược lại, một ổ gà sâu bị nước mưa che kín, một hố ga không nắp ở chỗ không có đèn ban đêm là thứ người đi đường cẩn thận cũng khó tránh. Lập luận "lẽ ra phải nhìn thấy" yếu đi rất nhiều trong những điều kiện đó. Đây là lý do ảnh chụp lúc trời mưa, lúc tối, có cả cột đèn tắt, có giá trị hơn ảnh chụp lại vào sáng hôm sau.
Ví dụ giả định: anh K đi xe máy lúc mười giờ đêm, đúng tốc độ, sụp bánh trước vào một rãnh đào cáp không có rào và không có đèn, gãy cổ tay. Biên bản ghi nhận rãnh đào rộng gần nửa làn, rào chắn bị đổ nằm bên lề. Trong tình huống này, nhà thầu thi công và chủ đầu tư khó thoát trách nhiệm, phần lỗi của anh K nếu có là rất nhỏ.
Nếu bạn có vi phạm như không đội mũ bảo hiểm, điều đó có thể bị xem xét khi thương tích ở vùng đầu, vì một phần thiệt hại có thể do chính việc không đội mũ. Hãy thẳng thắn với bản thân về những điểm này khi tính mức đòi.
Gửi yêu cầu và làm việc với đơn vị quản lý
Văn bản yêu cầu bồi thường gửi đơn vị quản lý đường hoặc chủ hố ga, nhà thầu thi công, đồng gửi uỷ ban nhân dân phường, xã nơi xảy ra sự việc. Nêu thời gian, địa điểm cụ thể, mô tả hư hỏng, diễn biến, thương tích, thiệt hại xe và tài sản, các khoản chi có chứng từ, kèm ảnh và biên bản.
Đơn vị quản lý đường, nhà thầu thường có bảo hiểm hoặc có quy trình xử lý sự cố. Đề nghị họ cho biết đầu mối và thời hạn trả lời. Nếu họ chuyển yêu cầu sang đơn vị khác, đề nghị họ ghi rõ bằng văn bản rằng đoạn đường, hố ga đó không thuộc quản lý của họ và thuộc của ai.
Khi các bên đẩy qua đẩy lại, chính quyền phường, xã có thể đứng ra tổ chức buổi làm việc chung, vì họ có thông tin về phân cấp quản lý trên địa bàn. Bạn cũng nên phản ánh chỗ hư hỏng qua kênh phản ánh hiện trường của tỉnh, thành để chỗ đó được sửa, tránh người khác gặp nạn.
Nếu thương lượng không thành, khởi kiện dân sự tại toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền, có thể kiện cùng lúc đơn vị quản lý và nhà thầu. Những vụ có nhiều bên liên quan như vậy nên được người làm nghề luật xem trước hồ sơ; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để xác định nên kiện ai và theo căn cứ nào trước khi nộp đơn.
Những điều nên tránh
Một số việc làm theo phản xạ có thể khiến hồ sơ yếu đi hoặc gây thêm rắc rối:
- Tự lấp ổ gà, tự kéo nắp ga đậy lại trước khi chụp ảnh. Ý tốt nhưng xoá mất dấu vết.
- Chỉ đăng ảnh lên mạng xã hội mà không gửi yêu cầu chính thức cho bên nào. Đăng mạng có thể giúp chỗ hư hỏng được sửa nhanh, nhưng không thay được văn bản yêu cầu.
- Ký biên bản do bên thi công lập sẵn có câu "người điều khiển xe tự gây tai nạn" khi bạn không đồng ý.
- Sửa xe ngay mà không chụp ảnh hư hỏng, không giữ hoá đơn, báo giá.
- Bỏ qua việc đi khám vì nghĩ chỉ trầy xước; chấn thương cổ tay, vai sau ngã xe nhiều khi biểu hiện rõ sau vài ngày.
- Để quá lâu mới đòi. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường ngoài hợp đồng là ba năm, nhưng sau vài tháng gần như không còn tìm được người chứng kiến hay camera.
Mục tiêu không phải là "thắng" đơn vị quản lý mà là được bù đắp đúng thiệt hại có căn cứ, đồng thời chỗ nguy hiểm được sửa.
Câu hỏi thường gặp
Ổ gà trên quốc lộ làm ngã xe thì đòi ai, có phải kiện Bộ hay Sở không?
Thường bạn gửi yêu cầu cho đơn vị được giao quản lý, bảo trì đoạn đường đó, có thể là doanh nghiệp nhận hợp đồng bảo trì. Cơ quan quản lý đường bộ ở tỉnh, thành hoặc trung ương cho biết đơn vị nào phụ trách. Bạn không cần kiện cơ quan nhà nước ngay; hãy hỏi đúng đơn vị quản lý trước.
Nắp hố ga bị trộm mất nên đơn vị thoát nước nói không có lỗi, đúng không?
Việc nắp bị trộm là hành vi của người khác, nhưng đơn vị quản lý vẫn có nghĩa vụ kiểm tra, phát hiện, cảnh báo và thay thế kịp thời. Nếu nắp đã mất nhiều ngày, có phản ánh mà chưa xử lý, lập luận không có lỗi rất yếu. Nếu nắp vừa bị trộm ngay trước tai nạn, kết quả có thể khác.
Ngã vì rãnh đào thi công cáp nhưng không biết của công ty nào thì làm sao?
Chụp ảnh khu vực, tìm bảng thông tin công trình, hỏi công nhân tại chỗ, hỏi uỷ ban nhân dân phường, xã về việc cấp phép thi công trên tuyến đường đó. Việc đào đường phải có phép, nên chính quyền và cơ quan quản lý đường có thông tin về đơn vị thi công.
Có đòi được cả tiền sửa xe máy không?
Có. Thiệt hại tài sản là một phần của bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Giữ ảnh xe hỏng tại chỗ, báo giá hoặc hoá đơn sửa chữa. Nếu xe có bảo hiểm vật chất, bạn có thể làm hồ sơ với bảo hiểm của mình song song.
Ngã vì ổ gà khi đang đi giao hàng có được tính tai nạn lao động không?
Nếu bạn là người lao động có hợp đồng và đang làm nhiệm vụ được giao, tai nạn có thể được xem xét là tai nạn lao động với chế độ riêng. Nếu bạn làm tự do qua ứng dụng, cần xem quan hệ với nền tảng và bảo hiểm mà bạn có. Việc này không loại trừ quyền đòi đơn vị quản lý đường.
Đã phản ánh chỗ hư hỏng nhiều lần trước đó, có giúp gì khi đòi bồi thường không?
Có, rất nhiều. Phản ánh trước đó cho thấy đơn vị quản lý đã biết hoặc phải biết mà chưa xử lý, làm lập luận bất khả kháng hay "không kịp phát hiện" mất cơ sở. Hãy tìm lại ảnh chụp màn hình, mã phản ánh, ngày gửi.