Khi tai nạn lao động do người khác gây ra, người bị nạn vẫn được hưởng chế độ tai nạn lao động (từ quỹ bảo hiểm và từ người sử dụng lao động) nếu đủ điều kiện, đồng thời có quyền yêu cầu người gây ra thiệt hại, hoặc tổ chức chịu trách nhiệm thay cho họ, bồi thường thiệt hại về sức khoẻ theo Bộ luật Dân sự 2015. Hai đường này dựa trên hai căn cứ khác nhau nên đi song song, nhưng không được đòi hai lần cho cùng một khoản chi phí đã được bù.
Tình huống thường gặp: bị đồng nghiệp lái xe nâng va phải trong kho, bị xe tải của một nhà thầu khác lùi trúng trong công trường, bị khách hàng hành hung khi đang làm nhiệm vụ, hay tai nạn giao thông khi đi giao hàng mà lỗi thuộc người điều khiển xe kia. Bài này giúp bạn biết đòi ai, đòi những khoản gì và sắp xếp hồ sơ ra sao để hai đường không chồng chéo.
Hai căn cứ, hai đường đòi
Chế độ tai nạn lao động dựa trên quan hệ lao động và việc tham gia bảo hiểm. Bạn được hưởng vì bị tai nạn trong khi làm việc, không cần chứng minh ai có lỗi, trừ các trường hợp luật loại trừ. Người chi trả là quỹ bảo hiểm tai nạn lao động và người sử dụng lao động.
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng dựa trên Bộ luật Dân sự: người nào có hành vi xâm phạm sức khoẻ của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường. Ở đường này, lỗi và mối quan hệ nhân quả là trọng tâm. Người chi trả là người gây thiệt hại, hoặc pháp nhân, chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm thay theo quy định.
Vì căn cứ khác nhau, trợ cấp từ quỹ không đương nhiên làm mất quyền đòi bồi thường dân sự, và ngược lại. Tuy vậy, nguyên tắc bồi thường dân sự là bù đắp thiệt hại thực tế: một hoá đơn viện phí đã được bảo hiểm y tế và công ty thanh toán hết thì không còn là thiệt hại của bạn để đòi thêm. Khi lập bảng yêu cầu, tách bạch khoản nào đã được bù, bởi ai.
Ai chịu trách nhiệm dân sự trong các tình huống thường gặp
Bảng dưới nêu hướng xác định người chịu trách nhiệm bồi thường dân sự, đều là ví dụ giả định. Kết luận cuối cùng phụ thuộc chứng cứ và cơ quan có thẩm quyền.
| Tình huống | Người thường phải bồi thường dân sự | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đồng nghiệp cùng công ty vận hành xe nâng gây tai nạn khi đang làm việc | Công ty, với tư cách pháp nhân có người của mình gây thiệt hại khi thực hiện nhiệm vụ | Công ty có thể yêu cầu người có lỗi hoàn trả theo quy định |
| Xe tải của nhà thầu khác lùi trúng trong công trường | Nhà thầu đó hoặc chủ sở hữu xe, tuỳ việc tài xế đang làm nhiệm vụ cho ai | Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe có thể chi trả theo nguyên tắc của bảo hiểm |
| Va chạm giao thông khi đi giao hàng, lỗi của người điều khiển xe kia | Người điều khiển hoặc chủ xe gây tai nạn | Song song với chế độ tai nạn lao động của bạn |
| Bị khách hàng hành hung khi đang thu tiền theo nhiệm vụ | Người hành hung | Có thể kèm trình báo; bồi thường dân sự có thể giải quyết trong vụ án hình sự nếu có |
| Thiết bị do nhà cung cấp lắp đặt bị lỗi gây thương tích | Tuỳ trách nhiệm theo hợp đồng và pháp luật về chất lượng sản phẩm | Thường phức tạp, cần người làm nghề xem hồ sơ |
Hàng đầu tiên là điểm nhiều người không biết: khi đồng nghiệp gây tai nạn trong lúc làm việc, bạn không nhất thiết phải đòi tiền từ cá nhân đồng nghiệp. Bộ luật Dân sự đặt trách nhiệm lên pháp nhân đối với thiệt hại do người của mình gây ra khi thực hiện nhiệm vụ. Cách nhìn này cũng giúp quan hệ đồng nghiệp đỡ căng thẳng.
Những khoản có thể yêu cầu trong đường dân sự
Theo Bộ luật Dân sự, thiệt hại do sức khoẻ bị xâm phạm gồm các nhóm sau. Bài riêng về các khoản bồi thường trên Thương Tổn giải thích cách tính chi tiết; ở đây chỉ nêu để bạn đối chiếu với phần đã nhận từ chế độ tai nạn lao động:
- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất, bị giảm sút; trừ phần đã được bảo hiểm y tế hoặc công ty chi trả.
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút; nếu công ty đã trả đủ lương những ngày nghỉ điều trị thì phần thu nhập trong thời gian đó không còn bị mất.
- Chi phí hợp lý và thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị.
- Chi phí hợp lý cho người chăm sóc lâu dài nếu người bị nạn mất khả năng lao động và cần người thường xuyên chăm sóc.
- Khoản bù đắp tổn thất về tinh thần, do các bên thoả thuận; không thoả thuận được thì mức tối đa được giới hạn theo bội số của mức lương cơ sở do luật quy định.
Khoản thu nhập bị giảm sút lâu dài sau khi đi làm lại, ví dụ phải chuyển sang việc lương thấp hơn vì thương tật, là khoản thường bị bỏ sót nhưng có thể có giá trị lớn. Cần chứng cứ về thu nhập trước và sau tai nạn.
Sắp xếp hồ sơ để hai đường không vướng nhau
Một tập hồ sơ gốc, nhiều bản sao. Giấy ra viện, hoá đơn, biên bản điều tra tai nạn lao động, biên bản của công an, biên bản giám định đều dùng cho cả hai đường. Giữ bản gốc ở một chỗ, nộp bản sao có chứng thực khi được yêu cầu.
Bảng đối chiếu các khoản đã nhận. Lập một bảng: khoản chi phí, số tiền, ai đã trả. Khi yêu cầu bồi thường dân sự, chỉ đưa vào những gì còn lại. Bảng này cũng giúp bạn trả lời nhanh khi bên kia hỏi "công ty đã trả chưa".
Hai loại giám định có thể cùng xuất hiện. Giám định y khoa phục vụ chế độ tai nạn lao động; nếu vụ việc có yếu tố hình sự hoặc có tranh chấp dân sự, có thể có giám định pháp y thương tích. Hai con số có thể khác nhau, đừng lấy con số này để phản bác con số kia.
Đừng ký thoả thuận "nhận đủ" quá sớm. Thương tật có thể chưa ổn định trong vài tháng đầu. Ký một biên bản nhận tiền và cam kết không yêu cầu gì thêm khi chưa có kết luận giám định là rủi ro. Nếu cần nhận tạm ứng, ghi rõ đó là khoản tạm ứng.
Trình tự xử lý một vụ có người gây ra
Mỗi vụ một khác, nhưng các bước dưới đây giúp bạn không bỏ sót việc nào:
- Điều trị, báo công ty, đề nghị công an hoặc cơ quan chức năng lập hồ sơ nếu có người gây ra (va chạm xe, hành hung).
- Theo dõi việc lập hồ sơ điều tra tai nạn lao động; đọc kỹ phần mô tả nguyên nhân và người gây ra.
- Sau khi điều trị ổn định: giám định y khoa, lập hồ sơ hưởng chế độ tai nạn lao động, nhận phần của công ty.
- Lập bảng yêu cầu bồi thường dân sự gửi người gây ra hoặc tổ chức chịu trách nhiệm, kèm chứng từ; thương lượng, có thể qua hoà giải ở cơ sở.
- Nếu không thương lượng được, xem xét khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền, hoặc yêu cầu giải quyết bồi thường trong vụ án hình sự nếu có; lưu ý thời hiệu.
Khi bên gây ra là doanh nghiệp có bảo hiểm hoặc vụ việc có yếu tố hình sự, hồ sơ dễ phức tạp. Lúc đó bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem giấy tờ và chọn thứ tự xử lý hợp lý.
Không tìm được người gây ra, hoặc người gây ra bỏ đi
Có những vụ người gây tai nạn bỏ chạy, không xác định được, như xe máy va vào nhân viên giao hàng rồi đi mất trên đoạn đường không có camera. Khi đó đường bồi thường dân sự tạm thời không có đối tượng để yêu cầu. Bạn vẫn nên trình báo công an nơi xảy ra để được lập hồ sơ, vì nếu sau này xác định được người gây ra, hồ sơ ban đầu là căn cứ quan trọng.
Chế độ tai nạn lao động thì không phụ thuộc việc tìm ra người gây ra. Miễn là tai nạn được xác định là tai nạn lao động và bạn đủ điều kiện, quỹ và công ty vẫn có nghĩa vụ chi trả phần của mình. Đây là lúc giá trị của bảo hiểm tai nạn lao động thể hiện rõ nhất.
Nếu người gây ra đã xác định nhưng không hợp tác, né tránh, bạn vẫn có quyền khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết bồi thường trong vụ việc hình sự nếu có. Thời hiệu khởi kiện dân sự có giới hạn, nên đừng chờ đợi quá lâu với hi vọng bên kia tự liên hệ lại.
Góc nhìn của bên gây ra và của công ty
Người gây ra tai nạn, đặc biệt là đồng nghiệp, thường lo lắng và muốn "giải quyết riêng". Đề nghị hỗ trợ ngay sau tai nạn là điều tốt cho người bị nạn, nhưng hai bên nên ghi lại bằng văn bản đó là khoản hỗ trợ hay tạm ứng bồi thường, để sau này tính trừ cho đúng, không ai thiệt.
Công ty nằm ở vị trí kép: vừa là người sử dụng lao động có nghĩa vụ theo luật an toàn, vệ sinh lao động, vừa có thể là pháp nhân chịu trách nhiệm dân sự vì người của mình gây ra. Công ty nên tách bạch hai nghĩa vụ này trong hồ sơ thanh toán. Khi đã bồi thường thay, công ty có thể yêu cầu người có lỗi hoàn trả một khoản theo quy định và quy chế nội bộ; cách làm nên minh bạch, tránh trừ lương tuỳ tiện.
Với bên thứ ba ngoài công ty, như nhà thầu khác hay chủ xe, công ty của người bị nạn thường không có nghĩa vụ đòi thay, nhưng có thể hỗ trợ cung cấp hồ sơ điều tra, xác nhận thu nhập. Sự hỗ trợ này giúp người lao động đòi bồi thường dễ hơn rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Đã nhận trợ cấp tai nạn lao động thì còn được đòi người gây tai nạn bồi thường không?
Còn. Trợ cấp tai nạn lao động dựa trên quan hệ lao động và việc tham gia bảo hiểm; bồi thường dân sự dựa trên hành vi gây thiệt hại. Hai quyền độc lập, nhưng một khoản chi phí đã được bù thì không đòi lại lần nữa.
Đồng nghiệp gây tai nạn cho mình thì đòi đồng nghiệp hay đòi công ty?
Khi người gây thiệt hại đang thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ luật Dân sự đặt trách nhiệm bồi thường lên pháp nhân. Bạn có thể yêu cầu công ty bồi thường; công ty có thể yêu cầu người có lỗi hoàn trả theo quy định.
Tổn thất tinh thần được bồi thường tối đa bao nhiêu?
Mức bù đắp tổn thất tinh thần do các bên thoả thuận. Khi không thoả thuận được, Bộ luật Dân sự giới hạn mức tối đa theo bội số của mức lương cơ sở. Vì mức lương cơ sở thay đổi theo thời kỳ, hãy tính lại theo mức đang áp dụng khi giải quyết.
Bảo hiểm của chủ xe gây tai nạn có trả cho người bị thương không?
Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe cơ giới chi trả cho thiệt hại về sức khoẻ của bên thứ ba theo nguyên tắc và giới hạn của loại bảo hiểm này. Phần vượt giới hạn hoặc không thuộc phạm vi bảo hiểm thì người gây tai nạn vẫn phải bồi thường.
Người gây tai nạn không có tiền bồi thường thì có ảnh hưởng chế độ tai nạn lao động không?
Không. Chế độ tai nạn lao động từ quỹ và từ công ty không phụ thuộc khả năng tài chính của người gây tai nạn. Phần bồi thường dân sự có thể được thi hành dần theo bản án hoặc thoả thuận khi người đó có điều kiện.
Bị khách hàng đánh khi đang làm việc thì có được tính tai nạn lao động không?
Nếu bạn bị hành hung vì đang thực hiện nhiệm vụ được giao, tai nạn gắn với công việc và có thể được xem xét là tai nạn lao động. Nếu nguyên nhân là mâu thuẫn riêng không liên quan công việc, đó là trường hợp luật loại trừ. Bạn vẫn có quyền trình báo và đòi bồi thường dân sự.